Bir madenin ülkeye kazandırılması başka, o madenle ilgili gelişmeler kamuoyuna açıklanmadan önce borsada yaşanan olağandışı fiyat hareketlerinin ve işlemlerin açıklığa kavuşturulması bambaşka bir meseledir.

Türkiye'nin en büyük teşkilatlanmış çiftçi kuruluşu olan Tarım Kredi Kooperatifleri'nin en önemli iştiraklerinden Gübretaş’ta, 2019-2022 döneminde yaşanan hisse hareketliliği ve bu sürece dair kamuoyuna yansıyan iddialar aydınlatılmayı bekliyor.

Özellikle Söğüt Altın Madeni'ne ilişkin gelişmelerin kamuoyuna açıklanması öncesinde, Gübretaş hisselerinin yaklaşık 2,5 TL seviyelerinden 90-100 TL aralığına yükseldiği döneme yönelik tartışmalar bugün de gündemdeki yerini koruyor.

Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği eski Genel Müdürü ve Gübretaş eski Yönetim Kurulu Başkanı Fahrettin Poyraz'ın son açıklaması, TBMM'ye taşınan iddialar ve kamuoyuna yansıyan haberler birlikte incelendiğinde önemli bir husus öne çıkıyor. Tartışmanın odağındaki somut sorulara doğrudan açıklık getirilmesi beklenirken, Poyraz’ın yaptığı son yazılı açıklamasında ağırlıklı olarak maden projesinin ekonomik değeri, borsanın genel piyasa işleyişi ve şahsi tartışmalar üzerinden yürüttüğünü görüyoruz.

Oysa mesele bu kadar basit değil.

Hatırlanacağı üzere; Tarımdan Haber'in konuyu gündeme getirmesi üzerine İYİ Parti Grup Başkanvekili Turhan Çömez'in TBMM gündemine taşıdığı açıklamalar başta olmak üzere kamuoyuna yansıyan tartışmalar, Söğüt Altın Madeni'nin varlığını ya da Türkiye ekonomisine sağlayacağı katkıyı sorgulamıyor.

Asıl tartışma; 2019-2021 döneminde hisse fiyatlarında yaşanan olağandışı yükselişin arka planı, kritik gelişmeler kamuoyuna duyurulmadan önce gerçekleştirildiği öne sürülen işlemler, kaldıraçlı pozisyonlar ve bu süreçte kimlerin hangi bilgilere erişebildiği üzerinde yoğunlaşıyor.

Sayın Poyraz'ın açıklamaları bu çerçevede değerlendirildiğinde, kamuoyunun aydınlatılmasını beklediği dört temel başlık öne çıkıyor.

BİRİNCİSİ: KAMUOYUNUN GÜNDEME TAŞIDIĞI İSİMLER VE TİCARİ İLİŞKİLER

İddiaların odağında yer alan İris Akademi yöneticisi Adnan Yüce ile ilgili ticari bağlar, ortaklık iddiaları ve söz konusu dönemde gerçekleştirildiği öne sürülen işlemler, aydınlatılması gereken en kritik başlıkların başında gelmektedir. Buna rağmen Sayın Poyraz'ın açıklamasında bu hususlara yeterince değinilmediği görülmektedir.

Kamuoyunun net cevap beklediği sorular şunlardır:

  • Adı geçen kişiyle herhangi bir ticari bağ, ortaklık veya iş ilişkisi bulunmakta mıdır?
  • Böyle bir ilişki mevcutsa, bunun kapsamı ve niteliği nedir?
  • İlgili dönemde Gübretaş hisselerinde gerçekleştirildiği ileri sürülen yüksek hacimli ve kaldıraçlı işlemler hakkında kendisinin bilgisi olmuş mudur?

Bunlar şahsi polemiklere dayalı ithamlar, kişisel husumete indirgenecek sorular değil; kamuoyuna yansıyan ciddi iddiaların açıklığa kavuşturulmasına yönelik son derece meşru sorulardır.

İKİNCİSİ: YATIRIMCININ KAZANCI İLE BİLGİYE ERİŞİM EŞİTLİĞİ AYNI ŞEY DEĞİLDİR

Sayın Poyraz'ın, hisse fiyatının yükselmiş olmasını ve yatırımcıların kazanç elde etmiş olabileceğini öne çıkaran değerlendirmeleri, tartışmanın esasını açıklamaktan uzaktır. Çünkü bir hisse senedinin uzun vadede değer kazanması; o süreçte tüm yatırımcıların eşit bilgiye sahip olduğu ya da bütün işlemlerin aynı şeffaflıkta gerçekleştiği anlamına gelmez.

Sermaye piyasalarının en temel ilkesi, yatırımcıların kamuya henüz açıklanmamış kritik bilgilere ayrıcalıklı erişim sağlamamasıdır. Bu noktada cevaplanması gereken temel soru, yalnızca hisse fiyatının neden yükseldiği değildir. Asıl mesele; kritik gelişmeler kamuoyuna duyurulmadan önceki dönemde kimlerin hangi bilgilere erişebildiği, bu süreçte hangi işlemlerin yapıldığı ve söz konusu işlemlerin sermaye piyasası mevzuatı bakımından nasıl değerlendirildiğidir.

Dolayısıyla yatırımcıların genel kazanç veya kayıp tablosundan yola çıkarak tüm sürecin olağan seyrinde ilerlediği sonucuna varmak mümkün değildir.

ÜÇÜNCÜSÜ: KAMU AYDINLATMA PLATFORMU (KAP) AÇIKLAMALARI VE ARALIK 2020'DEKİ DÜZELTMELER

Sayın Poyraz, altın rezervine ilişkin bilgilerin geçmiş yıllardan beri bilindiğini ve kamuoyunun erişimine açık olduğunu savunmaktadır. Ancak bu savunmanın da somut belgeler ışığında değerlendirilmesi gerekir. Özellikle Aralık 2020'de kendi imzasıyla yayımlanan değerlendirmelerin ardından yatırımcıların ve ilgili kurumların yönelttiği sorular üzerine Gübretaş tarafından yapılan ilave bilgilendirmeler ve düzeltmeler, üzerinde durulması gereken ayrı bir husustur.

Bu noktada şu sorular cevap beklemektedir:

  • İlk açıklamada hangi verilere ve bilgilere yer verilmiştir?
  • Sonrasında hangi konularda ilave açıklama ya da düzeltme ihtiyacı doğmuştur?
  • Yapılan bu revizyonların somut gerekçesi nedir?
  • İlk açıklamanın yatırımcı kararları üzerindeki olası etkileri analiz edilmiş midir?

Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) kayıtları üzerinden kolaylıkla teyit edilebilecek bu somut gerçeklerin genel geçer ifadelerle geçiştirilmesi, kamuoyunun şeffaflık beklentisini ve bilgi edinme ihtiyacını karşılamamaktan uzaktır.

DÖRDÜNCÜSÜ: DEVLET DENETLEME KURULU RAPORU İDDİASI

İYİ Parti Grup Başkanvekili Turhan Çömez tarafından TBMM gündemine taşınan; 2021 yılında Devlet Denetleme Kurulu (DDK) tarafından Gübretaş ve Tarım Kredi Kooperatifleri hakkında bir inceleme yapıldığı ve rapor hazırlandığı yönündeki iddialar da kritik bir önem taşımaktadır.

Şayet böyle bir rapor mevcutsa, kamuoyu şu soruların cevabını beklemektedir:

  • Hazırlanan raporun kapsamı nedir; hangi işlemler ve hangi dönem mercek altına alınmıştır?
  • Raporda herhangi bir usulsüzlük tespiti ya da idari değerlendirme yer almakta mıdır?
  • Söz konusu rapor ilgili kurumlara iletilmiş midir ve gereğinin yerine getirilip getirilmediği konusunda kamuoyuna neden yeterli açıklama yapılmamaktadır?

Bu soruların cevabı, şahsi değerlendirmelerden ziyade doğrudan resmi kayıtlarla ortaya konulmalıdır. Kamuoyunun yakından takip ettiği köklü bir kuruluş hakkında ileri sürülen böylesine ciddi bir iddia, ancak belgenin bizzat kendisi ve yetkili makamların şeffaf açıklamalarıyla aydınlığa kavuşabilir.

SAYIN POYRAZ’A, SORULARIMIZ VAR!

Genel Müdür Poyraz’la tanışıklığım yoktur. Kendisiyle kişisel bir meselem de yoktur. Ancak yıllarca Tarım Kredi Kooperatifleri bünyesinde görev yapmış, bu teşkilatın işleyişini ve çiftçinin emeğinin ne anlama geldiğini bilen bir kişi olarak bazı soruların cevapsız kalmasını doğru bulmuyorum.

Çünkü burada tartışılan mesele bir kişinin şahsı veya geçmişte yürüttüğü bir görev değildir. Yüzbinlerce çiftçinin ortak olduğu bir kuruluşun iştiraki, bu kuruluşun yöneticilerinin sorumluluğu ve sermaye piyasalarının güvenilirliğidir.

Sayın Poyraz;

Söğüt Altın Madeni'nin Türkiye'ye kazandırılması elbette önemli bir ekonomik gelişmedir. Madende çalışan insanların emeği, ülke ekonomisine sağlanacak katkı ve yer altı kaynaklarının ekonomiye kazandırılması da takdir edilmesi gereken konulardır. Ancak bunların hiçbiri, maden projesiyle bağlantılı gelişmelerin kamuoyuna duyurulmasından önce borsada yaşanan işlemlere ilişkin soruların sorulmasına engel değildir.

Bir projenin başarılı olması, o projenin çevresinde gerçekleşen bütün işlemlerin kendiliğinden hukuka uygun ve şeffaf olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle sizden genel ekonomik değerlendirmeler değil, aşağıdaki sorulara açık, somut ve belgelerle desteklenmiş cevaplar beklenmektedir:

· TBMM kürsüsünde de adı gündeme getirilen İris Akademi yöneticisi Adnan Yüce ile aranızda herhangi bir ticari, ortaklık veya iş ilişkisi bulunmakta mıdır? Bulunuyorsa bu ilişkinin kapsamı nedir? Söz konusu kişinin veya bağlantılı olduğu kişi ve kuruluşların Gübretaş hisselerinde gerçekleştirdiği ileri sürülen işlemler hakkında bilginiz olmuş mudur?

· 2021 yılında Devlet Denetleme Kurulu tarafından hazırlandığı ileri sürülen inceleme raporu mevcut mudur? Mevcutsa rapor hangi konuları kapsamaktadır, hangi tespitleri içermektedir ve bugün hangi kurumun tasarrufundadır? Raporun kamuoyuyla paylaşılmamasının hukuki veya idari bir gerekçesi bulunmakta mıdır?

· Aralık 2020'de kendi imzanızla yayımlanan değerlendirmelerin ardından yapılan ilave açıklama ve düzeltmelerin gerekçesi nedir? İlk açıklamayla sonraki açıklamalar arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır? Bu süreçte yatırımcıların doğru ve eksiksiz bilgilendirilmesi için hangi tedbirler alınmıştır?

· Tarımdan Haber'in yıllardır yayımladığı ve çeşitli belgelerle desteklediğini belirttiği iddiaların gerçeği yansıtmadığını düşünüyorsanız, bunlara ilişkin cevabınız nedir? Söz konusu haberlerdeki hangi bilgi veya belgelerin yanlış olduğunu düşünüyorsunuz? Varsa bu hususlarda hangi hukuki yollara başvurdunuz?

Burada özellikle belirtmek isterim ki, herhangi bir kişi veya kuruluşun dava açmamış olması tek başına iddiaların doğruluğunu ya da yanlışlığını kanıtlamaz. Ancak kamuoyuna yansıyan iddiaların somut belgeler üzerinden tartışılması ve ilgili kişilerin cevap haklarını kullanması, gerçeğin ortaya çıkmasına katkı sağlayacaktır.

MESELE KİŞİLER DEĞİL, ÇİFTÇİNİN EMANETİDİR!

Sayın Poyraz;

Türkiye'nin en büyük teşkilatlanmış çiftçi kuruluşlarından birinin Merkez Birliği Genel Müdürlüğü ve onun en geniş hacimli iştiraki olan Gübre Fabrikaları’nın (Gübretaş) Yönetim Kurlu Başkanlığı görevini yürüttünüz. Bu görev, yalnızca bir makam değil, milyonlarca çiftçinin emeğiyle oluşmuş büyük bir kurumsal yapının sorumluluğunu taşımak demektir.

Böylesine önemli bir kuruluşun iştirakiyle ilgili tartışmalarda beklenen şey, eleştirileri kişisel husumet olarak değerlendirmek değil, soruların üzerine gitmek ve kamuoyunu tatmin edecek açıklamalar yapmaktır.

Kurumların itibarı, yöneticilerinin eleştiriden uzak tutulmasıyla değil, eleştiriye açık olması ve gerektiğinde hesap verebilmesiyle korunur. Unutmayınız ki toplumun önünde duran bir yöneticiyseniz, her haliniz konuşulur. Yönetici olmak, yalnızca bir görevi üstlenmek değil; o görevin getirdiği sorumluluğu, hesap verme yükümlülüğünü ve eleştiriye açık olma zorunluluğunu da kabul etmektir.

Özellikle kamuya henüz açıklanmamış kritik bilgilere erişim sağlanıp sağlanmadığı, bu bilgilerin işlemlerde kullanılıp kullanılmadığı ve sermaye piyasası mevzuatına aykırı fiiller bulunup bulunmadığı; bağımsız ve tarafsız bir incelemeyle mutlaka ortaya konulmalıdır. Bu nedenle Adalet Bakanlığı, Sermaye Piyasası Kurulu ve ilgili denetim mercilerinin; kendi görev ve yetki alanları çerçevesinde 2019-2022 dönemine ilişkin hisse hareketlerini, KAP açıklamalarını, ilgili işlem kayıtlarını ve kamuoyuna yansıyan kaldıraçlı işlem iddialarını kapsamlı biçimde incelemesi büyük önem taşımaktadır.

Şunun altını bir kez daha çizmek gerekir: Kimsenin Söğüt Altın Madeni'ne, Türkiye'nin yer altı kaynaklarının ekonomiye kazandırılmasına ya da orada alın teri döken çalışanların emeğine bir itirazı yoktur. İtiraz edilen tek husus, kamuoyunun cevap beklediği somut soruların cevapsız bırakılmasıdır.

Gübretaş meselesi; birkaç kişinin birbirine yönelttiği açıklamalardan, şahsi tartışmalardan ya da geçmişte yaşanmış yönetim çekişmelerinden ibaret değildir. Bu süreç doğrudan çiftçinin alın terinin, kurumsal yönetim ilkelerinin, şeffaflığın ve sermaye piyasalarına duyulan güvenin meselesidir. En önemlisi de bu mesele; milyonlarca çiftçinin en büyük iştiraki olan Gübretaş üzerinden haksız kazanç elde edilip edilmediği yönündeki iddiaların açıklığa kavuşturulması meselesidir.

Burada gocunacak, kırılacak ya da husumet besleyecek bir şey de yoktur. Aksine bu durum; kamusal bir göreve talip olan ya da o sorumluluğu üstlenen herkesin, günü geldiğinde kamuoyuna vermesi gereken bir hesabı olduğunu bilmesi meselesidir.

İtimat, kontrole mani değildir; aksine kurumsal güven ancak şeffaflık ve hesap verebilirlikle kalıcı hale gelir. Hele ki söz konusu olan yüz binlerce çiftçinin ortak menfaati, geleceği ve alın teriyse; on binlerce çalışanın emeğinin sömürülmesi, heba edilmesi ve hakkının gasp edilmesi ihtimaliyse, denetim talep etmek bir tercih ya da lütuf değil hem vicdani ve hem de tarihi ve kurumsal bir sorumluluğun gereğidir.

Kaldı ki sormak gerekir: Bir genel müdür ya da yönetim kurulu başkanı; yürüttüğü işlerden ve altına imza attığı evraklardan eminse, yaptığı her işlem hukuka ve meşruiyete uygunsa denetlenmekten ve soru sorulmasından neden rahatsız olsun ki?

Evet; bugün cevap bekleyen sorular yarın da sorulacaktır. Makamlar değişir, yöneticiler değişir, görevler sona erer; fakat kamu yararı ve hesap verme sorumluluğu her zaman baki kalır.

Unutmayalım ki yapılan bir usulsüzlük, yolsuzluk veya suç; o an için karşılıksız ya da cezasız kalmış gibi görünse bile, hukuk ve devlet mekanizmalarının işleyişi içinde er ya da geç karşılığını bulur.

Devlet, kişilerden ve dönemlerden bağımsız kurumsal hafızasıyla geçmişte yaşananları, yapılan işlemleri ve alınan kararları kayıt altına alır.

Zamanı geldiğinde ise hukukun öngördüğü çerçevede gereğini yerine getirir. Adalet bazen gecikebilir; ancak hiçbir şeyin sonsuza kadar gizli kalacağı veya hiçbir kimsenin hesap verme sorumluluğundan kaçabileceği düşünülmemelidir.

Devlet yarına bırakabilir ama hukukun gereğini yerine getirmekten asla vazgeçmez. Bundan kimsenin kuşkusu olmasın.

Ezcümle; bu meselede son sözü kişisel açıklamalar değil, belgeler, bağımsız denetim ve hukukun ortaya koyacağı gerçekler söylemelidir.