Tarım ve Orman Bakanlığının ekim ayındaki tahminine göre Türkiye’nin 2026 yılı zeytin üretiminin geçen yıla göre yüzde 75,5 artarak 4 milyon 300 bin tona ulaşması bekleniyor.

2026–2027 sezonuna ilişkin ayrı bir sektör tahminine göre 4 milyon 30 bin ton zeytinin 1 milyon 163 bin tonunun sofralık, 2 milyon 867 bin tonunun yağlık olarak değerlendirilmesi bekleniyor. Yağlık zeytinden 588 bin ton zeytinyağı elde edileceği tahmin ediliyor.

Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin verilerine göre Ekim 2025’te 56,46 TL olan mazotun litre fiyatı, yüzde 73,4 artarak Ekim 2026’da 97,90 TL’ye ulaştı. Enflasyonist ortamda üretici, bu sezon hasat işçiliği ve nakliye için de geçen yıla göre daha fazla ödüyor.

Akhisar’da üretici, hasada başlamadan önce bir işçinin günde kaç kilo zeytin toplayabileceğini ve bu ürünün kaça satılacağını hesaplıyor. Bir işçinin bir günde topladığı zeytinin satış bedeli kendi yevmiyesinden düşükse, hasat daha nakliye masrafı eklenmeden zarar yazıyor. Peki üretici, işçiyi bahçeye çağırmadan önce zeytinini üretim ve hasat masraflarını karşılayacak bir fiyattan alacak birini bulabilecek mi?

Üretici için hasadı ertelemenin de bir maliyeti var. Zeytin, mandalina ve portakal gibi kışın da yaprağını koruyan bir ağaç. Sofralık zeytin uygun hasat dönemini geçtiğinde kalite kaybedebiliyor. Ağacın üzerindeki ağır meyve yükü de ertesi yılın çiçeklenmesini baskılayabiliyor. Üretici, bugün yapacağı hasat masrafıyla ürünü dalda beklettiğinde uğrayabileceği gelir kaybını birlikte tartmak zorunda.

Akhisar’da kooperatifin alım gücü artırılmalı

Akhisar’da fabrikanın hasatta ne kadar zeytin alabileceğini, ürünü işleyip satış bedelini tahsil edene kadar kullanabileceği işletme sermayesi belirliyor. İşleme kapasitesi olan bir fabrikanın alım için ayırabildiği para sınırlıysa, üretici elindeki ürünün tamamına alıcı bulamayabiliyor.

Marmarabirlik örneği, üretici örgütünün bu piyasada nasıl alıcı olabileceğini gösteriyor. Yerel kooperatifler ortaklarından ürün alıyor. Birlik de işleme, depolama ve markalı satış kapasitesiyle bu alımı destekliyor. 2025–2026 kampanyasında ürün bedelinin yarısı alımlar sürerken ödendi. Kalan tutarın ödeme takviminin alımlar tamamlandıktan sonra belirleneceği açıklandı.

Akhisar ve çevre ilçelerinde ilk adım, mevcut zeytin kooperatiflerini güçlendirmek ve ihtiyaç duyulan yerlerde üreticilerin yeni kooperatifler kurmasını kolaylaştırmak. Marmarabirlik örneğinde olduğu gibi, bu kooperatiflerin kuracağı bir üst birlik, ürün alımını, işleme ve depolamayı, markalı satışı bölge ölçeğinde planlayabilir.

Manisa Valiliği ve ilgili kaymakamlıklar, üreticileri ve kooperatifleri bir araya getirerek bu kuruluş sürecinin koordinasyonuna katkı verebilir. Tarım ve Orman Bakanlığı da dane zeytinini tarım satış kooperatifleri üzerinden satan üreticilere, belgelenen satış miktarı üzerinden kilogram başına prim verilmesini değerlendirebilir.

Bu hazırlık sürerken TARİŞ’e bağlı 92 No.lu Akhisar Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifi gelecek hasatta kendi ortaklarıyla sofralık siyah Gemlik zeytininde bir alım programı başlatabilir.

Ortaklar hasattan önce teslim edebilecekleri miktarı bildirir. Kooperatif bu beyanlardan hareketle yerel fabrikalar ve ihracatçılarla satış görüşmesi yapar. TARİŞ’le birlikte satış bağlantısı ve finansman sağlayabildiği miktar için ortaklarına alım fiyatını ve ödeme takvimini açıklar.

Tarım ve Orman Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığının birlikte değerlendirebileceği adım, alım ve satış planı bulunan tarım satış kooperatiflerine hasat döneminde Hazine faiz destekli, düşük faizli işletme kredisi kullandırılması.

Kredi tutarı planlanan alım miktarına, geri ödeme takvimi ise ürünün satışından beklenen tahsilata göre belirlenir. Böylece kooperatif, sattığı ürünün bedelini beklerken üreticiye zamanında ödeme yapabilir. Kooperatif ile TARİŞ de ürünün bir kısmı satılamazsa doğacak riski nasıl paylaşacaklarını alımdan önce belirler.

Üreticinin aldığı teklifleri karşılaştırabilmesi de önemli. Ulusal Süt Konseyinin belirli kalite ölçütlerine göre çiğ süt tavsiye fiyatı açıklaması, zeytinde fiyat şeffaflığı için bir örnek. Ticaret borsaları, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyinin katkısıyla sofralık zeytinde gerçekleşen alımları dane iriliği ve kaliteye göre ayırarak hasat boyunca bir referans fiyat yayımlayabilir. Üretim ve hasat maliyetleri de ayrı gösterildiğinde üretici, aldığı teklifin piyasadaki yerini ve kendi giderlerini ne ölçüde karşıladığını görebilir.

Yağlık zeytine talep, zeytinyağının satışına bağlı

Yağlık zeytinde üreticinin satış imkanı, yağhanelerin hasat döneminde ne kadar zeytin alabileceğine de bağlı. Yağhaneler alım miktarını belirlerken ellerindeki yağ stokunu ve sezon boyunca ne kadar zeytinyağı satabileceklerini hesaba katıyor.

İspanya, bu sezon geçici depolama kararını alırken beklenen zeytinyağı üretimini ve devreden stoku geçmiş sezonlarla karşılaştırdı. Aylık piyasa bültenlerinde de gerçekleşen üretimi, iç tüketimi, dış ticareti ve ay sonu stoklarını birlikte yayımlıyor. Türkiye’de bu verilerin sezon boyunca birlikte izlenmesi, stokların hangi aylarda biriktiğini ve iç satışlarla ihracatın bu stokları ne hızla erittiğini görmeye yardımcı olur.

Zeytinyağının satılabileceği pazarları belirleyen koşullardan biri de gümrük vergisi. AB, menşe şartlarını karşılayan Fas menşeli natürel sızma zeytinyağına sıfır gümrük vergisi uyguluyor. Tunus’a ilgili natürel zeytinyağı kategorilerinde yıllık 56.700 ton sıfır vergili kota tanıyor.

Türkiye’nin ilgili kotası ise 100 ton ve kota içinde yüzde 7,5 gümrük vergisi uygulanıyor. AB ile tarım tavizleri görüşmelerinde Türkiye’nin hedefi daha geniş ve sıfır vergili bir zeytinyağı kotası olmalı. İhracatçının AB’ye düzenli satış yapabilmesi, yağhanenin zeytinyağına alıcı bulmasını kolaylaştırır. Satış bağlantısı kurabilen yağhane, hasatta üreticiden daha fazla yağlık zeytin alabilir.

Bu yılki yüksek rekolte beklentisi, alıcı bulma işini hasat başlamadan ele almanın önemini gösteriyor. Üretici, işçiyi tutarken yevmiyeyi, nakliyeyi ayarlarken taşıma ücretini biliyor. Zeytinini kime, kaça satacağını öğrenmek için kasaların dolmasını beklememeli.