Enflasyon Nisan ayında sert yükseldi. Gıda fiyatları vatandaşı ve çiftçiyi zorlamaya devam ediyor. Yapay zeka, tarım sektöründe karar alma süreçlerini değiştiriyor. Yapay zeka tarlada güçlü bir araçtır. Çiftçiler nasıl kullanıyor?

****Hürmüz krizini yakından takip etmek gerekiyor. İkinci gübre kısıntısı olursa ne olur? Bunun maliyetleri daha yüksek olacaktır. Gübre ile ilgili uzman uyarıyorlar. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının gizli ama son derece tehlikeli sonuçları konusunda alarm zillerini çaldığını sık sık ifade ediyorlar.

Dikkatler petrol ve gaza odaklanmışken, kritik bir gübre tedarik şoku sessizce tehlikeli bir alana doğru ilerliyor. Bu, ikinci dalga krizi çok daha yıkıcı hale gelme tehdidi taşıyor.

Gübre zaten mevcut kanserleşmiş bir olaydır. Hala çoğu kişi bize bir şey olmaz diye düşünüyorlar. Onlar için hala görünmez bir kanser olayı gibi geliyor.

Durum, önümüzdeki haftalarda çok tehlikeli bir alana hızla doğru gidiyor. Çiftçiler zor ekonomik kararlar alıyor. Birçok çiftçi gübreye ya para ödeyemiyor ya da hiç erişemiyor.

Dünyada çiftçiler ya ekim sezonlarını tamamen atlıyor ya da gübresiz ekim yapıyor. Bu da çok daha düşük verimleri garanti altına alıyor.

Küresel dikkat çatışma ve enerji piyasaları tarafından tüketilmiş durumda, bu sorun göz ardı ediliyor. Hemen görünür bir kanıt yok, bu yüzden politikacılar bunu başka bir günün sorunu olarak görüyor.

Ama acil bir gerçeklik var. Henüz göremeyenler veya görmek istemeyenler çok yakında oldukça ciddi bir gıda kıtlığı ortaya çıkacağını göremiyor.

Dünya Gıda Programı zaten 100 milyon kişinin gıda kıtlığı ile karşı karşıya olduğunu bildiriyor. Bu durum onu dramatik şekilde kötüleştirecek. Sosyal huzursuzluk da artıracaktır. Unutmayalım, gıda kıtlığı, sosyal ve siyasi huzursuzluğun en büyük tetikleyicisidir. En çok vurduğu ekonomilere ciddi zarar verecek.

Bir ekim sezonunu kaçırmak, bir sonraki sezonu da engelleyen bir nakit akışı krizi yaratabilir.

Masa üzerinde çözümler var. Herkes çözüm için bir uğraşıyor. Güvenlik Konseyi'nde, gübre geçişine izin vermek için bunun uygulanmasını talep eden bir taslak karar zaten New York'ta dolaşıyor. ABD’de bile gübre vadeli kontratlarında rekor düşüşler görüyor.

Ayrıca küresel ayrım var. Ekonomileri gelişmiş ülkeler fiyat baskısını hissediyor ama uyum sağlama yeteneğine sahiptirler. Gelişmekte olan ülkeler tamamen fiyat dışı bırakılıyor ve esneklik eksikliği yaşıyor. Bazı ülkeler zaten gübreye ihracat kontrolleri getiriyor.

Artık konuşmanın ötesine geçmek gerekiyor. Küresel gıda güvenliğini korumak için bu BM mekanizmasını acilen etkinleştirmek gerekiyor. Bu görünmez gübre krizi, Hürmüz kapanmasının ikinci dalgası, dünya çapında açlık ve istikrarsızlığın yıkıcı üçüncü ve dördüncü dalgalarını kolayca tetikleyebilir.

****Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Nisan 2026 enflasyon verilerini açıkladı. Tüketici fiyatları bir önceki aya göre %4,18 artarken, yıllık enflasyon %32,37 seviyesine yükseldi. Mart ayındaki aylık %1,94'lük artışın ardından Nisan'da belirgin bir hızlanma yaşandı. Bloomberg HT anketindeki beklentiler (aylık %3,20, yıllık %31,17) de aşıldı.

Enflasyonda en büyük yük yine gıda ve alkolsüz içeceklerde görüldü. Bu grupta aylık artış %3,70, yıllık artış ise %34,55 oldu. Gıda enflasyonu, TÜİK verilerine göre Nisan'da bir önceki aya göre de ivme kazandı. TEPAV verileri aylık gıda enflasyonunu %3,6 olarak gösterirken, Türk-İş'in hesaplamasında gıda enflasyonu aylık %5,5, yıllık %43,90 seviyesine ulaştı.

****Küresel Gıda Enflasyonu Liginde "İstikrarlı" 4'üncülük!

Dünya genelinde gıda enflasyonu sıralamasında Türkiye, Venezuela (%720), Güney Sudan (%106) ve İran (%105) sonrası 4. sırada yer alıyor. Üst sıradaki ülkelerde savaş ve çatışma ortamı hâkimken, Türkiye'de bu yüksek oran barış zamanında kaydediliyor. Arjantin'in %32,7'lik oranı da Türkiye'ye yakın seviyede. Bu tablo, politika kararlarının piyasaları nasıl etkilediğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Çiftçi, üretim maliyetlerindeki artışın ve nihai fiyatlardaki dalgalanmanın bedelini en ağır ödeyen kesimlerden biri olmaya devam ediyor.

Ana harcama gruplarında artışlar devam ediyor.

Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar: Yıllık %46,60 (aylık %7,99)

Ulaştırma: Yıllık %35,06 (aylık %4,29)

Bu üç ana grubun yıllık enflasyona katkısı toplamda yaklaşık 20,68 puan seviyesinde. Endekse dâhil 174 alt gruptan 147'sinde fiyat artışı yaşanırken, sadece 19'unda düşüş gözlendi.

***Bağımsız ve yerel kaynaklar daha yüksek rakamlar gösteriyor.

**İTO (İstanbul): Aylık %3,74, yıllık %36,83

*Türk-İş (Ankara): Açlık sınırı %5,47 artışla 34.587 TL’ye, yoksulluk sınırı ise 112.661 TL’ye yükseldi.

***ENAG farkı: TÜİK ile ENAG arasındaki yıllık enflasyon farkı 23,01 puan.

**Yılın ilk dört ayında TÜİK’e göre kümülatif enflasyon %14,6, İTO’ya göre %16,0 seviyesinde gerçekleşti. Net faiz ise %11,4’te kaldı.

**Gıda grubu içinde en çok artanlar

TÜİK verilerine göre Nisan’da fiyatı en fazla yükselen temel gıda kalemleri şöyle:

Yumru sebzeler : %12,2

Margarin : %9,3

Turunçgiller : %7,5

Balık : %7,1

Üzümsü meyveler ve diğer meyveler : %6,8

Ekmek ve unlu mamuller : %6,7

Et : %4,5

Yüksek petrol fiyatları ve bayram etkisinin Mayıs’ta gıda enflasyonunu daha da yukarı çekmesi bekleniyor.

**Politika ve Ekonomik Görünüm nasıl?

TCMB, Nisan toplantısında politika faizini sabit tutarken, İran’daki gelişmeleri ve enflasyon üzerindeki ikincil etkileri yakından izlediğini belirtti. Kur tarafında ise Dolar/TL’nin aylık %1,61 artmasına karşın enflasyonun %4,18 olması, makasın 2,57 puana ulaşmasına yol açtı. İhracatçı kâr marjlarının eridiği, ithalatın ise görece ucuzladığı bu dönemde, “fazla basıncın er ya da geç patlayacağı” uyarısı yapılıyor.

**Enflasyonun yeniden ivme kazandığı bir dönemde gıda fiyatlarındaki yüksek seyir, özellikle dar gelirli vatandaşları ve tarım kesimini daha da zorluyor.

Kime oy verdiğinizin ve uygulanan politika tercihlerinin, hem enflasyon dinamiklerini hem de vatandaşın günlük hayatını doğrudan şekillendirdiği bir kez daha ortaya çıkıyor.

Mayıs ve Haziran aylarının da “daha zor” geçmesi ihtimali, ekonomi yönetiminin önündeki en büyük sınavlardan biri olarak duruyor.

Enflasyonun kalıcı düşüşü para politikasından çok güven ve beklentilere bağlıdır. Kur, fiyatlama ve ekonomi yönetimine güven enflasyonun yönünü belirler. Hukuk, kurumlar ve reformlara inanç güçlenmeden kalıcı düşüş zorlaşır.

****Yapay zeka, tarım sektöründe karar alma süreçlerini değiştiriyor!

Yapay zeka artık özellikle tarımı gelişmiş ülkelerde karar alma süreçlerini değiştiriyor.

Yapay zekanın çiftçilere sezgilerine daha az, hassas verilere ise daha çok güvenmelerine yardımcı olmasıyla tarımı gelişmiş ülkelerde tarım sektörü değişiyor. Bu değişim, çiftçilerin daha düşük kar marjlarıyla ve tahmin edilemeyen hava koşullarıyla başa çıkmalarına yardımcı oluyor. Uzmanlar, tarım sektörünün sadece üretime odaklanmaktan uzaklaştığını ve ekim başlamadan önce birçok kararın alındığı bir sisteme dönüştüğünü söylüyorlar.

Toprak verilerini, iklim modellerini, genetiği ve yönetim uygulamalarını birleştiren yeni teknolojiler, çiftçilerin yalnızca bölgesel ortalamaları kullanmanın ötesine geçmelerine yardımcı oluyor. Örneğin, bazı platformlar, her bir parsel için 100'den fazla faktörü inceleyerek hangi ürünlerin ne zaman ekileceğine dair özel tavsiyeler veriyor. 2025/26 hasadından elde edilen ilk sonuçlar, hektar başına yaklaşık 2,3 çuval verim artışı ve karar verme sürecindeki belirsizliğin azalması gibi açık faydalar gösteriyor.

Bu değişim, ziraat mühendislerine de yeni bir rol vererek, onları sadece tarlada çalışan kişiler olmaktan ziyade stratejik karar vericilere dönüştürüyor. Yapay zekâ araçları tahminler ve risk analizi sunsa da, sektördekiler verileri anlamak ve nihai kararları vermek için insan yargısının hala çok önemli olduğunu söylüyor. Bazı ülkeler tarımda küresel bir lider olarak büyürken, yapay zekânın kullanımı ve yeni tarım teknolojileri üzerinde birlikte çalışmanın verimliliği ve rekabet gücünü güçlü tutmaya yardımcı olması bekleniyor.

****Yapay zeka tarlada güçlü bir araç, çiftçiler nasıl kullanıyor?

Yapay zeka (ChatGPT, Grok vb.) tarımda sadece moda değil, gerçek rekabet avantajı sağlıyor. Başarılı çiftçiler onu “cevap makinesi” olarak değil, daha iyi düşünme ve karar alma aracı olarak kullanıyor.

İşte özü kaybetmeden, kısa ve net 10 madde halinde en etkili kullanım yolları nedir?

*Daha İyi Soru Sorun! En önemli kural: “Bu benim tarlam için ne anlama geliyor?” diye sorun. Gübre fiyatı, kuraklık riski veya yeni hastalık haberi gibi konuları çiftliğinize özel yorumlatın.

*Kararları Hızlandırın! Milyonlarca seçenek arasından en iyi 4-5 alternatifi çıkarın. Hangi parselde ne kadar gübre, hangi tarihte ilaçlama yapılacağını yapay zeka ile daraltın. Sesli komutla tarladan ofise dönerken plan yapın.

*Verileri Akıllıca Yorumlayın! Yıllardır topladığınız toprak analizlerini, verim haritalarını ve geçmiş sezon kayıtlarını yapay zekaya yükleyin. Kükürt gübrelemesi, verimlilik bölgeleri ve yatırım getirisini birlikte değerlendirin.

*Püskürtme ve Kimyasal Uygulamaları Kontrol Edin! Nozul tipi, tank karışımı, basınç ve dozajı iki kez kontrol edin. “Bu parselde 150 dekar için ne kadar ürün lazım?” diye sorun, hataları minimize edin. Nozul tipi, tarımsal püskürtme (ilaçlama, gübreleme veya su uygulaması) ekipmanlarında sıvının çıkış şeklini, damlacık boyutunu, püskürtme desenini ve dağılımını belirleyen parçaya verilen isimdir.

*Envanter ve Kayıt Tutmayı Kolaylaştırın! Ektiğiniz çeşidi, parti numarasını, tarihi ve laboratuvar notunu sesli kaydedin. Yapay zeka otomatik tablo oluşturur, evrak işi azalır.

*Zamanınızı Kurtarın! Gün sonunda sevmediğiniz işleri (kayıt tutma, form doldurma, envanter kontrolü) yapay zekaya devredin. Rachael Sharp gibi sahada telefonunuzla hızlı kayıt yapın.

*Karmaşık Konuları Netleştirin! Jeopolitik olayların (Hürmüz krizi, gübre arzı), devlet desteklerinin veya piyasa değişikliklerinin çiftliğinize etkisini anlayın. Farklı senaryoları önceden görün.

*Stratejik Kararları Test Edin! Arazi alım-satımı, makine yatırımı veya yeni rotasyon planlarını yapay zeka ile “baskı testi”nden geçirin. Maliyet çıkmadan fikrinizi güçlendirin.

*Ekip ve İnsan Yönetimini İyileştirin! Çalışanların yeteneklerini işle eşleştirin. “Bu kişi bu görevi neden zorlanıyor?” sorusuna objektif cevap alın, doğru görev dağılımı yapın.

****Dijital İkiz ile Geleceğe Hazırlanın

Kendi tarlanızın veya süt sürünüzün dijital kopyasını oluşturun. Hava durumu, toprak nemi ve sensör verileriyle “ya şöyle yapsam ne olur?” senaryolarını risksiz test edin. Kanada’da süt çiftlikleri ve baklagil üreticileri bunu zaten başarıyla yapıyor.

****Önemli uyarımı yapayım. Yapay zeka toprağın yerini almaz. Onu gerçek saha tecrübenizle birleştirin.

En iyi sonuç, yapay zekanın önerisi ve sizin tarla bilgi ve tecrübenizle alınır.

Artık teknolojiyi korkmadan ama akıllıca kullanma zamanıdır. Telefonunuzu alın, ilk sorunuzu sorun ve tarlanızı daha verimli yönetin. 2026 yılı sezonu kapıda, hazırlıklı ve akıllı olanlar öne geçecek.

****Bunlar bize uzak, bizde böyle uygulamalar olmaz diyenler olabilir. Buna her toplantıda verdiğim örnekle cevap vereceğim. Acaba 25-30 yıl önce bir yazı yazsaydım. Herkesin cebinde ufak bir makine olacak, bilgileri buradan alacaklar. Torunları ve çocukları ile canlı görüşecekler. Tarımsal bilgiler mesajla anında kendilerine ulaşacak deseydim. Yine aynı konuşmalar olacaktı değil mi? Hepimizin cebinde bir cep telefonu var. Esas sorun bu telefonun özelliklerinin ancak %10’nu kullanabiliyoruz. Bu pazarda üretici değil tüketiciyiz. Üzücü olan yer burasıdır. Bu değişmeli….

****Dünyada tarımı çok yakından takip etmek ve bazı gerçekleri bilmemiz gerekiyor. Moody’s Ratings Analizine göre;

En Dayanıklı Ülkeler: Tayland, Hindistan, Malezya, Endonezya, Meksika Bu ülkeler küresel şoklara karşı en güçlü (erken reformlar, enflasyon kontrolü, esnek kur ve sağlam borç yönetimi sayesinde).

En Kırılgan Ülkeler: Türkiye, Arjantin ve Nijerya.

Ülkemiz, yüksek enflasyon, dış finansman riski ve politika belirsizliği nedeniyle en kırılgan gruptadır. Bu yüzden tekrarlayan kur şokları ve finansman baskısı yaşıyor.

Şimdi düşünelim. Tarıma ne kadar önem veriyoruz? Çiftçimiz tüketicimiz ne kadar mutlu? Tarımda güven nasıl sağlanmalı?