****Cumhurbaşkanlığı Tarım ve Gıda Politikaları Kurulunun çok önemli görevleri bulunmaktadır. Tarım ve gıda konularında araştırmalar yapmak, politika önerileri geliştirmek, politika önerilerinde bulunmak, destekleme politikaları geliştirmek, stratejileri geliştirilmesini, uygulamaların izlenmesini sağlamak olarak kısaca özetleyebiliriz.
Acaba Tarım ve Orman Bakanlığının, orta vadeli program, bütçe teklifi ve yatırım programı konularında neler yaptılar? Örneğin tarımsal desteklemeler politikalarını geliştirmek için ne önerileri olmuştur?
Tarımda sorunlar ve çözümler yazılıyor ve konuşuluyor. Bir türlü çözümsüzlük havuzunda çıkılamıyor. Tüm paydaşların taşın altına elini sokması ve beraber konuşup birlikte karar almaları gerekiyor.
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda tarımsal destekleme bütçesi 235 milyar TL olarak açıklanırken, bütçe ile ilgili düzenlemelerde farklı tutarlarla karşılaşılıyor. Orta Vadeli Program (OVP) ile Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi arasındaki farkların gerekçesi açıklanmalı. Çiftçi, milletvekilleri ve kamuoyu bu soruların yanıtını bekliyor.
Tarımsal destekleme bütçesi yüzde 40,2 artıyor
Tarımsal Destekleme Bütçesinin Dağılımı
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programının Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 11934), 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı mükerrer Resmi Gazete’de yayımlandı. Programda tarımsal destekleme bütçesinin dağılımına da yer verildi.
Tabloya göre tarımsal destekleme bütçesi, 2026 yılında 167 milyar 634,7 milyon TL iken 2027 yılında 235 milyar TL olarak öngörülüyor. Böylece nominal artış yüzde 40,2’ye ulaşıyor.
Tabloya göre hayvancılık desteklerinde yüzde 43,4, bitkisel üretim desteklerinde yüzde 46,0 artış öngörülüyor. Kırsal kalkınma amaçlı tarımsal desteklemelerdeki artış ise yüzde 12,7’de kalıyor.
Ancak nominal artış, çiftçinin alım gücünün aynı oranda arttığı anlamına gelmiyor. Yıllık enflasyonun yüzde 30 olduğu varsayılırsa yüzde 40,2’lik nominal artışın reel karşılığı yaklaşık yüzde 7,8 olur.
Üstelik desteklerin üretim döneminden sonra ödenmesi, çiftçinin finansman yükünü artırıyor. Çiftçi mazot, gübre, tohum, yem ve enerji giderlerini bugün karşılamak zorunda; desteğini aylar sonra aldığında aradaki finansman maliyetini de üstleniyor.
Bu nedenle tarımsal destekler, üretim döneminin başında mümkün olduğunca avans veya ön ödeme şeklinde verilmelidir. Daha sonra gerçekleşen üretim ve hak edişler üzerinden mahsuplaşma yapılabilir. Destek, çiftçinin üretim yapacağı dönemde işe yaramalıdır.
Tarımsal desteklerin etki analizi yapılıyor mu?
Tarımsal desteklerin miktarı kadar, ne sonuç verdiği de önemlidir.
Destekleme politikalarının üretime, verimliliğe, çiftçi gelirine, gıda arz güvenliğine ve ülke ekonomisine katkısı ölçülüyor mu? Harcanan kamu kaynağının karşılığında ne kadar ekonomik ve sosyal fayda sağlanıyor?
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, tarımsal desteklemelerde etki analizi yapılıp yapılmadığını açıklamalıdır. Analiz yapılıyorsa sonuçları kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
Çünkü yalnızca ne kadar destek verildiğini açıklamak yeterli değildir. Asıl mesele, harcanan kamu kaynağının ne kadar üretim, gelir ve katma değer oluşturduğudur.
Kesin rakamı hangi bütçe gösterecek?
Tarımsal destek ödeneklerini doğru değerlendirmek için Analitik Bütçe Sınıflandırmasındaki ekonomik kodlara bakmak gerekir.
Tarım ve Orman Bakanlığının bütçesinde özellikle 05.04 – Hane Halkı ve İşletmelere Yapılan Transferler kodu, tarımsal destek ödeneklerini incelemek açısından önemlidir. Ancak bu kodun kapsamı kontrol edilmeli; bütün tutarın doğrudan tarımsal desteklerden oluştuğu varsayılmamalıdır.
2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ve ilgili ayrıntılı cetveller yayımlandığında, tarımsal desteklere ayrılan ödeneklerin hangi ekonomik kodlarda ve ne kadar yer aldığı netleştirilmelidir.
OVP ile bütçe teklifi arasındaki fark neden açıklanmıyor?
OVP, bütçe hazırlık sürecinin makroekonomik ve mali çerçevesini ortaya koyar. Ancak OVP’deki her rakamı, kapsamını incelemeden doğrudan ve değişmez bir bütçe tavanı olarak değerlendirmek doğru değildir.
OVP’de Tarım ve Orman Bakanlığının 05 Cari Transferler ödeneği 242,28 milyar TL ve 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda tarımsal destekleme bütçesi 235 milyar TL olarak açıklanıyor.
Buna karşılık, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının 16 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı belirtilen 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifinde 05 Cari Transferler ödeneğinin 343,78 milyar TL olduğu açıklanıyor.
Bu tutarlar aynı kapsamı ifade ettiğinden aradaki fark 101,5 milyar TL. Ancak farklı bütçe belgelerindeki rakamların kapsamı ve sınıflandırması eşitlenmeden bu farkın tamamının tarımsal desteklere ayrıldığı söylenemez.
Yanıtlanması gereken sorular şunlardır:
05 Cari Transferler ödeneğindeki artışın gerekçesi nedir?
Artışın ne kadarı daha tarımsal desteklemelere ayrılacaktır?
Kalan kaynak hangi harcama kalemlerinde kullanılacaktır?
OVP ile bütçe teklifi arasındaki fark hangi ekonomik ve mali gerekçelere dayanmaktadır?
Bu sorular daha önce de gündeme getirmiştim. Şimdi beklenti, bütçe görüşmelerinde milletvekillerinin konuyu ayrıntılı biçimde sorgulaması ve Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın açık, belgeli ve anlaşılır yanıtlar vermesidir.
Sermaye transferlerinde de açıklama gerekiyor
Yatırım bütçesiyle ilgili 07 Sermaye Transferleri kaleminde de önemli bir fark bulunduğu görülüyor.
OVP’de 3,32 milyar TL olarak belirtilen ödeneğin, 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi’nde 279,424 milyar TL olduğu görülüyor. Bu iki tutar arasındaki fark yaklaşık 276,1 milyar TL.
Bu artışın gerekçesi ve kullanım alanı açıklanmalıdır. Farklı kalemlere aitlerse öncelikle karşılaştırmadaki hata düzeltilmelidir.
Bu noktada sorularımız açık:
Sermaye transferlerinde bu kadar büyük bir farkın gerekçesi nedir?
Söz konusu ödenek hangi projelerde ve hangi amaçlarla kullanılacaktır?
Bütçe teklifindeki rakamlar ile OVP’deki rakamlar arasındaki fark nasıl açıklanmaktadır?
Milletvekilleri bu konuları bütçe görüşmelerinde gündeme getirecek mi?
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, rakamların gerekçesini açıklayacak mı?
Ayrıca tekrar yazalım. Çiftçi rakam değil, açıklık bekliyor
Tarımsal desteklerin artması elbette önemlidir. Ancak önemli olan yalnızca bütçede açıklanan rakamlar değil; bu kaynakların hangi amaçla, ne zaman ve hangi sonuçları elde etmek üzere kullanılacağıdır.
****Bütçede şeffaflık, kamu yönetiminde güvenin temelidir. Tarım ve Orman Bakanlığı; OVP, Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı ve Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi arasındaki farkları aynı kapsamda karşılaştırarak açıklamalıdır.
Milletvekilleri bütçe görüşmelerinde bu soruları soracak mı?
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, rakamların gerekçesini ve tarımsal desteklere ayrılacak kesin ödeneği açıklayacak mı?
Çiftçinin beklediği yalnızca daha yüksek destek rakamları değil; zamanında ödeme, öngörülebilir politika ve hesap verebilir bir yönetimdir.
Bütçede rakamlar büyüyebilir; önemli olan, bu büyümenin çiftçinin tarlasına, üretimine ve cebine ne kadar yansıdığıdır. Rakamlar arasındaki farklar açıklanmadıkça güven tesis edilemez.
Bu sorular sorulmaz, cevaplar verilmezse ne olacak?
Her yıl olduğu gibi 2027 Yılı Merkez Yönetim Bütçe Kanunu Resmi Gazete’de yayınlandıktan sonra bu soruların cevabını paylaşacağım.
Cumhuriyet Bayramımızda kutlu olsun,
Milletimiz mutlu olsun,
Atatürk ve silah arkadaşlarının ruhu şad olsun. Yaşasın Cumhuriyet...
Onlar, çocuklara ve torunlarına daha az bedel ödeyeceği bir ülke bıraktılar.
Ya biz...
