****Çiftçi İsyan Edecek! 2025 Tarımsal Destek Bütçesi Enflasyon Karşısında Eridi!

Bugün TÜİK 2025 Yılı son enflasyon verisini açıkladı. Yıllık enflasyon %30,89 oldu. Paramız yine değer kaybetti. 2025 Yılı Bütçesinde ayrılan ve 2026 yılında dağıtılacak tarımsal destekleme bütçesi de %30,89 değer kaybetti. Yani 2025 Yılı için ayrılan bu yıl verilecek tarımsal destekleme bütçesi 135.073.690.000 TL, %30,89 (41.724.262.841 TL) değer kaybederek 93.349.427.159 TL oldu. Geçen yıl yıl yani 2025 için tarımsal destekleme bütçesi artış yaklaşık % 47,41 olmuştu. Bu artış bugün itibariyle (47,41-30,89=16,12) %16,12’ye düştü…

Tarımsal desteklerin enflasyon karşısında erimesi ilk kez yaşanmıyor. 2025 yılı bütçe görüşmeleri sırasında da tarım başlığında benzer riskler gündeme gelmiş, desteklerin kağıt üzerinde arttığı ancak reel olarak çiftçinin alım gücünü koruyamadığına dikkat çekilmişti.

Bu durumu ayrıntılı biçimde ele aldığımız [2025 yılı Bütçe Kanunu ve tarım!] başlıklı analizde, tarım bütçesinin yapısal sorunları ve yasal çerçeveyle olan uyumsuzluğu net biçimde ortaya konmuştu.

Öncelikle, yeni yılın ülkemize mutluluk, barış, huzur ve sağlık getirmesini diliyorum. Ayrıca yeni yılda çiftçimize iyi hasatlar, kazançlar ve en önemlisi yüzlerinin gülmesi ve mutlu olmalarını temenni ediyorum.

ABD'nin Venezuela'ya saldırmasını dikkatle izlemek gerekir

ABD'nin Venezuela'ya saldırmasını dikkatle izlemek gerekir. Jeopolitik şok dalgaları ve küresel tarım ile gıda güvenliğine etkileri olabilir. Petrol piyasaları ilginçtir ama beklenmedik şekilde hafif tepki veriyor. Enerjiye bağımlı sektörler özellikle tarım sektörü çok dikkatli gelişmeleri izliyorlar. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, bu konuda kriz değil, risk planı varsa uygulamaya konulması talimatını vermelidir. Petrol ve doğal gaz fiyatlarını yükselirse, gübre özellikle üre fiyatları yükselir. Mazot fiyatları artar. Nakliye maliyetleri artar. Çiftçimizi daha zor günler bekler. Gıda enflasyonu daha da yükselir. Ancak henüz büyük kesinti yok. Enerji ithalatçısı ve kırılgan tarım sektörü olan Türkiye dolaylı baskılarla karşı karşıya kalabilir.

Özetle, saldırılar anında bir krizi tetiklemedi. Ancak birbirine bağlı sistemlerin kırılganlığını öğrendik mi bilmiyorum.

KAYNAK SAVAŞLARI ARTIK GÜNDEMİMİZDE OLMALIDIR. Bu savaşlar tırmanışa geçerse zincirleme gıda krizi kaçınılmazdır.

O nedenle bize bir şey olmaz düşüncesini bırakalım. Hazırlıklı ve uyanık olalım. Gerekli tedbirleri alalım.

Bu yılın enflasyonu açıklandı

****Bu yılın enflasyonu açıklandı. Yine Avrupa’da birinci ve dünyada ilk onun içindeyiz.

Aralık Ayı Enflasyon Oranı (%)

2025 Yılı Enflasyon Oranı (%)

İTO

1,23

37,68

ENAG

2,11

56,14

TÜİK

0,75

30,89

Gıda enflasyonu, Aralık'ta aylık bazda %1,29 artarken, yıllık bazda %43,58 yükseldi. Avrupa’da yine birinciyiz.

Türk-İş açıkladı. Dört kişilik bir ailenin, Aralık Ayında, AÇLIK SINIRI 30.143 TL ve YOKSULLUK SINIRI 98.188 TL oldu.

****Benim için gerçek enflasyon, Ayşe Teyzenin mutfaktaki yangını, çiftçi Mehmet Amcanın tarladaki feryadı, memur İsmail Beyin ve emekli Ahmet Amcanın sesidir.

*****Tarımsal destekleme bütçesinin detayları belli oldu! 167 milyar lira ile uygulamayan yeni destekleme modeli nasıl uygulanacak?

****Bir soru sorarak başlamak istiyorum. Evinin bütçesini bilmeyen evini yönetebilir mi?

****Artık kamuda da kimse bütçesini bilmiyor. İşin mutfağında çalışanlar bütçeyi hazırlar. Onlar bilirler. Diğerleri “KOPYA” çeker. Bilmiş gibi konuşur. Yanlış üstüne yanlış yaparlar. Bedelini, çiftçi, tüketici ve yoksullar çeker. Bir avuç zengin gününü gün eder.

****2026 Yılında beklenen enflasyon, 2025 yılında olduğu gibi birkaç kez revize edilmezse, %16 hedeflendi.

***2024 yılında yayımlanan OVP'de tek haneli enflasyon hedefi 2026 yılı için yüzde 9,7 olarak tahmin edilmişti. Ancak 2025 Eylül ayında açıklanan son OVP ile 2026 yılı enflasyon tahmini yüzde 16 olarak revize edildi ve tek haneli enflasyon hedefi de 2027 yılına ertelendi.

Tarımsal destekleme bütçesinin detayları belli oldu!

****2026 Yılı Tarımsal Destekleme Bütçesi %24 arttı. Enflasyon rakamları yıl içerisinde revize edilirse tarımsal desteklemeye yapılan artış enflasyon karşısında her yıl olduğu gibi eriyecektir.

***Tarımsal Destekleme bütçesinin sadece % 20,60’ı hayvancılığa ayrılmış!!! Hedeflenen enflasyonun sadece 4 puan üzerindedir.

***Enflasyon revize edilirse ne olacak?

***Bu nedenlerden dolayı her yıl yazdığım gibi çiftçimize tarımsal desteklemelerde “ENFLASYON FARKI” verilmelidir.

Ayrıca bu yılın destekleme bütçesi ile geçen yılın desteklemelerinin ödeneceği, bu yılın destekleme ödemelerinin gelecek yıl yapılacağı unutulmamalıdır.

Bütçe Kanunu yürürlüğe girdi!

****Orta Vadeli Program açıklandığında ve Bütçe Kanun teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulduğunda, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’yı, yine uyarmıştım. Yeni yılın yani 2026 yılının tarım ve çiftçimiz açısında daha zor bir yıl olacağını bu nedenle Tarım ve Orman Bakanlığının Bütçesine ayrılan bütçenin mutlaka Mecliste artırılması gerektiğini belirtmiştim. Ne yazık ki Bütçe Teklifi her zaman olduğu gibi geldi ve Meclisten geçti.

***Bu yılda hayat pahalılığı devam edecek. Yoksulluk artacak. Şunu herkes artık biliyor. Enflasyonun çok yavaş düşmesinden bahsedenler pahalılıktan bahsetmeye cesaret edemiyorlar. Çiftçinin ürün fiyatları, girdi maliyetlerini karşılayamaz hale geldi. Bu yıl yine siyasiler enflasyonun düşeceğini söylediler. Ancak yine enflasyon çift rakamlı olacak… Dünyada ise çift rakamlı birkaç ülke kalacak. Yine ilk sıralarda yerimizi alacağız.

****Bütçe Kanunu yürürlüğe girdi!

****Tarımsal desteklemelerle ilgili harcama kalemine 167.722.894.000 TL ödenek ayrıldı.

**Tarımsal desteklemeler, “gayrisafi millî hasılanın yüzde birinden az olamaz” hükmüne rağmen diğer yıllar olduğu gibi bu yılki bütçede tarımsal destekler % 1’in altında kaldı. Yıllardır Kanuna uyulmuyor. Bu yılda uyulmadı.

**2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu 31 Aralık 2025 Tarihli 33124 sayılı 1. Mükerrer Sayılı Resmi Gazete’de yayınlandı.

**Ülkemizde bütçe 3 yıllık yapılır. Ancak sadece “Bütçe Kanunu” tek yıllık bir kanundur. Her yıl hazırlanmak zorundadır.

**Merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve kontrolüne ilişkin usul ve esasların düzenlendiği 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa göre bütçe; belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bu tahminlerin uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan belgeyi ifade etmektedir.

**Bütçe tahmindir. İyi bir bütçe, tahminlere en fazla yaklaşandır. Ek bütçe yapılırsa, iyi bir bütçe tahmini yapılmadığı söylenir.

***Bu Kanun 1/1/2026 tarihinde yürürlüğe girdi...

***Tarım ve Orman Bakanlığının Bütçesi 2025 yılında: 438.122.123.000 TL’dir. Tarımsal desteklemelerin içinde bulunduğu Cari Transferler (05) ödeneği 182.840.688.000 TL’dir. Bu ödeneğin tarımsal destekleme ödeneklerine ayrılan ödeneği 135.073.690.000 TL olmuştu.

***Tarım ve Orman Bakanlığının 2026 yılında Bütçesi: 541.840.483.000 TL’dir. Tarımsal desteklemelerin içinde bulunduğu Cari Transferler (05) ödeneği 242.158.950.000 TL’dir. Bu ödeneğin tarımsal destekleme ödenekleri ile ilgili harcama kalemine ayrılan ödeneği 167.722.894.000 TL oldu.

***Tarımsal destekleme ödemelerine ayrılan ödenekte artış yaklaşık %24 oldu. Ancak tarımda girdilerin çoğu ithal edilmektedir. O nedenle doların çok yüksek olması, pahalılık, enflasyon, paramızın değerinin düşük olması dikkate alındığında bu artışın yeterli olamayacağı görülmektedir.

****Bu yıl da aynı soruyu soralım. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Bakanlığın bu tarımsal destekleme bütçesi ile 2026 yılında da “Yeni Destekleme Modelini” nasıl uygulayacaktır?

****Bakanlığın araştırmaya, bitkisel üretime, hayvansal üretime, balıkçılık ve su ürünlerine, gıdaya, il müdürlüklerine ve eğitim ve yayın ile destekleme bütçesi aşağıdaki tabloda belirttim. Örneğin hayvancılık desteklemelerine ayrılan destekleme bütçesi 35.556.665.000 TL olup tarımsal destekleme bütçesinin ancak % 20,60 olur!

****Acaba Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Bakanlığın, 2024 yılında yapılan tarımsal desteklemelerle ilgili “Etki Analizlerini neden paylaşamadı? 2025 yılında tarımsal desteklemelerle ilgili “Etki Analizlerinin” paylaşılmasını beklemiyorum.

****Tarımsal desteklemelerde etki analizi neden yapılır?

-Kamu kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle verilen desteklerin gerçekten amacına ulaşıp ulaşmadığını,

-Çiftçi geliri, üretim, verimlilik ve kırsal refah üzerinde anlamlı bir etkisi olup olmadığını ölçmek için yapılır.

Bu analiz sayesinde;

-Desteklerin kime ne ölçüde fayda sağladığı,

-Küçük ve büyük işletmeler üzerindeki farklı etkileri ile olası olumsuz yan sonuçları (kaynak israfı, eşitsizlik, çevresel zarar gibi) ortaya konur.

Böylece, etkisiz ya da hatalı tasarlanmış destekler düzeltilerek veya kaldırılarak tarım politikalarının daha etkin, adil, şeffaf ve kanıta dayalı biçimde yürütülmesi sağlanır.

****Tarım Bakanı İbrahim Yumaklı’nın etki analizlerini açıklamamasının nedeni neler olabilir?

Bu analizlerin bazı tarımsal desteklerin beklenen sonuçları vermediğini,

Kaynakların verimsiz kullanıldığını,

Desteklerin belirli gruplar lehine adaletsiz dağıldığını ortaya koyabilme ihtimalidir.

Bu tür bulgular;

-Siyasi sorumluluk doğurabileceği,

-Mevcut politikaların sorgulanmasına yol açabileceği ve

-Kısa vadeli siyasi hedeflerle çelişebileceği için kamuoyuyla paylaşılmak istenmeyebilir.

Ayrıca veri eksikliği, kurumsal kapasite yetersizliği ve etki analizlerinin karar alma süreçlerinde ikincil görülmesi de şeffaflığı sınırlayan diğer etkenlerdir.

****Acaba 2026 yılı tarımsal destekleme bütçesinin Tarım ve Orman Bakanlığında dağılımı nasıl gerçekleşti?

2026 YILI TARIMSAL DESTEKLEME BÜTÇESİ

İlgili Birim

Tarım Programı (TL)

Kırsal Kalkınma Programı (TL)

Toplam (TL)

Tarımsal Araştırma ve Politikalar Genel Müdürlüğü

1.744.000.000

1.744.000.000

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü

23.210.000.000

14.208.000.000

37.418.000.000

Balıkçılık ve Su ürünleri Genel Müdürlüğü

351.200.000

351.200.000

Hayvancılık Genel Müdürlüğü

34.556.665.000

34.556.665.000

Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü

93.059.800.000

93.059.800.000

Gıda Kontrol Genel Müdürlüğü

160.000.000

160.000.000

İl Müdürlükleri

88.229.000

88.229.000

Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı

345.000.000

345.000.000

Genel Toplam

153.081.665.000

14.641.229.000

167.722.894.000

***Bu yılda tekrar belirteyim. Çiftçi, tarımdan hızla uzaklaşıyor. Bu destekleme politikası ile bu hız artacaktır. Tarım sektörüne ve çiftçiye daha fazla tarımsal bütçe ayrılmalıydı. Tarım ve Orman Bakanlığı bu konuda risk planlarını hazırlamalıdır. Şimdiden önlem alınmalıdır. Topraktan, tarımdan, buğdaydan vazgeçemeyiz..

****Tarım ve Orman Bakanlığının, 2026 Yılı Yatırım Bütçesi;

Yatırımlarla ilgili, Sermaye giderleri (06) 11.150.500.000 TL ve Sermaye Transferleri (07) 199.725.765.000 TL olup, toplam 210.876.265.000 TL’ dir.

Bu konu yani yatırımlarla ilgili “2026 Yılı Yatırım Programının Kabulü ve Uygulanmasına Dair Karar” bekleniyor. Bu kararın Ocak 15’e kadar açıklanması gerekmektedir. Devletin yatırım programında kamunun yatırım projeleri bulunur.

Bu projelerden devam edenler hangisi, yeni kabul edilen projeler neler ve bunlara ayrılan ödenekler ne kadar?

Hala bu yatırım programında 25-30 yıllık etüdü, fizibilitesi bugün için geçerli olmayan projeler yine var mı?

Nasıl bir uygulama yapılacak? Bu sorularımızın cevabını alacağız.

Yatırım programında bulunan yatırım projeleri de tarımın kanayan bir yarasıdır. Bu projeler bağımsız bir birimce izlense ve değerlendirilse en önemlisi şeffaf olarak paylaşılsa ne anlatmak istediğim ortaya çıkacaktır.

Projeleri bilmeden, harcanan proje bütçelerinden ne yarar sağlanabilir?

Projelerin, nakdî ve fiziki gerçekleşmeleri de her yıl %100 yakındır! Bu masa başında çalışıldığının en büyük göstergesidir. Yatırım projelerinin ekonomimize ne kadar katma değer sağladığı da bilinmez.

Aynı bütçe gibi projeleri de okumak, anlamak, uygulamak bir tecrübe, bir liyakat işidir.

Siyasetçiler, kurullar, bakanlar, sendika başkan ve yönetimleri, sivil toplum kuruluş başkan ve yönetimleri ve kamuda bürokratlar birçoğu bu konuları bırakmışlardır.

Nasıl saltanat sürerim, nasıl koltuğumu bırakmam,

Nasıl bir koltuk kaparım,

Makam ve koltuk uğruna her işi yaparım,

Nasıl hayvan seçimi gibi işlerle yurt dışına giderim,

Nasıl at yarışlarında görev alırım, nasıl büyük projeyi kaparım,

Nasıl daha az iş yaparım,

Gibi konular öncelikleri olmuştur.

Bu zihniyet değişmezse, bakan değişse ne olur?

Aynı tas, aynı hamam…..

Ya Tarım, Ya Çiftçi, Ya Tüketici, Ya yoksullar,

Ne olacak??????

Acaba 2025 yılında yaşadığımız birçok olaydan yeterince ders aldık mı? Hazırlıklarımız tamam mı?