Haber Merkezi / İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yaş sebze ve meyve piyasasındaki fahiş fiyat uygulamalarına yönelik yürütülen soruşturmada dikkat çekici tespitlere ulaşıldı.
22 ilde 109 iş yeri ve ikamette gerçekleştirilen operasyonun öncesinde, tarladan markete uzanan fiyat zinciri kapsamlı şekilde incelendi. Soruşturmada çiftçilerin beyanları ile tedarikçilerin kayıtları karşılaştırıldı.
Yapılan incelemelerde bazı tedarikçilerin çiftçiden satın aldıkları yaş sebze ve meyveyi gerçek alış fiyatından daha yüksek bedelle alınmış gibi göstermek amacıyla sahte müstahsil makbuzları düzenledikleri tespit edildi. Ayrıca ürün arzının olduğundan düşük, maliyetlerin ise olduğundan yüksek gösterildiği ve tedarik zincirinin gereksiz yere uzatıldığı belirlendi.
NİHAT ÇELİK 6 AY ÖNCE AYNI SİSTEME DİKKAT ÇEKMİŞTİ
Savcılık soruşturmasında ortaya çıkan bu yöntem, Tarımsal Üretim ve Küçükbaş Yetiştiricileri Genel Merkezi (TÜRKYED) Genel Başkanı Nihat Çelik'in yaklaşık 6 ay önce yaptığı açıklamaları önemli hale getirdi.
Çelik, yaş sebze ve meyvede üretici fiyatı ile market fiyatı arasındaki büyük farkın nedenlerini araştırdıklarını belirterek, yaptıkları incelemelerde müstahsil makbuzları üzerinden dikkat çekici bir yöntemle karşılaştıklarını açıklamıştı.
Çelik'in aylar önce dikkat çektiği yöntem ile savcılık soruşturmasında ortaya çıkan tespitlerin benzerliği dikkat çekti.
“İNCELEDİK, 10 LİRAYA ALINAN ÜRÜNÜ 35-40 LİRA GÖSTERİYORLAR”
Çelik, yaptıkları incelemelerde ulaştıkları bulguları şöyle anlatmıştı: “Yaptığımız incelemelerde tarladan çiftçiden 10 liraya çıkan bir ürünün market rafında 60-70 liraya kadar ulaştığını gördük. Elbette nakliye, işçilik ve diğer maliyetler var ancak bunlar tek başına fiyatın bu kadar yükselmesini açıklamıyor.
İncelediğimiz örneklerde asıl dikkat çekici nokta, çiftçiden alınan ürünün gerçek alış fiyatının hileli yollarla katbekat yüksek gösterilmesi oldu. Örneğin çiftçiden 10 liraya alınan bir ürünün müstahsil makbuzunda 35-40 liraya alınmış gibi gösterildiğini tespit ettik. Böylece ürün daha tarladan çıktıktan sonra gerçek olmayan belgeler üzerinden hileli bir fiyat oluşturuluyor.”
DENETİMDE GERÇEK ALIŞ FİYATI NASIL GİZLENİYOR?
Çelik'in aylar önce dikkat çektiği asıl sorun ise sistemin denetim aşamasında ortaya çıkıyordu.
Ürün çiftçiden 10 liraya alınmasına rağmen müstahsil makbuzuna 35-40 lira yazılması durumunda, yapılacak bir fiyat denetiminde yüksek alış maliyeti gerçekmiş gibi görünüyor.
Çelik bu durumu, “Devlet bir denetim yaptığında müstahsil makbuzuna bakıyor. Ürün 35-40 liraya alınmış görünüyorsa üzerine nakliye, fire, işçilik ve diğer giderler konulduğunda raftaki yüksek fiyat normalmiş gibi değerlendirilebiliyor. Oysa ürünün çiftçiden gerçek çıkış fiyatı 10 lira” sözleriyle anlatmıştı.
ÇÖZÜMÜ DE AYNI DÖNEMDE GÜNDEME GETİRMİŞTİ
Çelik yalnızca sistemdeki suistimale dikkat çekmekle kalmamış, bunun nasıl ortaya çıkarılabileceğine ilişkin iki önemli denetim mekanizması da önermişti.
Buna göre müstahsil makbuzu hangi çiftçinin adına düzenlenmişse öncelikle o çiftçinin Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kayıtlarına bakılması gerekiyor. Çiftçinin kayıtlı üretim alanı ve üretim deseni incelendiğinde, makbuzda belirtilen ürünü ve miktarı gerçekten üretip üretemeyeceğinin tespit edilebileceğini belirten Çelik, ikinci kontrolün ise banka üzerinden yapılması gerektiğini vurgulamıştı.
“MAKBUZ KİMİN ADINAYSA PARA ONUN HESABINA YATMALI”
Çelik, müstahsil makbuzunda belirtilen ürün bedelinin doğrudan makbuzun adına düzenlendiği üreticinin banka hesabına yatırılmasının zorunlu olması gerektiğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Müstahsil makbuzu kimin adına kesilmişse ürünün parası banka yoluyla o kişinin hesabına yatmalı. Para o kişinin hesabına girmiyorsa makbuzdaki alış fiyatının gerçekliği de sorgulanmalı. ÇKS kaydıyla da bu çiftçinin o ürünü üretip üretmediği ve belirtilen miktarda üretim yapmasının mümkün olup olmadığı kontrol edilebilir.”
6 AY ÖNCEKİ UYARI, OPERASYONLA YENİDEN GÜNDEMDE
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturmada çiftçi beyanları, ÇKS ve Hal Kayıt Sistemi verileri ile şirketlerin ticari kayıtlarının karşılaştırılması ve sahte müstahsil makbuzlarına ilişkin tespitlere ulaşılması, Çelik'in aylar önce yaptığı uyarıları yeniden gündeme taşıdı.
Çelik, operasyonun daha önce yaptıkları incelemelerin ve uyarıların önemini ortaya koyduğunu belirterek, devletin söz konusu yapının üzerine kararlılıkla gitmesini önemli bulduklarını söyledi.
Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığının son dönemde millet adına ortaya koyduğu çalışmaları önemsediklerini ifade eden Çelik, yaş sebze ve meyve piyasasında fiyat oluşumunun şeffaflaştırılmasına yönelik çalışmaları dolayısıyla Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığına da teşekkür etti.
