Sadettin İnan / Gübre Fabrikaları T.A.Ş. (Gübretaş), İskenderun Sarıseki'de bulunan İskenderun Gübretaş Limanı'nın işletme hakkıyla ilgili önemli bir sözleşmeye imza attı.
Gübretaş'ın 17 Eylül'de Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yaptığı açıklamaya göre limanın mülkiyeti Gübretaş'ta kalacak ancak rehabilitasyonu, geliştirilmesi, yatırımlarının finansmanı, işletilmesi, yönetimi, bakım ve onarımı ile liman hizmetlerinin sunulması ve bu hizmetlerden gelir elde edilmesine ilişkin hak ve yükümlülükler 35 yıl süreyle münhasıran Alport Liman İşletmeciliği A.Ş.'ye devredilecek.
Sözleşme 17 Eylül 2026 tarihinde imzalandı. KAP bildiriminde bunun konuya ilişkin daha önce yapılan bir açıklamanın güncellemesi olmadığı ve açıklamanın ertelenmediği de görülüyor.
ALPORT 190 MİLYON DOLAR YATIRIM YAPACAK
Sözleşmeye göre Alport tarafından limana yaklaşık 190 milyon dolar yatırım yapılacak.
Bunun yanında Sarıseki'deki mevcut tesislerin yerine Gübretaş'ın kullanımında olacak 30 bin metrekarelik alanda gübre faaliyetleri için gerekli altyapı ve üstyapı yatırımlarını da Alport gerçekleştirecek.
Gübretaş ise Alport'tan ciro payı ve yıllık sabit işletme ücreti alacak. Şirket, 35 yıllık sözleşme süresince toplam 350 milyon dolar gelir elde edilmesini öngörüyor.
Ancak KAP açıklamasında yıllık sabit işletme ücretinin tutarı, cirodan alınacak payın oranı ve 350 milyon dolarlık toplam gelir beklentisinin hangi varsayımlar üzerinden hesaplandığı açıklanmadı.
35 YILLIK İŞLETME HAKKI ALPORT'A HANGİ YÖNTEMLE VERİLDİ?
KAP açıklamasının cevaplamadığı asıl önemli konu ise Alport'un hangi süreç sonunda seçildiği.
Açıklamada İskenderun Gübretaş Limanı'nın işletme hakkının 35 yıl süreyle “münhasıran” Alport'a devredileceği belirtilmesine rağmen, bu sözleşme öncesinde ihale yapılıp yapılmadığı, başka liman işletmecilerinden teklif alınıp alınmadığı veya herhangi bir rekabetçi teklif süreci yürütülüp yürütülmediğine ilişkin bilgi bulunmuyor.
Dolayısıyla 35 yıl gibi oldukça uzun bir dönem için yapılan işletme hakkı devrinde şu sorular cevapsız kalıyor:
- İskenderun Gübretaş Limanı için ihale veya teklif toplama süreci gerçekleştirildi mi?
- Alport dışında başka şirketlerden teklif alındı mı?
- Alport hangi kriterler üzerinden seçildi?
- Limanın 35 yıllık işletme hakkı için bağımsız değerleme yapıldı mı?
- 35 yıllık sürenin belirlenmesinde hangi ekonomik kriterler esas alındı?
- Alport'un yapacağı 190 milyon dolarlık yatırım için takvim ve sözleşmesel teminatlar neler?
- Cirodan alınacak pay ile yıllık sabit işletme ücretinin miktarı ne?
KAP açıklamasında ihale veya rekabetçi teklif sürecine ilişkin herhangi bir bilgi yer almıyor.
AYNI LİMAN 2007'DE DE UZUN SÜRELİ KİRAYA VERİLMİŞTİ
İskenderun Sarıseki Tesisleri'nin geçmişi ise yeni sözleşmeyi daha da önemli hale getiriyor.
Gübretaş, söz konusu limanı 30 Nisan 2007'de Denizciler Birliği Deniz Nakliyat ve Ticaret A.Ş.'ye 25 yıllığına kiraya vermişti.
O dönemki sözleşmeye göre Gübretaş'ın yıllık 1 milyon dolar sabit kira bedeli ile işletmecinin yıllık satış hasılatından yüzde 5 pay alması kararlaştırılmıştı.
Daha sonra yapılan ek sözleşmeyle konteyner limanı yatırımının büyütülmesi planlanmış, Gübretaş'a yaklaşık 300 milyon dolarlık yatırım öngörülürken, yatırımın gerçekleşmesi şartına bağlı olarak kiralama süresi de 30 yıla çıkarılmıştı.
İLK UZUN VADELİ SÖZLEŞME 5 YIL SONRA FESHEDİLMİŞTİ
Ancak uzun süreli olarak yapılan bu sözleşme planlandığı şekilde devam etmedi.
Gübretaş, Denizciler Birliği ile yaptığı kira sözleşmesini 2012 yılında tek taraflı feshetti. Denizciler Birliği feshi kabul etmeyince Gübretaş, Ekim 2012'de tesislerin tahliyesi için dava açmıştı. Bu davanın sonuçları ise kamuoyuna açıklanmamıştı.
350 MİLYON DOLARLIK GELİR NASIL HESAPLANDI?
Diğer yandan KAP açıklamasında, Gübretaş'ın 35 yılda toplam 350 milyon dolar gelir elde edeceği öngörülüyor. Bu rakam basit şekilde 35 yıla bölündüğünde yıllık ortalama 10 milyon dolara karşılık geliyor. Ancak bu, Gübretaş'ın her yıl 10 milyon dolar gelir elde edeceği anlamına gelmiyor.
Çünkü KAP açıklamasında sabit işletme ücretinin ne kadar olduğu, ciro payının oranı, ödemelerin yıllara göre dağılımı ve 350 milyon dolarlık projeksiyonun hangi liman trafiği ve ciro varsayımları üzerinden hesaplandığı açıklanmadı.
Gübretaş'ın açıklaması yeni soruları beraberinde getirdi
İskenderun Gübretaş Limanı'nın mülkiyetinin şirkette kalması ve 190 milyon dolarlık yatırımın Alport tarafından üstlenilmesi anlaşmanın Gübretaş açısından önemli unsurları olarak öne çıkıyor.
Ancak 35 yıllık münhasır işletme hakkının hangi seçim ve değerleme süreci sonunda Alport'a verildiğinin kamuoyuna açıklanmaması, geçmişte aynı limanda yaşanan fesih ve dava süreciyle birlikte değerlendirildiğinde cevaplanması gereken önemli soruları da beraberinde getiriyor.
Gübretaş'ın kamuoyuna, yatırımcılarına ve şirketin önemli ortağı konumundaki Tarım Kredi Kooperatifleri ortaklarına karşı bu sürecin hangi yöntemle yürütüldüğünü, Alport'un hangi kriterlerle seçildiğini ve 35 yıllık sözleşmede şirket menfaatlerinin hangi güvencelerle korunduğunu açıklaması, tartışmaların önüne geçecek en önemli adım olacaktır.
