Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci, sosyal medya hesabında AB27 ülkelerinin 2025 tarımsal üretim ve brüt katma değer verilerini analiz etti. Kahveci’nin değerlendirmesine göre, tarımsal üretim değerinin büyüklüğü tek başına sektörün performansını yansıtmıyor; esas gösterge, üretim değerine karşılık düşen ara tüketim (girdi) maliyetleri ve çiftçilere yansıyan net değer.
AB27 Tarımsal Üretim Değeri
- Temel fiyatlarla: 560,596 milyar €
- Üretici fiyatlarıyla: 555,665 milyar €
- 2025’te %5,4 artış ile güçlü toparlanma görüldü.
- 2021-2025 döneminde toplam büyüme: %24
Brüt Katma Değer (Tarımsal Hasıla)
- Toplam ara tüketim: 308,711 milyar € (%55 TÜD’e göre)
- Brüt katma değer: 251,884 milyar €
- AB27’de son bir yılda katma değer artışı: %10,42
- Son beş yılda katma değer artışı: %34,64
Ülkeler Bazında Üretim ve Katma Değer Liderleri
Tarımsal Üretim Değeri (2025):
- Fransa 90,884 milyar €
- Almanya 76,794 milyar €
- İspanya 75,676 milyar €
- İtalya 73,469 milyar €
- Polonya 45,340 milyar € (2021-25 dönemi %62,4 büyüme ile lider)
Brüt Katma Değer Artışı (2024-25):
- Estonya %36,58
- Polonya %34,96
- Lüksemburg %30,39
- Slovakya %23,66
- Letonya %20,23
5 yıllık katma değer liderleri (2021-25):
- Polonya %106,45
- Slovenya %71,55
- Belçika %60,54
- Lüksemburg %58,37
- Estonya %56,44
Girdi Maliyetleri ve Ara Tüketim
- AB27’de ara tüketim %1,64 artış gösterdi.
- En yüksek girdi artışları: Romanya %10,23, İspanya %5,7, Slovakya %5,15
- 2021-25 döneminde en yüksek artış: Polonya %38,13, Litvanya %36,6, Yunanistan %30,48
Kahveci’nin Yorumu
"Görüldüğü üzere rakamların büyüklüğü, tarımsal üretim değerinin büyük olması, hatta katma değerin büyük olması bir anlam ifade etmiyor. Önemli olan, tarımsal üretim değeri büyürken, tarımsal ara tüketim değerinin küçülmesi, ara tüketim küçülürken üretim değerinin birlikte büyümesidir.
Tabii ki bütün bunlar enflasyondan ve kur'dan bağımsız olarak gerçekleşmeli. Eğer ara tüketim küçülür, rakamlar büyürse, bu defa rakamları büyüten nedenin üretim hacmi (ürün miktarı) değil, üretimden çiftçinin eline geçen fiyatın miktarının büyümesidir.
Yani fiyat ve gider ekseninde birim ne olursa olsun, çiftçinin eline geçen net tarımsal gelirin büyümesi esastır. Daha kısacası, katma değerin yani tarımsal hasılanın artması tarım sektörünün ülke ekonomisine katkısı iken, Tarımsal üretim değeri artışına, ara tüketim giderlerinin düşüşü eşlik ediyor ve bu değer enflasyondan ve kur artışlarından bağımsız olarak artıyorsa, artış ürün miktarı artışı değil de çiftçilerin eline geçen net değer artışı ise o zaman ülke ekonomisinin çiftçilere ve tarım sektörüne katkısını konuşuyor olabiliriz."
