Haber Merkezi / Dünya genelinde tarım hem iklim krizinden en çok etkilenen hem de emisyon kaynakları arasında gösterilen kritik sektörlerin başında gelirken, sürdürülebilirlik adına gündeme gelen kavramlar her geçen gün artıyor. İngiltere merkezli iklim ve enerji platformu Carbon Brief’in hazırladığı kapsamlı tarım sözlüğü, iklim dostu üretimde öne çıkan 25 farklı yaklaşımı bir araya getirdi. Konuyu değerlendiren tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci, bu kavramların kamuoyunda yeterince bilinmediğine dikkat çekerek, tüm bu modellerin ortak hedefini ve tarımın gelecekteki rota haritasını paylaştı.

Ergin Kahveci'nin paylaşımında dikkat çeken başlıklar şöyle...

İKLİM DOSTU TARIMDA 25 YENİ KAVRAM: DÜNYA TARIMI HANGİ YÖNE GİDİYOR?

İngiltere merkezli iklim ve enerji platformu Carbon Brief, yayımladığı tarım sözlüğünde iklim dostu olarak tanımlanan 25 farklı yaklaşımı bir araya getirdi. Çalışmada yer alan kavramlar ilk bakışta karmaşık görünse de aslında dört temel yaklaşım etrafında şekilleniyor.

BİRİNCİ YAKLAŞIM: TOPRAĞI YENİDEN CANLANDIRMAK

Bu gruptaki uygulamaların ortak amacı toprağın verimliliğini artırmak, organik maddeyi korumak ve doğal süreçlerden daha fazla yararlanmak.

Bu grupta yer alan kavramlar:

Agroekoloji: Ekolojik ve sosyal ilkeleri birlikte ele alan tarım yaklaşımı.
Organik Tarım: Sentetik gübre ve pestisit kullanımını sınırlandıran sertifikalı üretim sistemi.
Rejeneratif Tarım: Toprak sağlığını ve karbon depolamayı artırmayı hedefleyen yaklaşım.
Ekolojik Tarım: Ekosistem süreçlerini üretime dahil eden model.
Permakültür: Kendi kendini sürdürebilen üretim sistemleri tasarlama anlayışı.
Biyodinamik Tarım: Organik üretimi bütüncül yöntemlerle birleştiren yaklaşım.
Karbon Çiftçiliği: Toprak ve bitkilerde karbon depolamayı artırmaya odaklanıyor.
Sıfır Bütçeli Doğal Tarım: Yerel girdilerle düşük maliyetli üretim hedefliyor.
Az İşlemeli Tarım: Toprak işlemesini azaltarak yapıyı koruyor.
Doğrudan Ekim: Toprağı sürmeden ekim yapılmasını öngörüyor.

Türkiye'de organik incir ve organik kayısı üretimi, Trakya'daki koruyucu tarım uygulamaları ve Konya'daki doğrudan ekim çalışmaları bu grubun örnekleri arasında gösterilebilir.

İKİNCİ YAKLAŞIM: AĞAÇLARI TARIMA GERİ KAZANDIRMAK

Bu yaklaşım, tarım ve ormancılığı birbirinden ayrı faaliyetler olarak değil, aynı sistemin parçaları olarak görüyor. Bu grupta yer alan kavramlar:

Agroormancılık (Agroforestry): Ağaçlar ile tarımsal üretimin birlikte yapılması.
Alley Cropping: Ağaç sıraları arasında ürün yetiştirilmesi.
Silvopasture: Ağaç, mera ve hayvancılığın aynı sistemde buluşması.
Land Sharing (Arazi Paylaşımı): Tarım alanlarında doğaya ve biyolojik çeşitliliğe yer ayrılması.

Türkiye'de zeytinliklerde küçükbaş hayvancılık, ceviz bahçelerinde yem bitkisi üretimi ve arı koridorlarının oluşturulduğu tarım alanları bu yaklaşımın örnekleri arasında bulunuyor.

ÜÇÜNCÜ YAKLAŞIM: MERAYI DAHA ETKİN KULLANMAK

Hayvancılıkta sürdürülebilirliğin temel araçlarından biri de mera yönetimi olarak görülüyor. Bu grupta iki temel kavram bulunuyor:

Rotational Grazing (Münavebeli Otlatma): Hayvanların belirli aralıklarla farklı meralara aktarılması.
Management Intensive Grazing: Yoğun ve kontrollü otlatma sistemi.

Uzmanlar, bu yöntemlerin mera verimliliğini artırırken aşırı otlatmanın da önüne geçebileceğini belirtiyor. Doğu Anadolu'daki mera ıslah projeleri bu yaklaşımın uygulama alanları arasında yer alıyor.

DÖRDÜNCÜ YAKLAŞIM: TEKNOLOJİ VE VERİMLİLİK

Dijitalleşme ve veri kullanımı tarımın yeni döneminde önemli rol oynuyor. Dokuz kavram doğrudan verimlilik ve teknoloji ekseninde yer alıyor. Bu gruptaki kavramlar:

Hassas Tarım (Precision Agriculture): Sensörler, GPS ve veri teknolojileri kullanılarak üretimin optimize edilmesi.
İklim Akıllı Tarım: Verimlilik, iklim uyumu ve emisyon azaltımını birlikte hedefliyor.
Sürdürülebilir Tarım: Doğal kaynakları koruyarak uzun dönemli üretim sağlıyor.
Sürdürülebilir Yoğunlaştırma: Yeni arazi açmadan daha fazla üretim elde etmeyi amaçlıyor.
Dikey Tarım: Kapalı ve çok katlı üretim sistemlerini ifade ediyor.
İklim Dostu Tarım: Emisyonları azaltan uygulamaların genel adı olarak kullanılıyor.
Çevre Dostu Tarım: Tarımın çevre üzerindeki etkisini azaltmayı amaçlıyor.
Karbon-Nötr Tarım: Emisyonların karbon tutumu ile dengelenmesini hedefliyor.
Land Sparing (Arazi Koruma): Yoğun üretim alanları ile doğal alanları birbirinden ayırıyor.

Türkiye'de GPS destekli gübreleme sistemleri, GAP'taki modern sulama yatırımları ve son yıllarda kurulan dikey tarım tesisleri bu yaklaşımın örnekleri arasında görülüyor.

EN ÇOK KONUŞULAN KAVRAM HANGİSİ?

Son yıllarda özellikle rejeneratif tarım kavramı dikkat çekiyor. Toprağın yeniden canlandırılması, organik madde miktarının artırılması ve karbon tutulumu gibi hedefleri nedeniyle birçok şirket ve üretici tarafından benimsenmeye başlandı. Ancak kavramın dünya genelinde kabul edilmiş tek bir tanımı bulunmuyor.

Benzer şekilde "iklim dostu tarım", "çevre dostu tarım" ve hatta "sürdürülebilir tarım" gibi ifadeler de farklı kurumlar tarafından farklı kapsamlarda kullanılabiliyor.

Ben:

Farklı isimlerle anılsalar da bu 25 yaklaşımın ortak hedefi aynı noktada birleşiyor:

Toprağı korumak,
Su kullanımını verimli hale getirmek,
Biyolojik çeşitliliği desteklemek,
Tarımın iklim üzerindeki etkisini azaltmak,
Çiftçilerin üretim gücünü korumak.

Görünen o ki; geleceğin tarımı tek bir modele dayanmayacak.

Organik tarım, agroormancılık, hassas tarım ve mera yönetimi gibi farklı yaklaşımlar aynı işletme içinde bir arada kullanılabilecek.

Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci yazdı: Kağıt üstünde milyoner, Amerikan tarım rüyasının arka sokağı!
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci yazdı: Kağıt üstünde milyoner, Amerikan tarım rüyasının arka sokağı!
İçeriği Görüntüle

Bu nedenle tarımın geleceği bir yöntem seçmekten çok, doğru yöntemleri birlikte kullanabilmekte yatıyor.