Haber Merkezi / Tarım politikaları uzmanı ve araştırmacı Ergin Kahveci, Akdeniz havzasındaki örtü altı domates yetiştiriciliğinin röntgenini çeken uluslararası bir akademik çalışmayı detaylı bir şekilde masaya yatırdı. İtalya (Pisa Üniversitesi), İspanya (Almería Üniversitesi & Cajamar), Tunus (Sousse Üniversitesi) ve Türkiye’den (Akdeniz Üniversitesi) araştırmacıların ortaklaşa yürüttüğü ve MDPI Sustainability dergisinde yayımlanan çalışma; Antalya (Aksu), Almería, Toscana ve Monastir örnekleri üzerinden çarpıcı gerçeği gözler önüne seriyor.
Ergin Kahveci’nin kaleme aldığı analizde, COP31 gündemiyle örtüşen bu veriler üzerinden Türk seracılığının yapısal çıkmazları ile ilgili dikkat çeken başlıklar şöyle...
"Birinci Düğme" Yanlış İliklenince: Antalya’nın Yapısal Çıkmazı
Kahveci, makalede seraların kök neden sorununa dikkat çekerek Antalya/Aksu’daki 0,42 hektarlık örneklem seranın tarımsal mühendislik normlarına, güneş-rüzgâr aksına ya da yön-bakı hesaplarına göre değil; tamamen bireysel parsel sınırlarına göre konuşlandığını kaydetti.
Serada havalandırma ve iklimlendirme mühendisliğinin bulunmadığını belirten Kahveci, içerideki sıcaklığın aşırı yükseldiğine, yaprak üzerindeki nemi, kırağıyı ve mantari hastalıkları bastırmak ile aşırı terlemeyi (evapotranspirasyon) dengelemek için çiftçinin toprağa sürekli kuyu suyu ve kimyasal pompalamak zorunda kaldığına vurgu yaptı. Kahveci bu durumu, "Birinci düğme yanlış iliklendiği için yapısal hata tüm sezon boyunca zincirleme bir kaynak israfını ve domino etkisini tetikliyor" sözleriyle özetledi.
Çevresel Fatura: Rekor Su İsrafı, Azot Yükü ve Kanserojen Toksisite
ReCiPe 2016 Midpoint metodolojisiyle hesaplanan çevresel baskı skorlarına dikkat çeken Kahveci, Antalya seralarının taşıdığı ağır ekolojik maliyeti şu rakamlarla ortaya koydu.
Su Tüketiminde Zirve: Antalya seraları hektar başına yıllık 11.283 m³ net su tüketimi ile Akdeniz rekorunu kırıyor. Aynı üretimi İspanya Almería 3.475 m³ net su ile gerçekleştirirken; Antalya'nın su baskısı skoru Almería'nın 3,2 katına ulaşıyor.
Gübre ve Ekotoksisite Patlaması: Hektar başına yıllık 1.485 kg Azot (N), 2.525 kg Potasyum ve 853 kg Fosfor kullanan Antalya, havzada rekor kırıyor. Bu devasa gübre yükü, Aksu (73,2 mg/L) ve Serik (94,4 mg/L) kuyu sularındaki nitrat kirliliğini körüklerken; 328.531 kg 1,4-DCB eq/ha Karasal Ekotoksisite değeriyle toprağı zehirliyor.
İnsan Kanserojen Toksisitesinde Kırmızı Alarm: Biyolojik mücadelenin (GİP) uygulanmadığı, havalandırma eksikliği nedeniyle hastalıkların ilaçlarla bastırıldığı Antalya serasında İnsan Kanserojen Toksisitesi skoru 1.419 seviyesine ulaşıyor. Bu oran İspanya’nın 2 katı, İtalya’nın ise 4 katı büyüklüğünde.
"Kâr Var Ama Karlılık Yok" Paradoksu
Tarım ekonomisindeki en büyük yanılgının dönemsel nakit giriş-çıkışına bakılarak yapılan "kar" zannı olduğunu belirten Kahveci, Yaşam Döngüsü Maliyetlendirmesi (LCC) verileri üzerinden şu tespiti yaptı.
Antalya'da üretici domatesi 0,34 €/kg gibi 4 ülke arasındaki en düşük birim fiyatla satıyor. Hektar başına 50.116 € gelir elde edip 34.408 € işletme masrafını (OPEX) düşerken cebine kalan 15.708 € nakit marja bakarak kendini "karda" zannediyor.
Ancak ilk yatırım maliyetleri, amortismanlar ve sermaye maliyeti hesaba katıldığında Karlılık İndeksi (PI) 1,05 ile başa baş sınırına (sıfır katma değer) çakılıyor. Türkiye’nin yüksek enflasyon, döviz riski ve finansman maliyetleri eklendiğinde bu tablo net bir zarara dönüşüyor.
Buna karşın İspanya Almería, tek kısa bahar siklusu, biyolojik mücadele ve 0,78 €/kg satış fiyatıyla 2,25 Karlılık İndeksi yakalayarak Akdeniz'in en yüksek ekonomik verimlilik modelini sunuyor.
Önce Kendi Tarımsal Altyapımızı Düzeltmek Zorundayız
Ergin Kahveci, bu tablonun sadece seracılığa değil; ahırlar, ağıllar, kümesler ve kuzey bakılı ceviz plantasyonları dahil Türkiye’deki tüm tarımsal altyapılara ayna tuttuğunun altını çizdi. Tarımsal mühendislik ve fizibilite ilkeleri göz ardı edilerek atılan temellerin, çiftçinin daha çok girdi tüketmesine, kaynakları israf etmesine ama kazanamamasına neden olduğunu vurgulayan Kahveci, çağrısını şu sözlerle tamamladı:
“COP31 salonlarında dünyayı iklim krizinden kurtarma reçeteleri yazılırken; tarım sektörünün önce Antalya Aksu ovasındaki su israfına, nitrat sızıntılarına ve başa baş sefaletine hapsolmuş yapısal yaralarına bakması gerekiyor. Aksi takdirde; buzağılar ölmeye, domatesler tarlada çürümeye, üretici ise her geçen gün erimeye devam edecektir.”
