Haber Merkezi / Tarımda plansız yatırımların ve coğrafi koşullar gözetilmeden hayata geçirilen projelerin kamu kaynaklarında neden olduğu tahribat, Rize’deki Stevia (şeker otu) tesisleriyle bir kez daha gözler önüne serildi. CHP Niğde Milletvekili, TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu ile KİT Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, ilk kez 2020 yılında soru önergesiyle meclis gündemine taşıdığı projenin aradan geçen altı yılda içler acısı bir duruma geldiğini belirtti.
16 Milyondan Başladı, 22 Milyon TL’yi Aştı
2020 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı’na verilen soru önergesinde, tesise o dönem yaklaşık 16 milyon lira harcandığı açıklanmıştı. Ancak Sayıştay raporlarına yiken son verilere göre tesisin toplam maliyeti 22 milyon 181 bin liraya ulaştı.
Dönemin kur hesaplarıyla güncel ekonomik tabloyu kıyaslayan Gürer, kaybolan kamu kaynaklarına şu sözlerle dikkat çekti:
"2020 yılında dolar 6,8 lira iken 16 milyon TL harcanmıştı. Bugün gelinen noktada güncel kur hesaplarıyla milyarlarca liralık değer ve kaynak kaybı ortadadır. Ancak ne yazık ki ortada üretime geçmiş, ülke ekonomisine katkı sağlayan bir tesis yok; sadece çürümeyi bekleyen atıl bir yapı var."
Düz Arazi Yok, Üretici Yok, Tesis Neden Kuruldu?
Projenin en başından itibaren büyük planlama hatalarıyla malul olduğunu vurgulayan Gürer, coğrafi ve agronomik gerçeklerin göz ardı edildiğini belirtti:
Arazi Uyumsuzluğu: Stevia bitkisinin düz ve taban arazilerde yetiştirilebildiği, ancak Rize’de bu özelliklere sahip uygun arazilerin çoğunlukla çay bahçelerine ayrıldığı biliniyordu.
Üreticinin Kabul Etmemesi: Çin’den getirilen tohumlar dağıtılmasına rağmen, bitkinin ciddi bakım gerektirmesi ve üç yılda bir yenilenmesinin zorunlu olması nedeniyle bölge üreticisi bu ürünü ekmeyi reddetti.
Hammadde Krizi: Fabrikanın çalışması için gereken hammadde yerelde üretilemeyince, tesis faaliyete geçmeden havaya dikilmiş oldu.
4 Kez İhaleye Çıkıldı, Talipli Çıkmadı
KİT Komisyonu'nda ÇAYKUR yetkililerinin verdiği bilgilere göre, tesisin işletmeye alınabilmesi için dört kez kiralama ihalesine çıkıldı. Ancak uygun teklif alınamadığı için ihale sonuçları hep hüsranla bitti. Şimdi ise yeni bir komisyon oluşturularak beşinci kez kiralama arayışına girilmesi planlanıyor.
Bu duruma tepki gösteren Gürer, "Altı yıldır çözülemeyen, dört kez ihale yapılıp talipli çıkmayan bir mesele var. Şimdi yeniden hangi gerekçeyle ihale yapılacak? Bir yatırımın yapılabilirliği, ekonomik değeri ve işletme koşulları en başında neden araştırılmadı?" diyerek tepkisini dile getirdi.
"Halkın Vergilerinin Hesabı Verilmelidir"
Şeker pancarı üretimi ve güçlü bir şeker sanayisi altyapısı bulunan Türkiye’de, bu tür alternatif arayışların bilimsel ve ekonomik temellere oturtulması gerektiğinin altını çizen Gürer, açıklamalarını şu sözlerle tamamladı:
"Ülkemizde köklü bir üretim altyapısı varken fizibilitesi yapılmadan bu maceralara neden girildi? Kamu kaynağı kullanılıyorsa yatırımın fizibilitesi yapılmalı, üretim koşulları önceden belirlenmelidir. Rize’deki bu tablo, tarımda plansızlığın ve kamu kaynaklarının etkin kullanılmamasının somut bir örneğidir. Halkın vergileriyle yapılan bu yatırımların hesabı mutlaka verilmelidir."
İlgili Haberler:
- ÇAYKUR'da Stevia tartışması: Bakanı bile yanılttılar!
- Bakan Pakdemirli stevia bitkisinde plansız yatırımın faturasını açıkladı
