Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2022 yılında Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) yönetmeliğinde yaptığı değişiklik, “bürokrasiyi azaltan dijital devrim” olarak sunulmuştu. Dönemin Tarım ve Orman Bakanı Vahit Kirişçi, e-Devlet üzerinden yapılan ÇKS başvurularıyla çiftçinin il ve ilçe müdürlüklerine gitmekten kurtulduğunu belirterek dikkat çeken bir hesaplama yapmıştı. → ÇKS başvurusu bakın çiftçiye kaç liraya mal oluyormuş? Şimdiden 52 milyon lira cepte kaldı!
Kirişçi’ye göre, yalnızca ulaşım ve belge masrafı olarak kabul edilen 100 liralık ortalama gider, 517 bin başvuruda 52 milyon lira tasarruf anlamına geliyordu. Mesaj netti: “ÇKS artık aracısız, masrafsız ve dijital.”
Bugün ise sahada farklı bir uygulama var
Mevcut Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı döneminde ÇKS başvurularında yaşananlar, bu söylemle ciddi bir çelişki ortaya koyuyor. Çiftçiler, ÇKS belgelerini e-Devlet üzerinden yenilemek istediklerinde sistem tarafından ziraat odalarına yönlendiriliyor.
Ziraat odalarında üyelik veya üyelik güncellemesi yapılmadan, ÇKS yenilenemiyor. Dolayısıyla tarımsal desteklerin kapısı da açılmıyor. Bu durum, e-Devlet’i bağımsız bir başvuru kanalı olmaktan çıkarıp, fiilen ön koşullu bir sisteme dönüştürüyor.
“Aracı kalktı” denilmişti, aracı geri mi geldi?
2022’de yapılan yönetmelik değişikliğinin temel gerekçesi; çiftçinin zaman kaybını önlemek, masrafları azaltmak, kamu hizmetini dijitalleştirmekti. Ancak bugün gelinen noktada; çiftçi yeniden kuruma gitmek zorunda, ek maliyetle karşılaşıyor, dijitalleşmenin vaat ettiği kolaylık pratikte karşılık bulmuyor.
Bu tablo, yönetmelik ile uygulama arasında ciddi bir uyumsuzluk olduğu tartışmasını da beraberinde getiriyor.
52 milyon lira söylemi yeniden tartışmalı
Bir dönem “çiftçinin cebinde kaldı” denilen 52 milyon liralık tasarruf hesabı, bugünkü uygulamalarla birlikte yeniden sorgulanıyor. ÇKS’de dijitalleşme söylemi sürerken, çiftçinin karşılaştığı fiili zorunluluklar şu soruyu gündeme getiriyor: "Eğer ÇKS e-Devlet’ten yapılacaksa, ziraat odası neden fiilen şart?"
ÇKS artık sadece kayıt sistemi değil
Ortaya çıkan tablo, ÇKS’nin artık yalnızca bir kayıt sistemi olmadığını; aynı zamanda yetki, yönlendirme ve kurumsal denge tartışmalarının merkezine yerleştiğini gösteriyor.
