Haber Merkezi - Türkiye’de süregelen yüksek enflasyon, düşen alım gücü ve hızla artan kurbanlık fiyatları, İslam aleminin en köklü ibadetlerinden biri olan kurban kesim alışkanlıklarını kökten değiştiriyor. Türkiye’nin tarım verilerine erişmenin "iğneyle kuyu kazmak" olduğu bir dönemde, Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Türkiye Diyanet Vakfı (TDV) verilerinden ve saha gözlemlerinden yola çıkarak ezber bozan bir analize imza attı.
Kahveci’nin ortaya koyduğu bilanço acı bir gerçeği gösteriyor: Türk halkı yüksek kurbanlık fiyatları karşısında ibadetini yerine getirebilmek için rotayı yurtdışına çevirdi. Bu durum, yerli besiciyi kurban bayramında adeta gözü yaşlı bıraktı.
Yurtiçinde Canlı Hayvan Kesimi Hızla Azalıyor
Ergin Kahveci’nin alt kırılımlı istatistiksel analizine göre, Türkiye’de canlı kurbanlık kesimi son 6 yılda ciddi bir kan kaybı yaşadı.
2020 yılında yurtiçinde büyükbaş ve küçükbaş toplam 3.744.966 baş hayvan kurbanlık olarak kesilirken, bu rakam 2025 yılında yaklaşık %11,7 azalarak 3.300.000 başa düştü.
2020-2025 yılları arasında büyükbaş kesimlerindeki azalış %13,8’i bulurken, küçükbaştaki düşüş %11 seviyelerinde gerçekleşti.
En çarpıcı kırılma ise son dönemde yaşandı: 2024-2025 yılları arasında kesilen toplam kurbanlık sayısı %16,8 gibi radikal bir oranda azaldı.
Tarım ve Orman Bakanlığı her yıl kurbanlık hayvan arzında sorun olmadığını açıklasa da veriler sorunun "arz" değil, tamamen "talep ve alım gücü" kaynaklı olduğunu tescilliyor.
Yurtiçi Hisseleri Çöktü, Yurtdışı Vekalet Patladı!
Vatandaşın kurban kesme gücünün azalması, vekaletle kurban kesimi tercihlerine doğrudan yansıdı. Şeffaf veriler sunan TDV’nin rakamlarına bakıldığında, yurtiçi ve yurtdışı arasındaki makasın uçuruma dönüştüğü görülüyor.
Yurtiçi Hisseleri Çakıldı: 2020 yılında TDV üzerinden yurtiçinde kesilen hisse miktarı 74.200 iken, 2025 yılında bu rakam %70,12 azalarak 22.169 hisseye kadar geriledi.
Yurtdışı Hisseleri Patladı: 2020 yılında yurtdışında hizmet verilen hisse sayısı 483.111 iken, 2025 yılında %81,6 artışla 877.281 hisseye ulaştı. Yurtdışındaki 6 yıllık toplam artış ise %61,39 olarak kayıtlara geçti.
Sektörün Yüzde 60'ı Üzerinden Dehşet Verici Projeksiyon
Piyasada bu hizmeti veren tüm vakıf ve derneklerin verileri toplandığında ve TDV'nin toplam pazar payının %60 olduğu varsayıldığında, ortaya çıkan 6 yıllık projeksiyon tablosu ürkütücü boyutlara ulaşıyor:
Ergin Kahveci’nin %60’lık pazar payı varsayımı üzerinden yaptığı 6 yıllık projeksiyon, vekalet türlerine göre şu çarpıcı verileri ortaya koyuyor:
Yurtiçi Vekalet: Son 6 yılda tahmini 512 bin 675 hisse bağışı yapıldı. Bu hisseler, 102 bin 535 büyükbaş ve 410 bin 140 küçükbaş hayvan kesimine denk geliyor.
Yurtdışı Vekalet: Sınır ötesine giden toplam hisse sayısı 6 milyon 314 bin 323'ü buldu. Bu devasa hacim, tahmini 180 bin 409 büyükbaş ve 5 milyon 51 bin 459 küçükbaş hayvandan oluşuyor.
Genel Toplam: Hem yurtiçi hem yurtdışı dahil edildiğinde, 6 yılda vekalet yoluyla toplam 6 milyon 926 bin 998 hisse toplandı. Bu da 282 bin 944 büyükbaş ile 5 milyon 461 bin 599 küçükbaş hayvanın vekaletle kesildiğini gösteriyor.
Bu hesaplamaya göre; Türk halkı son 6 yılda doğrudan canlı alımlarla birlikte toplamda 5.688.521 büyükbaş ve 21.992.612 küçükbaş hayvan keserek dini vecibesini yerine getirdi. Ancak bu ibadetin devasa bir kısmı sınırların ötesine kaydı.
Büyük Açmaz: 6 Yılda 786 Milyon Dolar Yurtdışına Uçtu!
Ekonomik mecburiyetler nedeniyle yurtiçindeki fiyatların üçte biri fiyatına sığınan vatandaş, yurtdışı kurban bağışı yoluyla milyarlarca liralık kaynağın ülke dışına çıkmasına neden oldu. Merkez Bankası ortalama dolar satış kurları üzerinden yapılan hesaplamaya göre:
- Son 6 yılda yurtdışına giden toplam kurban hisse bedeli tam 786 milyon dolar oldu!
- Sadece 2025 yılında yurtdışına transfer edilen kurban bütçesi 200 milyon doları aştı.
6 yılda yurtdışına ödenen yıllık döviz miktarı %113 artış gösterdi. Ortalama hisse başı ödeme ise 124,5 dolar olarak gerçekleşti. Bu devasa kaynağın TL karşılığı ise yaklaşık 19,9 milyar TL civarında.
Yerli Çiftçi "Domino Etkisi" İle Eziliyor
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, bu verilerin teknik ve makroekonomik açıdan sürdürülemez bir açmaza işaret ettiğini vurguluyor. Sadece 2025 yılında 42 bin büyükbaş ve 1 milyon 170 bin küçükbaşa denk gelen bir üretimin yurtdışına kayması, yerli hayvancılıkta arz-talep dengesini altüst ediyor.
Vatandaş ibadetine sadık kalıp bütçesine uygun çözümler üretirken, içeride bozulan ekonomik dengeler yerli besiciyi vuruyor. Üreticinin en büyük "altın dönemi" olan Kurban Bayramı satışları baltalanıyor, çiftçinin motivasyonu ve pazarlama gücü yok ediliyor.
Kahveci’nin analizi şu can alıcı soruyla son buluyor: Bizler bayram ederken, emeğinin karşılığını alamayan yerli çiftçimizin hüznünü daha ne kadar seyredeceğiz? Gelin hep birlikte bu tarım politikası açmazına bir çözüm düşünelim...
