Haber Merkezi / Rize’nin yerel mandalina çeşitlerini korumak amacıyla başlatılan çalışma, Akdeniz’de mandalina sezonunu uzatmayı hedefleyen bir projeye dönüştü.
Bu yıl 6’ncısı düzenlenen Rize Gastronomi Günleri kapsamında bir grup gazeteciye değerlendirmelerde bulunan RTEÜ Ziraat Fakültesi’den Prof. Dr. Keziban Yazıcı, çalışmalar hakkında bilgi verdi. Yazıcı, Rize genelinden topladıkları 53 klonu aynı bahçede değerlendirerek farklı özelliklere sahip 9 mandalina çeşidini tescil ettirdiklerini açıkladı.
Yazıcı, geç olgunlaşan çeşitlerin Antalya’da denemeye alındığını belirterek, Rize’nin yerel gen kaynaklarını Türkiye’nin farklı üretim bölgelerine kazandırmak istediklerini ifade etti.
Kaybolma tehlikesi bulunan ağaçlar koruma altına alındı
Araştırma bahçesinin ÇAYKUR’un tahsis ettiği, Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’ne ait arazide kurulduğunu anlatan Yazıcı, çalışmanın çıkış noktasının yerel gen kaynaklarını korumak olduğunu söyledi.
Rize’de mandalina ağaçlarının zamanla çay bahçeleri içinde birkaç ağaç halinde kaldığını belirten Yazıcı, yapılaşma ve kesimler nedeniyle bu mirasın kaybolma riskiyle karşı karşıya bulunduğunu anlattı:
“Bir önceki gün gidip gördüğümüz mandalina ağacı, bir sonraki gün gittiğimizde kesilmiş olabiliyor; bir yol geçmiş olabiliyor oradan, ev yapılmış olabiliyor.”
Bu nedenle il genelinde tarama yaptıklarını kaydeden Yazıcı, ulaştıkları 53 klonu bir koleksiyon bahçesinde toplayarak koruma altına aldıklarını belirtti.
53 klon arasından 9 çeşit tescil edildi
Yazıcı, aynı bahçeye dikilen mandalinaların olgunlaşma zamanı, meyve iriliği ve tat gibi özellikler bakımından karşılaştırıldığını söyledi. Bu değerlendirmeler sonucunda farklı özellikleriyle öne çıkan 9 çeşidin tescil edildiğini bildirdi.
Arazi çalışmaları, tescil süreci ve raporlamayla birlikte yaklaşık 10 yıllık bir emek bulunduğunu ifade eden Yazıcı, çeşitlerin Türkiye meyve çeşit listesinde yer aldığını kaydetti.
Rize’nin mandalinası Akdeniz’de deneniyor
Çalışmanın yalnızca Rize’de yetiştiriciliği geliştirmekle sınırlı olmadığını vurgulayan Yazıcı, TAGEM kapsamında başlatılan projeyle çeşitlerin Antalya’da denendiğini açıkladı.
Bazı çeşitlerin diğerlerine göre daha geç olgunlaştığını belirten Yazıcı, bu özelliğin mandalina sezonunu uzatmak için değerlendirileceğini söyledi:
“Rize mandalinası gidip Akdeniz’in mandalina sezonunu uzatacak. O yüzden bunu sadece lokal olarak düşünmeyin. Yerel kıymetli çeşitler tüm Türkiye’nin çeşitleridir.”
Proje kapsamında çeşitlerin farklı yetiştirme koşullarındaki performansı incelenerek hasat dönemine sağlayabilecekleri katkının ortaya konulması hedefleniyor.
“Çay bahçenizi bırakın demiyoruz”
Mandalinanın çaya alternatif olup olamayacağına ilişkin soruyu da yanıtlayan Yazıcı, çayın bölge için vazgeçilmez olduğunu vurguladı.
Yerel ürünlerin korunması ve ekonomik olarak değerlendirilmesinin önemine işaret eden Yazıcı, çalışmanın çay bahçelerini mandalinaya dönüştürme çağrısı olarak anlaşılmaması gerektiğini söyledi:
“Çay bahçenizi bırakın da mandalina yetiştirin demiyoruz. Mandalina çok önemli bir değer, biz bunu zaten koruma altına aldık, tescil ettirdik.”
Yazıcı, uygun alanlarda mandalina yetiştiriciliğinin ve meyvenin farklı ürünlere işlenmesinin üreticiye ek gelir kapısı açabileceğini belirtti.
İklim değişikliğine dayanıklılık araştırılacak
Yazıcı, TENMAK’ın yer aldığı bir Avrupa Birliği projesinde de Rize mandalinasıyla çalışma yürütüleceğini bildirdi. Projede iklim değişikliğine dayanıklı mandalina çeşitlerinin geliştirilmesine katkı sağlanmasının amaçlandığını ifade etti.
Dünyada yerel gen kaynaklarının korunmasına verilen önemin arttığını anlatan Yazıcı, bölgedeki ürünlerin kayıt altına alınması ve korunmasının gelecekteki ıslah çalışmaları açısından da değer taşıdığını söyledi.
Üretici için dikimden bakıma rehber
Üreticilerin yetiştiricilik konusunda bilgiye ulaşabilmesi için bir kitap hazırladıklarını da açıklayan Yazıcı, fidan dikiminden gübrelemeye kadar ihtiyaç duyulan bilgilerin bu yayında toplandığını belirtti.
Kitabın Rize Valiliği tarafından bastırılarak üreticilere ücretsiz dağıtılmasının planlandığını kaydeden Yazıcı, mandalinanın reçel, meyve suyu ve kurutulmuş ürün olarak değerlendirilmesine yönelik çalışmaların da sürdüğünü söyledi.
