Haber Merkezi / Et ve Süt Kurumu'nun (ESK) ithal hayvan satış fiyatları ve maliyet hesapları tartışılırken, kamuoyunda en çok merak edilen konulardan biri de "görev zararı" uygulaması oldu.
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci'nin analizine göre, ESK'nın hukuki statüsü nedeniyle gerektiğinde kamu yararı doğrultusunda zararına alım veya satış yapabilmesi mevzuatta öngörülen bir uygulama olarak yer alıyor.
ESK bir KİT, aynı zamanda İDT
Kahveci'nin değerlendirmesine göre Et ve Süt Kurumu, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında faaliyet gösteren bir İktisadi Devlet Teşekkülü (İDT) niteliğinde bulunuyor.
Sermayesinin tamamı devlete ait olan kurum, ticari faaliyet yürütürken aynı zamanda hayvancılık piyasasında düzenleyici görev üstleniyor.
Görev zararı ne anlama geliyor?
Analizde yer alan değerlendirmeye göre görev zararı, kamu kurumunun ticari kar amacıyla değil, kamu yararı doğrultusunda aldığı kararlar nedeniyle oluşan mali yükü ifade ediyor.
Örneğin et veya süt fiyatlarında aşırı yükselişi önlemek amacıyla piyasa fiyatının altında satış yapılması ya da üreticiyi korumak amacıyla piyasa fiyatının üzerinde alım gerçekleştirilmesi durumunda kurum zarar edebiliyor.
İşte bu zarar, mevzuatta "görev zararı" kapsamında değerlendiriliyor.
Görev zararını kim karşılıyor?
Ergin Kahveci'nin analizinde dikkat çekilen noktalardan biri de bu mekanizmanın finansmanı.
Et ve Süt Kurumu Ana Statüsü'nün 5'inci maddesinde, kuruma işletmecilik gereklerinin dışında kalan ve ilave mali yük getiren görevlerin verilmesi halinde, bu görevlerin Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda tarımsal destekleme bütçesinden aktarılacak kaynakla yerine getirilebileceği hüküm altına alınıyor.
Kahveci, bu düzenlemenin uygulamada "görev zararı" mekanizmasının hukuki temelini oluşturduğunu ifade ediyor.
Görev zararı kamuya farklı şekillerde geri dönüyor
Kahveci, görev zararı mekanizmasının kamuoyunda çoğu zaman eksik değerlendirildiğini ifade etti.
Kahveci'ye göre, Et ve Süt Kurumu'nun piyasa düzenleme amacıyla zararına et satması kısa vadede tüketici açısından fiyatların düşmesine katkı sağlayabiliyor. Ancak oluşan görev zararının kamu kaynaklarından karşılanması nedeniyle bu maliyetin dolaylı olarak yeniden topluma yansıdığı değerlendirmesinde bulunuyor.
Kahveci, "Zararına et satışı yapıldığında piyasada ucuz et algısı oluşuyor. Ancak oluşan görev zararı Hazine tarafından karşılandığında, bunun maliyeti vergi yükü, kamu harcamaları ve bütçe dengesi üzerinden yine topluma geri dönüyor." görüşünü dile getirdi.
Amaç kar etmek değil, piyasayı düzenlemek
Kahveci'nin değerlendirmesine göre görev zararı uygulamasının temel amacı, kamu kurumlarının sadece ticari karlılığı değil, piyasa istikrarını da gözetebilmesini sağlamak.
Bu sistem sayesinde ESK'nın, gerektiğinde üreticiyi veya tüketiciyi korumaya yönelik uygulamalar yapabilmesi için oluşan mali yükün kamu bütçesinden karşılanmasının hukuki zemini oluşturuluyor.
Ancak Kahveci, mevcut uygulamalarda bu mekanizmanın ne ölçüde işletildiği ve kurumun piyasa düzenleme görevini hangi ölçüde yerine getirebildiğinin ayrıca tartışılması gereken bir konu olduğunu değerlendiriyor.
Görev zararı nedir?
Görev zararı, kamu kurumlarının ticari kâr amacıyla değil, devlet tarafından verilen kamu hizmeti görevi nedeniyle katlandıkları maliyetleri ifade eder.
Örneğin;
- Üreticiyi korumak için piyasanın üzerinde alım yapmak,
- Tüketiciyi korumak için piyasanın altında satış yapmak,
- Arz güvenliğini sağlamak amacıyla ekonomik olmayan bir faaliyeti sürdürmek,
gibi nedenlerle oluşan zararlar, mevzuatta belirlenen şartlar altında görev zararı kapsamında değerlendirilebiliyor.
Not: Bu haber, İthal Hayvan Dosyası özel serimizin beşinci bölümüdür.
Yarın: ESK'nın elde ettiği gelir Hazine'ye mi gidiyor? İthal hayvan satışlarından oluşan gelir kurumda mı kalıyor, genel bütçeye mi aktarılıyor? Ergin Kahveci'nin analizindeki mali yapı ve bütçe ilişkisini ele alacağız.
İTHAL HAYVAN DOSYASI
Bölüm 1 → 53 bin liraya mal olan ithal besilik hayvan neden 82 bin liraya satılıyor?
Bölüm 2 → Brezilya'dan çıkan ithal besilik hayvan Türkiye'ye kaça geliyor?
Bölüm 3 → ESK'nın 420 TL ve 310 TL'lik satış tarifesi nasıl hesaplandı?
Bölüm 4 → ESK'nın görevi kar etmek mi, piyasayı düzenlemek mi?
Bölüm 5 → Görev zararı nedir? ESK zarar ederse parayı kim ödüyor?
Bölüm 6 → ESK’nın elde ettiği kar nereye gidiyor?
Bölüm 7 → ESK piyasayı düzenliyor mu, ithalatı mı yönetiyor?
Bölüm 8 → İthalat modeli analizi: 'İthalat gemilerinin gölgesinde sürdürülemez bir sistem oluştu'
