Haber Merkezi / Türkiye Ürün İhtisas Borsası'nda (TÜRİB) tarım ürünlerinin ticareti ve vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin önemli değişiklikler yapıldı. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan iki ayrı yönetmelik, 8 Ekim 2026 tarihli ve 33394 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yeni düzenlemelerle TÜRİB'de işlem görebilecek ürün ve sözleşmelerin kapsamı genişletilirken, aracı kuruluşların vadeli işlemlerde kendi nam ve hesaplarına işlem yapabilmesine imkan tanındı. Vadeli işlemlerde ödeme, teslimat, uzlaşma ve teminat uygulamalarına ilişkin hükümler de yeniden düzenlendi.
TÜRİB'de işlem kapsamı genişletildi
Ürün İhtisas Borsasının Kuruluş, Faaliyet, İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'te yapılan değişiklikle, Borsanın faaliyet kapsamını tanımlayan hüküm yenilendi.
Önceki düzenlemede elektronik ürün senetleri (ELÜS) ve elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmeleri esas alınırken, yeni düzenlemeyle ürünler, elektronik ürün senetleri, vadeli işlem sözleşmeleri ve Ticaret Bakanlığı tarafından uygun görülen diğer sözleşmeler de kapsama dahil edildi.
Böylece Borsanın faaliyet alanını belirleyen mevzuat daha geniş bir işlem ve sözleşme yapısına kavuşturuldu.
Aracılar kendi hesaplarına vadeli işlem yapabilecek
İkinci yönetmelikte yapılan değişiklik ise TÜRİB'de faaliyet gösteren aracı kuruluşların işlem yetkilerini ilgilendiriyor.
Türkiye Ürün İhtisas Borsasında Aracılık Faaliyetleri ile Aracıların Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik'e eklenen hükümle, aracıların Borsada ELÜS'e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin kendi nam ve hesaplarına işlem gerçekleştirebileceği düzenlendi.
Ancak bu yetki, aracı kuruluşların elektronik ürün senetlerini serbestçe kendi hesaplarına alıp satabileceği anlamına gelmiyor.
Yönetmelikte aracıların ELÜS'leri kendi nam ve hesaplarına alıp satamayacağına ilişkin temel kural korunurken, hatalı emirlerden kaynaklanan işlemlerin düzeltilmesi ve belirli teslimat yükümlülüklerinin karşılanması amacıyla sınırlı istisnalar getirildi.
Vadeli işlem sözleşmelerinin tanımı yenilendi
Yönetmelik değişiklikleriyle vadeli işlem sözleşmelerinin tanımı da güncellendi.
Yeni tanıma göre vadeli işlem sözleşmeleri; ürünleri, ilgili mevzuata uygun olarak ürünleri temsilen çıkarılan elektronik ürün senetlerini, ELÜS işlemlerine dayalı olarak Borsa tarafından düzenli hesaplanan endeksleri ve benzeri dayanak varlıkları kapsayabilecek.
Bu sözleşmeler, belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alım veya satım yükümlülüğü içerecek.
Düzenleme, tarım ürünlerine ilişkin vadeli işlem sözleşmelerinin dayanak varlıklarını daha kapsamlı biçimde tanımlıyor.
Ödeme ve teslimat sisteminde yeni hükümler
Borsa işlemlerinin ödeme ve teslimat süreçlerine ilişkin hükümler de değiştirildi.
Elektronik ürün senedi işlemlerinde alıcı tarafın nakit ödeme, satıcı tarafın ise ELÜS teslim etme yükümlülüğü devam edecek.
Vadeli işlem sözleşmelerinde ise taraflar, Borsa yönergelerinde belirlenen uzlaşma şekline göre yükümlülüklerini yerine getirebilecek.
İşlemlerden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesinde Borsa tarafından belirlenen süre ve yöntemler esas alınacak.
Düzenlemede ayrıca takas ve saklama hizmeti veren kuruluşların sorumluluklarına ilişkin hükümler de yer aldı.
Teminat olarak elektronik ürün senedi de kullanılabilecek
Yeni düzenlemenin önemli başlıklarından biri de vadeli işlemlerde uygulanabilecek teminat sistemi oldu.
Borsada gerçekleştirilen işlemlerde devir ve bedelin ödenmesi, tarafların yükümlülüklerini süresinde yerine getirmemesi veya temerrüt nedeniyle oluşabilecek zararların karşılanması amacıyla teminat zorunluluğu getirilebilecek.
Bu kapsamda Bakanlıkça uygun görülen;
Türk lirası,
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından serbestçe alım satımı yapılan yabancı para,
Devlet iç borçlanma senetleri,
Elektronik ürün senetleri (ELÜS),
Banka teminat mektupları
teminat olarak kabul edilebilecek.
Teminat yatırılması veya bulundurulması zorunluluğu, Borsa ya da takas merkezi olarak yetkilendirilen kuruluş tarafından uygulanabilecek.
Aracılık faaliyetlerine ilişkin tarih 2028'e uzatıldı
Aracılık faaliyetlerine ilişkin yönetmeliğin 19'uncu maddesinde yer alan 31 Aralık 2026 tarihi, 31 Aralık 2028 olarak değiştirildi.
Aynı maddeye eklenen hükümlerle aracı olarak yetkilendirilen kuruluşların Borsaya üye olmadan aracılık faaliyetine başlayamayacağı belirtildi.
Borsa üyelik şartları, başvuru usulleri ve üyelerin faaliyetleri süresince uymaları gereken esasların Borsa yönergeleriyle düzenleneceği hükme bağlandı.
Bakanlık tarafından aracı olarak yetkilendirilen aracı kuruluşlar için ise yönetmeliğin ikinci bölümündeki hükümlerin uygulanmayacağı, bu kuruluşların tabi oldukları ilgili mevzuat hükümlerinin saklı olduğu belirtildi.
Buğday ve arpa piyasası açısından ne anlama geliyor?
TÜRİB, lisanslı depolarda bulunan tarım ürünlerini temsil eden elektronik ürün senetlerinin işlem gördüğü önemli bir piyasa konumunda bulunuyor.
Buğday, arpa ve mısır gibi hububat ürünlerinde üretici, tüccar ve sanayicilerin karşı karşıya kaldığı fiyat dalgalanmaları, vadeli işlem piyasalarının önemini artırıyor.
Vadeli işlem sözleşmeleri, uygun piyasa koşulları oluştuğunda gelecekteki fiyat risklerine karşı korunma imkanı sağlayabiliyor.
Örneğin hasat döneminde ürün fiyatlarının düşmesinden endişe eden bir üretici veya ilerleyen aylarda hammadde fiyatlarının yükselmesinden çekinen bir sanayici, uygun vadeli işlem sözleşmeleri aracılığıyla fiyat riskini yönetebiliyor.
Ancak 8 Ekim'de yayımlanan yönetmelik değişiklikleri, çiftçilerin doğrudan vadeli işlem yapabileceği veya yeni sözleşmelerin fiilen işlem görmeye başladığı anlamına gelmiyor.
Piyasada hangi ürünlere dayalı sözleşmelerin işlem göreceği, işlem koşulları ve üreticilerin bu piyasaya hangi yöntemlerle erişebileceği, uygulama düzenlemeleri ve piyasanın işleyişiyle netleşecek.
İki yönetmelik aynı gün yürürlüğe girdi
Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan düzenlemeler, TÜRİB'in faaliyet kapsamı ile aracı kuruluşların işlem yetkilerini birlikte ele alıyor.
Her iki yönetmelik değişikliği de 8 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.
Düzenlemelerin hükümlerini Ticaret Bakanı yürütecek.
