Sadettin İnan / Türkiye şeker piyasasında uzun süredir beklenen fiyat artışı gerçekleşti. Türkşeker, şeker satış fiyatını kilogram başına 38,61 liradan 48 liraya yükseltti.
Böylece şekerin fabrika satış fiyatında kilogram başına 9,39 liralık, yaklaşık yüzde 24,3 oranında artış yapıldı.
Ancak fiyat artışının açıklanması, şeker fabrikalarının yaşadığı ekonomik sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Çünkü şeker piyasasında fiyatı yalnızca fabrikaların açıkladığı satış tarifesi değil, yüksek miktarda stok bulunduran iki büyük tüccarın satış politikaları da belirliyor.
Bu durum, şeker fabrikalarının yeni kampanya döneminde hangi fiyattan satış yapabileceği sorusunu gündeme getiriyor.
Tarımdan Haber 9 Ekim'de duyurmuştu: Bakanlık 52 lira istemişti
Tarımdan Haber, 9 Ekim'de yayımladığı "Şeker fiyatında 12 liralık zam gündemde! Bakanlık 52 lira için onay bekliyor" başlıklı haberinde, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın şeker fiyatlarında artış yapılması için Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan onay beklediğini duyurmuştu.
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın kilogram başına 52 liralık fiyat talebine karşılık, yeni satış fiyatı 48 lira olarak belirlendi.
Böylece Bakanlığın talep ettiği fiyatın 4 lira altında bir artış gerçekleşti.
Ancak şimdi asıl soru şu: Türkşeker'in fiyatı 48 liraya çıkarması, şeker fabrikalarının ürünlerini gerçekten bu fiyattan satabileceği anlamına geliyor mu?
Şeker fabrikaları neden maliyetinin altında satış yapıyor?
Şeker fiyatları uzun süredir enflasyon üzerindeki olası etkileri nedeniyle baskı altında tutuluyordu.
Bu süreçte başta Türkşeker olmak üzere kooperatif ve özel şeker fabrikaları, artan üretim maliyetlerine rağmen satış fiyatlarını aynı oranda yükseltemedi.
Şeker fabrikaları, maliyetlerinin altında satış yapmak zorunda kaldıklarını belirterek fiyatların ekonomik koşullara uygun biçimde güncellenmesini talep ediyordu.
Türkşeker'in 48 liralık yeni fiyatı bu açıdan önemli bir adım olsa da fabrikaların karşı karşıya bulunduğu temel sorunu ortadan kaldırmış değil.
Çünkü fabrikaların yeni fiyat üzerinden satış yapabilmesi için piyasada bu fiyatı karşılayacak talebin de oluşması gerekiyor.
Şeker piyasasında iki büyük al-satçı tüccarın stok gücü
Şeker piyasasında yaşanan fiyat baskısının merkezinde, yüksek miktarda şeker stoku bulunduran iki büyük al-satçı firma yer alıyor.
Remzi Çakar ve İşmen Gıda, geçtiğimiz pazarlama yılında Türkşeker ve Kayseri Şeker'den yüksek tonajlı şeker alımları gerçekleştirmişti.
Bu firmalar, yeni kampanya döneminde de Konya Şeker'den de toplam 50 bin ton şeker satın almıştı.
Sektörden edinilen bilgilere göre, iki firmanın elindeki şeker stoklarının ortalama maliyeti kilogram başına 37-38 lira seviyesinde bulunuyor.
Bu maliyet avantajı, söz konusu firmalara yeni kampanya döneminde üretim yapan fabrikalar karşısında önemli bir rekabet gücü sağlıyor.
Çünkü fabrikalar yeni ürettikleri şekeri 48 liradan satmak isterken, önceki dönemden daha düşük maliyetle stok oluşturan firmalar bunun altında fiyatlarla satış yapabilecek durumda.
Fabrika 48 liradan satmak istiyor, tüccar 39,5 liradan piyasada
Şeker piyasasında geçtiğimiz hafta yaşanan fiyat hareketleri de bu tabloyu ortaya koyuyor.
Sektörden edinilen bilgilere göre, iki büyük tüccar firma daha önce kilogram başına 38,4 lira seviyesinde bulunan şeker satış fiyatlarını, beklenen zam öncesinde 39,5 liraya yükseltti.
Buna göre Türkşeker'in yeni 48 liralık fiyatı ile söz konusu firmaların satış fiyatı arasında kilogram başına 8,5 liralık fark bulunuyor.
Bu fark, yeni üretim yapan şeker fabrikalarının karşı karşıya kaldığı rekabet sorununu gösteriyor.
Fabrikalar fiyatlarını 48 liraya çıkarmış olsa da piyasada 39,5 liradan şeker temin edilebildiği sürece bu fiyat üzerinden satış gerçekleştirmeleri mümkün görünmüyor.
Üstelik fabrikaların fiyatı 45 liraya indirmesi bile mevcut stok avantajını ortadan kaldırmıyor.
Dolayısıyla devletin onayladığı fiyat ile piyasada oluşan fiili satış fiyatı birbirinden ayrışıyor.
Türkşeker'in vadeli satışını da düşük fiyatlı stoklar baskıladı
Şeker piyasasında benzer bir durum Ağustos ayında da yaşanmıştı.
Türkşeker, şeker satışlarını artırmak amacıyla altı ay vadeli satış uygulamasına gitmişti.
Ancak aynı dönemde yüksek stok bulunduran bu iki tüccar firmanın daha düşük fiyatlarla altı ay vadeli şeker satışı yapması, Türkşeker'in kampanyasına yönelik talebi olumsuz etkilemiş, Türkşeker beklediği satış miktarına ulaşamamıştı.
Pancar fiyatı açıklanmadan şeker fiyatı açıklandı!
Şeker piyasasında yaşanan gelişmelerin bir diğer boyutunu pancar çiftçisi oluşturuyor.
Türkşeker'in şeker satış fiyatı 48 liraya çıkarılırken, 2026 yılı pancar alım fiyatı henüz açıklanmadı.
Şeker fabrikaları, yeni kampanya dönemindeki maliyetlerini ve satış politikalarını belirleyebilmek için pancar alım fiyatının bir an önce açıklanmasını bekliyor.
Sektörde pancar alım fiyatının ton başına 4 bin liranın üzerinde belirlenmesi halinde, fabrikaların şekeri 48 liranın altında satmasının ekonomik açıdan daha da zorlaşacağı değerlendiriliyor.
Burada çiftçi açısından önemli bir çelişki bulunuyor.
Pancar üreticisi artan üretim maliyetleri karşısında ürününün fiyatını beklerken, fabrikalar da maliyetlerini karşılayacak seviyede şeker satışı yapmak istiyor.
Ancak geçmiş dönemden düşük maliyetli şeker stoku bulunduran iki büyük tüccar, yeni kampanya döneminde hem üreticinin hem de fabrikaların üzerinde fiyat baskısı oluşturabilecek bir konumda bulunuyor.
Stoklar eridikten sonra Türkşeker yeniden indirimli satışa mı çıkacak?
Şeker sektöründe dile getirilen bir başka endişe ise iki büyük tüccarın elindeki stokların azalmasının ardından yaşanabilecek gelişmelerle ilgili.
Sektörde, mevcut stokların erimesinden sonra Türkşeker'in yine bu iki firmanın yararlanabileceği şekilde yüksek tonajlı indirimli satış kampanyası yapmasından endişe ediliyor. Türkşeker, geçtiğimiz kampanya döneminde sadece bu iki firmanın yararlanabileceği şekilde yüksek tonajlı indirimli şeker satışı yaparken, buradaki niyetin ortaya çıkması üzerine Türkşeker, bu iki firmaya yönelik satış modelinden vazgeçmişti. Ancak sektörde yine benzer bir indirimli şeker satışının olabileceği beklentisi oluşmuş durumda.
Şeker piyasasında asıl sorun zam değil, fiyatı kimin belirlediği
Türkşeker'in şeker fiyatını 48 liraya yükseltmesi, uzun süredir maliyet baskısı yaşayan fabrikalar açısından önemli bir gelişme.
Ancak piyasada yüksek miktarda düşük maliyetli şeker stoku bulunması, bu artışın fabrikaların satışlarına aynı ölçüde yansıması mümkün görünmüyor.
Devlet şekerin satış fiyatını artırıyor ancak fabrikalar bu fiyattan satış yapamıyorsa, şeker piyasasındaki temel sorun yalnızca fiyatın düşük olması değil, piyasanın işleyişidir.
Pancar üreticisinin emeğinin karşılığını alabildiği, fabrikaların maliyetlerini karşılayabildiği ve tüketicinin makul fiyatlarla şekere ulaşabildiği bir piyasa yapısı için stokların, yüksek tonajlı satışların ve rekabet koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
