Sadettin İnan / Türkiye şeker piyasası kritik bir dönemeçten geçiyor. Şeker fabrikalarının üretim yaptıkları ve giderlerini karşılayabilmek için en çok nakit akışına ihtiyaç duydukları Ekim, Kasım ve Aralık aylarında fiyatların yukarı yönlü hareket etmek yerine gerilemesi, sektördeki finansal krizi tırmandırıyor.
48 Liralık Tavan Fiyat Kağıt Üstünde Kaldı
Geçtiğimiz aylarda Maliye Bakanlığı'nın onayıyla Türkşeker, şeker satış fiyatını 48 liraya yükseltmişti. Piyasada fabrika satış fiyatının en az 45 lira bandına oturması beklenirken, beklentiler boşa çıktı. Fabrikalar bırakın 45 lirayı, 41-42 lira seviyelerinde bile mal çıkamaz hale geldi.
Konya Şeker’in Kampanyası da Karşılık Bulmadı: Finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla geçtiğimiz ay kampanyalı liste yayımlayan Konya Şeker; 500 ton ve üzeri alımlarda fiyatı 44 TL, 10 bin ton ve üzeri alımlarda ise 42 TL olarak belirlemişti.
Piyasaya Müdahale: Şeker piyasasını tamamen kontrolü altına alan "al-satçı" olarak bilinen iki büyük firma, Konya Şeker’e mal sattırmamak adına hemen daha düşük fiyatlarla piyasaya müdahale etti ve kampanyaya ilgi gösterilmedi.
Üretim Maliyetinin Altındaki Fiyatlar Fabrikaları Vuruyor
Güncel ekonomik koşullarda şekerin fabrika çıkış fiyatının verimliliği yüksek tesisler için en az 42 liranın, verimliliği düşük fabrikalar için ise 45-48 lira bandının üzerinde olması gerekiyor. Ancak piyasadaki fazla şeker stoku, yüksek finansman maliyetleri ve gıda sektörünün toplu alımlardan kaçınması talebi baltalıyor.
Bu kısır döngü içerisinde fabrikalar nakit akışı sağlayabilmek için ürettikleri şekeri maliyetinin altına elden çıkarmak zorunda kalıyor. Fabrikaların bu acil nakit ihtiyacını karşılayamaması durumunda, piyasayı elinde tutan iki aracı firmanın belirlediği 37-38 lira gibi taban fiyatlara teslim olmak zorunda kalacağı ifade ediliyor. Özellikle zor bir süreçten geçen Konya Şeker gibi dev bir üretici örgütünün bu baskıya boyun eğmek zorunda kalması, tüm üretici çiftçilere vurulmuş ağır bir darbe anlamı taşıyor.
Fabrikaları Zararına Satıştan Kurtaracak Model: Geçici Likidite Desteği
Sektörün içinde bulunduğu bu derin darboğazdan çıkabilmesi için en kritik talep finansman desteği üzerinde yoğunlaşıyor. Geçtiğimiz kampanya döneminde kooperatif ve özel fabrikaların kullanımı için sağlanan 5 milyar liralık 3 ay geri ödemeli destek, fabrikaların yarasına merhem olmamıştı. Fabrikalar, en az 20 milyar liralık bir finansman desteği talep etmişlerdi.
Mevcut durumda özellikle iki büyük kooperatif fabrikası olan Konya Şeker ve Kayseri Şeker’in üreticiye yapacağı avans ödemelerini karşılayacak kapsamlı bir devlet desteğinin hayati önem taşıdığı vurgulanıyor. Tabii ki bu destek karşılıksız bir hibe niteliği taşımıyor; devletin sağlayacağı bu kredi imkanı sayesinde fabrikalar, en yüksek nakit ihtiyacının olduğu kampanya döneminde şekeri ucuza satmak zorunda kalmayacak. Fabrikalar, finansman ihtiyacı baskısı ortadan kalktığı için ürettikleri şekeri daha iyi fiyatlarla, kademeli olarak satacak ve bu finansmanı devlete geri ödeyecekler. Böylece hem üreticiye yapılması gereken avans ödemeleri güvence altına alınmış olacak hem de fabrikalar iki aracı firmanın tekelinden kurtarılacak.
Bu desteğin hayata geçirilmesi halinde;
- Şeker fiyatlarının 40 liranın altında satılmasının önüne geçilecek,
- Kamu ve özel fabrikaların zararına mal satışı engellenecek,
- Piyasanın iki aracı firmanın tekelinden kurtarılarak sektördeki krizin derinleşmesi önlenecek.
