Sadettin İnan / TBMM Genel Kurulu'nda bugün görüşülecek olan Şeker Kanunu değişikliği, şeker sektöründe yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Kanun teklifinin komisyondan geçtiği şekliyle yasalaşması halinde, kaçak pancar üretimi ve teminine yönelik mevcut yaptırımlar önemli ölçüde hafifletilerek, 2026 üretim sezonunda fiilen cezasızlık ortam oluşturulacak.
Düzenleme, görünürde sözleşmesiz ve izinsiz şeker pancarı ekimini engellemeyi amaçlarken, mevcut yönetmelikte bulunan ağır yaptırımların kanunla yumuşatılması dikkat çekiyor.
Kaçak pancara yeni ceza geliyor ama mevcut yaptırım kaldırılıyor
Kanun teklifine göre Şeker Kanunu'nun 5'inci ve 11'inci maddelerinde yapılacak değişikliklerle sözleşmesiz pancar ekimi ve belirlenen ekim alanları dışından pancar temini yasaklanıyor.
Buna göre;
- Kaçak pancar eken üreticilere, ürettikleri pancar miktarı kadar ceza uygulanacak.
- Fabrikaların izinsiz pancar temin etmesi halinde ise toplam şeker kotasının yüzde 2'si üzerinden idari para cezası kesilecek.
Ancak dikkat çeken nokta, mevcut uygulamada yer alan daha ağır yaptırımların devreden çıkarılması.
Mevcut yönetmelikte ceza çok daha ağır
5 Haziran 2021 tarihinde yayımlanan Şeker ve Hammaddeleri Yönetmeliği'nin 9'uncu maddesine göre, kaçak pancardan üretilen şeker doğrudan C şekeri sayılıyor.
Bu durumda:
- Kaçak üretimden elde edilen şeker A kotasından düşülüyor.
- Fabrika kota kaybına uğruyor.
- Üretilen şeker daha düşük fiyatla satılmak zorunda kalıyor.
Dolayısıyla mevcut sistemde hem gelir kaybı hem de kota kaybı nedeniyle kaçak pancar temin eden fabrikalara ciddi bir ekonomik yaptırım uygulanıyor.
Çorum Şeker örneği tartışmayı büyüttü
Düzenlemeye yönelik eleştirilerin merkezinde ise geçen yıl Konya'nın Karapınar ilçesinde ortaya çıkan ve Tarımdan Haber'in belgeleriyle gündeme taşıdığı "organize pancar kaçakçılığı" iddiaları bulunuyor.
Ortaya çıkan belgelere göre, Türkşeker'in ekim sahasında bulunan Karapınar'dan temin edilen yaklaşık 200 bin ton pancar, UHM Tarım aracılığıyla Yerköy'de üretilmiş gibi gösterilerek Çorum Şeker Fabrikası'na teslim edildi.
Tarımdan Haber tarafından yayımlanan kantar fişleri ve nakliye faturaları kamuoyuyla paylaşılırken, söz konusu belgeler Çorum Şeker Fabrikası, UHM Tarım veya Türkşeker tarafından yalanlanmadı.
Konuya ilişkin CİMER üzerinden Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan talep edilen bilgiler ise paylaşılmadı.
Mevcut sistemde 336 milyon liralık kayıp oluşacaktı
-Yapılan hesaplamaya göre Çorum Şeker Fabrikası'nın mevcut şeker kotası 105 bin 670 ton seviyesinde bulunuyor.
-Yaklaşık 200 bin ton kaçak pancarın yüzde 14 randımanla işlenmesi halinde 28 bin ton şeker elde ediliyor.
Mevcut yönetmelik uygulanacak olursa:
- 28 bin ton şeker A kotasından düşülecek,
- Şeker A şekeri yerine C şekeri olarak satılacak,
- Fabrika yaklaşık 336 milyon liralık gelir kaybına uğrayacak,
- Ayrıca kota kaybı yaşayacak.
Yeni düzenleme fabrikaya avantaj mı sağlıyor?
Kanun teklifindeki yeni sisteme göre ise aynı örnekte fabrikanın ödeyeceği ceza yaklaşık 63,4 milyon lira seviyesinde kalacak.
Buna karşılık:
- Kota kaybı yaşanmayacak,
- Kaçak pancardan elde edilen şeker A kotasında değerlendirilebilecek,
- Fabrika mevcut yönetmeliğe göre çok daha düşük maliyetle karşılaşacak.
Bu nedenle sektör çevreleri, yeni düzenlemenin kaçak pancar temin eden fabrikalar açısından önemli bir mali avantaj oluşturduğunu savunuyor.
Asıl tartışma yürürlük tarihinde
Kanun teklifindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri de yürürlük tarihi. Şeker Kanunu'nda kaçak pancara ilişkin yeni ceza hükümlerinin 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Bu durum, 2026 üretim sezonunda izinsiz pancar temini ve kaçak pancar uygulamalarına karşı büyük bir hukuki boşluk oluşturacak. Bir anlamda kaçak pancar ekimine göz yumulacak.
Eleştiriler, bir taraftan münavebe kurallarına uyulması ve tarım arazilerinin korunması gerekçesiyle yeni düzenlemeler getirilirken, diğer taraftan fabrikaların kendi ekim alanları dışından pancar teminine bir yıl daha fiilen göz yumulmasının ciddi bir çelişki oluşturduğu yönünde yoğunlaşıyor.
"Kaçak pancarı önlemek yerine teşvik edebilir"
Sektörde yapılan değerlendirmelerde, mevcut yönetmelikteki ağır yaptırımların kanunla hafifletilmesinin caydırıcılığı azaltabileceği ifade ediliyor.
Bu nedenle;
- Kaçak pancar teminine yönelik yaptırımların mevcut yönetmelik seviyesinde korunması,
- Para cezasının yanında kota kaybının da devam etmesi,
- Yeni hükümlerin 2027 yerine daha erken yürürlüğe girmesi
gerektiği belirtiliyor.
