Haber Merkezi / Tarım ve Orman Bakanlığı, bitkisel üretimde yıllardır yaşanan "bir yıl para eden ürünün ertesi yıl aşırı ekilmesi, sonraki yıl ise üretimin düşmesi" döngüsünü sona erdirmek amacıyla planlı üretim sistemini devreye aldı.
Bitkisel Üretim Planlaması, 1 Eylül 2024 tarihinde uygulanmaya başlarken, sistem kapsamında ülke genelinde planlanacak ürünler arasına kuru soğan ve patates de dahil edildi.
Bakanlık ayrıca planlama kapsamındaki ürünler için üretim havzalarını belirledi, üretim izinlerini bu havzalara bağladı ve planlı üretim desteği vermeye başladı. Kuru soğan ve patates için 2026 yılında dekar başına 620 lira destek öngörüldü.
Planlı üretimin temel amacı neydi?
Bakanlığın yayımladığı Tarımsal Üretim Planlaması dokümanında planlı üretimin amacı açık şekilde ortaya konuluyor.
Buna göre;
- ürünlerin hangi havzalarda üretileceği belirlenecek,
- ülke bazında asgari ve azami üretim miktarları planlanacak,
- arz açığı ve arz fazlası önlenecek,
- fiyat dalgalanmalarının azaltılması hedeflenecekti.
Peki bugün ne oldu?
Aradan yaklaşık iki yıl geçmeden bu kez soğanda fiyat artışı gerekçesiyle ithalat vergisi düşürüldü.
Üstelik sektör temsilcileri, Türkiye'de üretimin ülke ihtiyacını karşılayabilecek seviyede olduğunu, ithalatın market fiyatlarından çok tarladaki üretici fiyatını aşağı çekeceğini savunuyor.
Bu tablo ister istemez şu soruları gündeme getirdi:
- Planlı üretim sistemi üretimdeki olası düşüşü önceden öngöremedi mi?
- Eğer arz açığı oluştuysa, planlama mekanizması neden devreye girmedi?
- Eğer arz açığı yoksa, ithalat kararı hangi veriye dayanılarak alındı?
Çiftçi de aynı soruyu soruyor
Sahada üreticilerin ortak tepkisi ise dikkat çekiyor.
Geçen yıl zarar ettiklerini, ihracatta kolaylık sağlanmadığını belirten üreticiler, bu yıl ilk kez para kazanabilecekleri bir dönemde ithalat kapılarının açıldığını ifade ediyor.
Üreticilere göre ithalatın market fiyatlarına sınırlı etkisi olacak ancak tarladaki alım fiyatını aşağı çekecek.
Tartışmanın odağı değişti
Asıl tartışma artık yalnızca ithalat kararı değil.
Yaklaşık iki yıldır uygulanan planlı üretim modeli, tam da fiyat dalgalanmalarını ve arz sorunlarını önlemek amacıyla hayata geçirilmişti.
Bugün soğanda yeniden ithalat kararının gündeme gelmesi ise sistemin uygulamadaki etkinliğinin sektör tarafından yeniden sorgulanmasına neden oldu.