Haber Merkezi / İthal Hayvan Dosyası'nın önceki bölümlerinde Et ve Süt Kurumu'nun (ESK) ithal besilik hayvan satışlarında oluşan maliyet yapısı, satış fiyatları, elde edilen yüksek kar ve görev zararı mekanizması ile kurumun hukuki statüsü ele alınmıştı.
Dosyanın altıncı bölümünde ise Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci'nin, rakamlardan çok sistemin işleyişini sorguladığı asıl bölümü masaya yatıracağız.
ESK, 2026 besil sığır ithalatından toplam 12,19 milyar lira kar elde edecek!
Kahveci'nin yaptığı hesaplamaya göre ESK'nın, 2026 yılında yapacağı 500 bin baş besilik sığır ithalatından toplam 12 milyar lira gelir etmesi bekleniyor.
İlgili Haber → ESK'da 53 bin liraya mal olan ithal besilik hayvan üreticiye neden 82 bin liraya satılıyor?
Kahveci'nin analizindeki temel soru şu:
"Çiftçiden elde edilen bu gelir yeniden çiftçiye dönmüyorsa, üretimi güçlendirmiyorsa ve tüketiciye kalıcı bir refah sağlamıyorsa bu kârların amacı nedir?"
"Görev zararı varsa, kar da sorgulanmalı"
Ergin Kahveci, önceki bölümde ele alınan görev zararı mekanizmasını hatırlatarak, ESK'nın piyasa düzenleme amacıyla zarar etmesi halinde oluşan maliyetin Hazine tarafından karşılanabildiğini belirtti.
Ancak aynı yaklaşımın kar tarafı için de sorgulanması gerektiğini ifade eden Kahveci, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Zararına et satışı yapıldığında belki piyasada ucuz et algısı oluşuyor. Ancak oluşan görev zararı Hazine üzerinden yine tüketiciye vergi yükü, düşük ücret, düşük hayat standartları ve düşük kamu yatırımları olarak geri dönüyor."
"Peki kar edildiğinde ne oluyor?"
Kahveci'nin analizindeki en dikkat çekici bölüm ise ESK'nın elde ettiği gelirlerle ilgili yönelttiği sorular oldu.
Analizinde şu ifadeleri kullandı:
"Peki kar edildiğinde, Hazine'ye aktarılan bu karlar paranın toplandığı çiftçiye ilave olarak, tüketiciye ilave refah olarak dönmüyorsa buradaki piyasa istikrarı ve piyasanın ucuz tutulması neye yarıyor? Neye hizmet ediyor?"
Kahveci'ye göre asıl tartışılması gereken konu, kurumun kar edip etmemesi değil; oluşan bu kaynağın tarım sektörüne ve üreticiye nasıl geri döndüğü.
"ESK'nın görevi sadece bilanço yapmak değil"
Analizinde ESK'nın 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında faaliyet gösteren bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) olduğunu hatırlatan Kahveci, kurumun Ana Statüsü'nde temel görevinin hayvancılık piyasasında düzenleyici ve destekleyici rol üstlenmek olarak tanımlandığını belirtti.
Bu nedenle kurumun başarısının yalnızca elde ettiği mali sonuçlarla değil, üretimi güçlendirme ve piyasa dengesini sağlama kapasitesiyle değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
"Bu karlar üretime dönüyor mu?"
Kahveci, analizinin bu bölümünde şu soruları kamuoyunun değerlendirmesine bıraktı:
- Bu karlar Hazine'ye bütçe geliri olarak mı aktarılıyor?
- Çiftçiden elde edilen kaynak yeniden çiftçiye dönüyor mu?
- Yerli hayvancılığı güçlendirecek yatırımlarda kullanılıyor mu?
- Üreticinin maliyetlerini azaltacak yeni destek mekanizmalarına dönüşüyor mu?
Kahveci'ye göre bu soruların yanıtı, ESK'nın piyasa düzenleme görevini ne ölçüde yerine getirdiğinin anlaşılması açısından büyük önem taşıyor.
"Asıl tartışma kar değil, tercihler"
Kahveci, mevcut yapıda asıl tartışmanın kurumun kar etmesi olmadığını vurguladı.
Analize göre temel mesele; elde edilen mali kaynağın tarım sektörünü güçlendirecek şekilde kullanılıp kullanılmadığı ve kurumun yasal statüsünde tanımlanan piyasa regülasyonu görevini yerine getirip getirmediği.
Kahveci, bu nedenle tartışmanın yalnızca ESK ile sınırlı olmadığını, benzer yapıya sahip diğer kamu iktisadi teşebbüsleri açısından da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Not: Bu haber, İthal Hayvan Dosyası özel serimizin altıncı bölümüdür.
Yarın: ESK gerçekten piyasayı düzenliyor mu, ithalatı mı yönetiyor? Ergin Kahveci'nin analizindeki "regülasyon" ve "tercih dengesi" değerlendirmelerini ele alacağız.
İTHAL HAYVAN DOSYASI
Bölüm 1 → 53 bin liraya mal olan ithal besilik hayvan neden 82 bin liraya satılıyor?
Bölüm 2 → Brezilya'dan çıkan ithal besilik hayvan Türkiye'ye kaça geliyor?
Bölüm 3 → ESK'nın 420 TL ve 310 TL'lik satış tarifesi nasıl hesaplandı?
Bölüm 4 → ESK'nın görevi kar etmek mi, piyasayı düzenlemek mi?
Bölüm 5 → Görev zararı nedir? ESK zarar ederse parayı kim ödüyor?
Bölüm 6 → ESK’nın elde ettiği kar nereye gidiyor?
Bölüm 7 → ESK piyasayı düzenliyor mu, ithalatı mı yönetiyor?
Bölüm 8 → İthalat modeli analizi: 'İthalat gemilerinin gölgesinde sürdürülemez bir sistem oluştu'
