Konya’nın Karapınar ilçesinde şeker pancarı üretimine ilişkin kamuoyuna yansıyan ciddi iddialar üzerine yapılan CİMER başvurusuna Türkşeker Genel Müdürlüğü tarafından verilen yanıt, talep edilen somut bilgi ve belgelere doğrudan cevap içermemesi nedeniyle yeni bir tartışya neden oldu.
CİMER üzerinden iletilen başvuruda; UHM Tarım adlı şirketin Karapınar’daki pancar ekim alanları, sahip olduğu kota miktarı, pancarın hangi fabrikalara sevk edildiği ve Çorum Şeker Fabrikası’na yapılan taşımaların tonajı gibi ölçülebilir ve denetlenebilir veriler açıkça sorulmuştu. Ancak Türkşeker’in yanıtında bu soruların hiçbirine rakam, belge veya kayıt sunularak cevap verilmedi.
Mevzuat anlatıldı, somut sorular geçildi
Türkşeker’in CİMER yanıtında ağırlıklı olarak; 4634 sayılı Şeker Kanunu’na atıflar, sözleşmeli üretimin genel işleyişine dair açıklamalar, “koordinasyon”, “yeknesaklık”, “münavebe” gibi genel kavramlar üzerinde durulurken, başvuruda talep edilen; UHM Tarım’ın kaç dekar alanda pancar ektirdiği, resmi veya dolaylı bir kota tahsisi olup olmadığı, Karapınar’dan Çorum Şeker Fabrikası’na kaç ton kaçak pancar taşındığı gibi kritik sorulara doğrudan yanıt verilmedi.
“Asılsız” denildi, belge sunulmadı
Türkşeker, Karapınar’a ilişkin iddiaları “asılsız” olarak nitelendirirken, bu değerlendirmeyi destekleyen herhangi bir sayısal veri, denetim raporu veya sevkiyat kaydı paylaşmadı. Oysa iddialar, düşük fiyattan çiftçi ile yapılan pancar ekim sözleşmesi, kantar fişleri ve nakliye belgelerine dayandığı belirtilerek kamuoyuna yansımıştı.
Buna rağmen yanıt metninde; çiftçiyi mağdur eden düşük fiyattan pancar ekim sözleşmesine hiç girilmedi, ilgili şirketin adı hiç anılmadı, sevkiyat miktarlarına değinilmedi, denetim yapılıp yapılmadığına dair bilgi verilmedi.
Kritik soru yanıtsız kaldı: Kota varsa kim verdi, yoksa nasıl temin edildi?
Başvurunun en kritik başlıklarından biri olan “UHM Tarım’a doğrudan veya dolaylı kota tahsisi yapıldı mı?” sorusu ise, muğlak ifadelerle geçiştirildi. Türkşeker, bazı özel fabrikalar için pancar tedarikinin “koordinasyon dahilinde” yapıldığını belirtmekle yetinirken, bu koordinasyonun hangi şirketler, hangi miktarlar ve hangi sözleşmeler üzerinden yürütüldüğünü açıklamadı.
Bu durum, kota yoksa pancarın hangi hukuki dayanakla ve kimden temin edildiği sorusunu yanıtsız bıraktı.
Bilgi edinme değil, kaçınma cevabı mı?
4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun ruhu açısından bakıldığında; verilen yanıt, talep edilen bilgi ve belgeleri açıklamak yerine; mevzuatla konuyu boğma, genel uygulamayı anlatıp özel vakayı yok sayma, rakamdan sistematik kaçınma özellikleri taşıyor.
Bu yönüyle yanıt, bir “bilgi verme” metninden çok, kısmi inkar ve konu daraltma tekniğiyle hazırlanmış bir kaçınma cevabı olarak değerlendiriliyor.
Sayıştay kökenli genel müdürden belge beklentisi
Türkşeker Genel Müdürü’nün Sayıştay kökenli bir bürokrat olması ise verilen yanıtın içeriğini daha da tartışmalı hale getirdi. Sayıştay geçmişi bulunan bir yöneticiden, kamu kaynakları, kota tahsisleri ve sevkiyat süreçlerine ilişkin iddialar karşısında; yorum değil belge, genel anlatım değil kayıt, mevzuat hatırlatması değil denetlenebilir veri sunması beklenirdi. Buna rağmen CİMER üzerinden verilen yanıtta tek bir tablo, tonaj bilgisi, sözleşme detayı ya da denetim çıktısına yer verilmemesi, kamuoyunda “bilgi eksikliği” tartışmasını daha anlamlı hale getirdi.
Karapınar gibi pancar üretimi açısından stratejik bir bölgede, kamuoyunu doğrudan ilgilendiren bu soruların rakam ve belgelerle açıklığa kavuşturulmaması, tartışmayı daha da derinleştirdi.
CİMER başvurusunda talep edilen bilgiler
Konya’nın Karapınar ilçesi, Türkşeker Genel Müdürlüğü’nün resmi ekim sahaları arasında yer almasına rağmen son yıllarda pancar üretiminde ciddi bir kontrol ve denetim sorunu yaşandığına dair çok sayıda iddia ve belge kamuoyuna yansımaktadır. Karapınar’da faaliyet gösteren üreticiler, pancar kotası bulamadıkları gerekçesiyle UHM Tarım adlı şirketle, devlet tarafından açıklanan 16 polar 3.100 TL/ton pancar alım fiyatının çok altında, 2.100 – 2.200 TL/ton bedellerle sözleşmeli üretim yapmak zorunda bırakıldıklarını ifade etmektedir. Çiftçilerin beyanlarına ve tarafımızca tespit edilen sözleşmelere göre;
UHM Tarım, pancar ekimi için çiftçiye yalnızca sınırlı sayıda avans ödemesi yapmakta, diğer avans ödemelerini kendi adına almakta, çiftçinin küspe hakkını da yine şirket bünyesinde tutmaktadır.
Öte yandan, UHM Tarım ve yan şirketleri aracılığıyla, Türkşeker’in ekim sahası olan Karapınar’dan, yasak olmasına rağmen Çorum Şeker Fabrikası’na on binlerce ton pancarın taşındığı, bu durumun kantar fişleri ve nakliye faturalarıyla belgelendiği kamuoyuna yansımıştır. Ancak söz konusu pancarın toplam miktarı ve bu taşımaya ilişkin resmi işlem yapılıp yapılmadığı bilinmemektedir.
Bölgede, UHM Tarım’ın resmi olarak yaklaşık 200 bin ton, gayri resmi olarak ise 250 bin ton olmak üzere toplamda 450–500 bin tonluk pancar kotasına hükmettiği yönünde güçlü bir kanaat bulunmaktadır. Ancak bu kotaların hangi kurumdan, hangi yöntemle ve neye dayanarak temin edildiği kamuoyuna açıklanmamıştır.
Ayrıca;
Türkşeker tarafından bölgeye gönderildiği ifade edilen müfettişlerin, şirket yerine çiftçilerden belge talep etmesi,
Konunun TBMM’de milletvekilleri tarafından gündeme getirilmesine rağmen verilen 4 ayrı soru önergesinin cevapsız bırakılması, kamu denetimi açısından ciddi soru işaretleri doğurmuştur.
Bu kapsamda, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca aşağıdaki hususlarda tarafıma bilgi verilmesini talep ediyorum:
1. UHM Tarım, 2024/2025 pazarlama döneminde Karapınar’da kayıtlı ve kayıtsız toplam kaç dekar alanda pancar ekimi yaptırmıştır?
2. Söz konusu şirketin resmî olarak kayıtlı pancar kotası var mıdır? Varsa miktarı nedir?
3. Türkşeker tarafından UHM Tarım’a doğrudan veya dolaylı bir kota tahsisi yapılmış mıdır?
4. Kota tahsisi yapılmadıysa, şirket bu kotaları hangi kişi veya kuruluşlardan, hangi yöntemle temin etmiştir?
5. Şirketin hesap hareketleri ve çiftçilerle yaptığı sözleşmeler denetlenmiş midir?
6. Karapınar’dan Çorum Şeker Fabrikası’na UHM Tarım ve yan şirketleri aracılığıyla kaç ton pancar taşınmıştır?
7. Bu taşımaların yasak olmasına rağmen gerçekleştiği iddialarıyla ilgili olarak Çorum Şeker Fabrikası kayıtları incelenmiş midir?
8. İnceleme yapıldıysa sonuçları nelerdir, yapılmadıysa gerekçesi nedir?
Karapınar bölgesi çiftçileri açısından büyük önem taşıyan bu konuların kamuoyu adına açıklığa kavuşturulması, hem tarımsal üretimin sürdürülebilirliği hem de kamu kaynaklarının korunması açısından zaruridir.
Bilgilerinize sunar, gereğini arz ederim.
CİMER başvurusuna Tarım Bakanlığı’nın verdiği yanıt – tam metin (PDF)
