Haber Merkezi / Toprak Mahsulleri Ofisinin (TMO) 2023 ve 2024 yılı bilanço ve netice hesaplarının görüşüldüğü TBMM Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Komisyonunda, kurumun finansman maliyetleri ve depolama politikası tartışıldı.
Bitlis Milletvekili Hüseyin Olan, TMO’nun üreticiden ürün alırken ihtiyaç duyduğu kaynağın zamanında sağlanmaması nedeniyle bankalara yöneldiğini belirterek, iki yılda ödenen faiz tutarının 33,6 milyar liraya ulaştığını söyledi. Depo kira giderlerindeki artışı da gündeme getiren Olan, kurumun kendi depolarını kiraya verirken dışarıdan hangi koşullarda depo kiraladığının açıklanmasını istedi.
İki yılda 33,6 milyar lira faiz
Komisyondaki konuşmasında Sayıştay raporlarına atıfta bulunan Olan, TMO’nun 2023 yılında bankalara 14,5 milyar lira, 2024 yılında ise 19,1 milyar lira faiz ödediğini belirtti.
İki yıllık toplam faiz giderinin 33,6 milyar lirayı bulduğunu ifade eden Olan, 2024 yılındaki ödemenin günlük yaklaşık 52 milyon liraya karşılık geldiğini söyledi.
Olan, 2023 yılında 22 bankadan yüzde 28 ile yüzde 50 arasında değişen oranlarla kredi kullanıldığını aktararak, finansman ihtiyacının neden bankacılık sistemi üzerinden karşılandığını sorguladı.
“Devlet çiftçinin buğdayını aldırdı ama parasını zamanında vermedi”
Faiz yükünü kamu kaynağının kuruma zamanında aktarılmamasıyla ilişkilendiren Olan, şöyle konuştu: “Devlet çiftçinin buğdayını TMO’ya aldırdı ama parasını zamanında vermedi. TMO da bankaya gitti doğal olarak. Hazine görev bedelini sonradan ödedi. Aradaki faizi kim ödedi? Elbette ki kamu ödedi.”
2024 yılı sonunda Hazinenin TMO’ya borcunun 30 milyar lira olduğunu belirten Olan, kurumun finansman yapısının üretici ödemeleri üzerindeki etkisinin de değerlendirilmesini istedi.
Depo kirası 462 milyon liradan 6 milyar liraya çıktı
TMO’nun depolama giderlerini de komisyon gündemine taşıyan Olan, 2024 yılında depo kirası için 6 milyar lira ödendiğini, iki yıl önce bu tutarın 462 milyon lira olduğunu söyledi.
Olan, kira giderinin iki yılda yaklaşık 13 katına çıktığını belirterek, Sayıştay raporunda TMO’ya ait 535 bin ton kapasiteli 47 deponun kiraya verildiği bilgisinin bulunduğunu aktardı.
Kurumun kendi depolarıyla dışarıdan kiraladığı depoların bulunduğu yerlerin açıklanmasını isteyen Olan, depolama politikasının üreticiye ve kamuya maliyetinin ortaya konulmasını talep etti.
Gürer: Faiz ve kira çiftçinin ürün bedeliyle birlikte değerlendirilmeli
Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer de bankalara ödenen faiz ve lisanslı depolara ödenen kiraların, çiftçinin ürününe verilen fiyatlarla birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.
Gürer, bu kaynakların çiftçinin ürün bedeline yansıması halinde üretici refahına katkı sağlayacağını ifade etti.
TMO’nun geçmişte elden çıkardığı depoları da gündeme getiren Gürer, Niğde’nin Bor ilçesindeki eski TMO alanını örnek göstererek, alım noktalarının uzaklaşmasının üreticiye ek nakliye maliyeti getirdiğini söyledi. Gürer, borcunu ödemek zorunda olan çiftçinin bu nedenle ürününü daha düşük fiyatla satabildiğini belirtti.
Güldal: 218,3 milyar liralık ürünün 202 milyarı ödendi
TMO Genel Müdürü Ahmet Güldal ise sunumunda, 2026 yılı alımları ve kurumun finansman durumuna ilişkin rakamları paylaştı.
Alınan ürünlerin toplam bedelinin 218,3 milyar lira olduğunu açıklayan Güldal, bunun 202 milyar lirasının ödendiğini, kalan ödemelerin de vadeleri geldikçe yapılacağını söyledi. Güldal, ödemelerin 21 ile 27 gün arasında gerçekleştirildiğini ifade etti.
Kurumun sermayesinin 94,5 milyar lira, kredi kullanımının ise 158,9 milyar lira olduğunu belirten Güldal, stoklardaki ürünlerin parasal karşılığını 289 milyar lira olarak açıkladı.
Satışların başlamasıyla finansal bir sorun oluşmasını beklemediklerini söyleyen Güldal, geçmiş yıllarda da stokların iç ve dış piyasaya satılmasıyla borçların ödendiğini kaydetti.
Lisanslı depolardaki ürünlerin yüzde 90’ına yakını TMO’nun
Güldal, lisanslı depoların TMO tarafından işletilmediğini, kurumun bu depolarda ürününü kira ödeyerek muhafaza ettiğini belirtti.
Lisanslı depolarda bulunan ürünlerin yüzde 90’ına yakınının TMO’ya ait olduğunu açıklayan Güldal, 2026 hasadına yaklaşık 15 milyon tonu lisanslı depolarda, 4 milyon tonu kurumun kendi depolarında olmak üzere, diğer imkânlarla birlikte toplam 20 milyon tonluk depolama hazırlığıyla girdiklerini söyledi.
Komisyonda yapılan değerlendirmeler, TMO’nun üreticiyi destekleme göreviyle bu görevin finansman ve depolama maliyetlerinin birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koydu.
