Haber Merkezi / Dünya buğday piyasasında dikkat çekici bir fiyat ayrışması yaşanıyor. Bir tarafta güçlü hasada rağmen ürününü ihraç etmekte zorlanan Rusya'da çiftçinin buğday fiyatı gerilerken, diğer tarafta uluslararası piyasalarda buğday fiyatları üç yılı aşkın sürenin en yüksek seviyelerine çıktı.
Tarım piyasalarına ilişkin analizleriyle bilinen Orhan Elma, sosyal medya hesabından yaptığı değerlendirmede yaşanan tabloyu, “Buğday tarlada değil, limanda kayboldu” sözleriyle özetledi.
Elma'nın analizindeki temel tespit, küresel buğday piyasasında yaşanan sorunun yalnızca üretim miktarı üzerinden okunamayacağına işaret ediyor.
RUSYA'DA GÜÇLÜ HASAT VAR AMA BUĞDAY LİMANDAN ÇIKAMIYOR
Rusya'da 2026 tahıl hasadının yaklaşık 140 milyon tona yaklaşması beklenirken, Karadeniz'deki savaş tahıl ihracatının önündeki en büyük sorunlardan biri haline geldi.
Ukrayna'nın Rus liman ve tahıl altyapısına yönelik saldırıları sonrasında Rusya'nın Azak-Karadeniz havzasındaki tahıl ihracat kapasitesinin yüzde 90'dan fazlasının bir dönem devre dışı kaldığı bildirildi.
Rusya'nın en önemli tahıl çıkış noktalarından Novorossiysk'teki üç büyük terminalde operasyonlar dururken, söz konusu terminallerin toplamda yaklaşık 25 milyon tonluk tahıl ihracatını elleçlediği belirtiliyor. Azak Denizi'ndeki seyir kısıtlamaları ve Taman'daki operasyonların durması da ihracat koridorundaki baskıyı artırdı.
AYNI BUĞDAY RUSYA'DA UCUZLUYOR DÜNYADA PAHALANIYOR
Yaşanan lojistik kriz fiyatlarda sıra dışı bir ayrışmaya neden oldu.
Orhan Elma'nın dikkat çektiği verilere göre Rusya'da 4'üncü sınıf buğdayın ton fiyatı yaklaşık 12 bin rubleye, yani 142 dolar seviyesine kadar geriledi. Bir yıl önce aynı ürün yaklaşık 15 bin ruble seviyesinde bulunuyordu.
Rus Tahıl Birliği Başkanı Arkady Zlochevsky de depoların dolduğunu ve ihracatçıların tahıl alımlarının büyük ölçüde durduğunu belirtiyor.
Dünya piyasasında ise tam tersi bir hareket yaşanıyor. Chicago Ticaret Borsası'nda en aktif buğday kontratı 27 Ağustos'ta 7,67 dolar/bushel seviyesini görerek Temmuz 2023'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Yükseliş 28 Ağustos'ta da devam etti ve kontrat gün içinde 7,90 dolar/bushel seviyesini gördü.
Ortaya çıkan tablo çarpıcı:
Ürün Rusya'nın içinde birikince çiftçinin buğdayı ucuzluyor; aynı ürün dünya pazarına ulaşamayınca uluslararası fiyat yükseliyor.
BUĞDAYDA ARTIK TARLADAN ÇOK LİMAN KONUŞULUYOR
Orhan Elma analizinde bu durumu, “Aynı ürün, aynı anda, bir tarafta çöküyor bir tarafta yükseliyor. Aradaki tek fark limana erişim” sözleriyle değerlendirdi.
Nitekim Rusya ve Ukrayna dünya buğday ticaretinde kritik bir ağırlığa sahip. İki ülkenin Karadeniz'deki tahıl sevkiyatlarının aksaması, özellikle bu bölgeye bağımlı ithalatçı ülkeleri alternatif tedarikçi arayışına yöneltiyor.
Ukrayna tarafında da tablo benzer. Ülkenin ana Karadeniz limanlarındaki aksama nedeniyle sevkiyatların Tuna limanlarına kaydığı, ancak burada da kapasite ve gemi trafiğinin ciddi darboğaz oluşturduğu bildiriliyor.
MISIR VE ENDONEZYA ALTERNATİF BUĞDAY ARIYOR
Karadeniz'deki aksamanın en önemli sonuçlarından biri, büyük buğday ithalatçılarının yeni tedarikçilere yönelmeye başlaması oldu.
Dünyanın en büyük buğday ithalatçılarından Mısır, 2026'nın ilk yarısındaki buğday ithalatının yüzde 80'den fazlasını Rusya ve Ukrayna'dan gerçekleştirdi.
Sevkiyat riskinin artması üzerine Mısır'a Fransa'dan buğday götürmek üzere gemilerin programlandığı bildirildi. Endonezya başta olmak üzere diğer büyük ithalatçılar da Bulgaristan ve Romanya gibi alternatif kaynaklara yönelmeye başladı.
Bu durum Karadeniz'den çıkamayan tahılın yalnızca fiyatını değil, küresel ticaret rotasını da değiştirebileceğine işaret ediyor.
KAYBOLAN TONAJI HANGİ ÜLKE DOLDURACAK?
Piyasa açısından şimdi en kritik soru, Rusya ve Ukrayna'nın aksayan ihracatının hangi üretici ülkeler tarafından karşılanacağı.
Kanada, Avustralya, Arjantin, Kazakistan ile Avrupa'da Fransa, Romanya ve Bulgaristan alternatif tedarikçiler arasında öne çıkıyor.
Ancak alternatif kaynakların maliyetleri Karadeniz buğdayından daha yüksek olabiliyor. Reuters'ın piyasa kaynaklarına dayandırdığı verilere göre bazı Asyalı ithalatçılar için Avustralya buğdayının ton maliyeti 320 dolara kadar çıkarken Karadeniz kaynaklı buğday 260-280 dolar bandında bulunuyordu.
BUĞDAY PİYASASINDA ARTIK HASAT KADAR LOJİSTİK DE BELİRLEYİCİ
Karadeniz'deki son gelişmeler dünya tarım piyasaları açısından önemli bir gerçeği yeniden ortaya koydu.
Bir ülkenin yüksek miktarda buğday üretmesi, o ürün dünya pazarına zamanında ulaştırılamadığı sürece küresel arz sorununu tek başına çözmüyor.
Orhan Elma'nın analizinde altını çizdiği gibi: “Haritayı tarla değil, terminal belirliyor.”
Önümüzdeki dönemde dünya buğday fiyatlarının yönü açısından Novorossiysk ve diğer Karadeniz terminallerindeki operasyonların seyri, büyük ithalatçıların alternatif kaynaklara ne ölçüde yöneleceği ve Rusya-Ukrayna kaynaklı ihracat kaybının hangi ülkeler tarafından karşılanacağı yakından izlenecek.