Haber Merkezi / Et ve Süt Kurumu'nun (ESK) 2026 yılında gerçekleştirdiği besilik sığır ithalatının alım fiyatlarını gösteren sözleşmeler ortaya çıktı.
Yeni Parti Niğde İl Başkanı Erhan Adem'in ulaştığı iki ayrı sözleşme, ESK'nin Brezilya ve Uruguay'dan ithal ettiği besilik sığırların hangi fiyatlarla satın alındığını ortaya koydu.
Belgeler, uzun süredir üreticiler tarafından tartışılan “ESK ithal hayvanı kaça alıyor, besiciye kaça satıyor?” sorusunun daha somut rakamlar üzerinden tartışılmasına imkan sağlıyor.
Sözleşmelere göre ESK ile Dubai merkezli AL MAHMOUD INTERNATIONAL GENERAL TRADING LLC arasında Brezilya ve Uruguay menşeli besilik sığırların ithalatı için iki ayrı anlaşma imzalandı.
Her bir sözleşme 200 bin baş olmak üzere belgelerde toplam 400 bin baş besilik erkek sığır bulunuyor.
Her sözleşmede hayvanların 150 bin başının 200-300 kilogram, 50 bin başının ise 301-399 kilogram ağırlığında olması öngörülüyor.
Belgelerin en dikkat çekici bölümü ise “Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6'ncı madde.
Brezilya menşeli hayvanlar için ESK'nin yükleniciyle canlı kilogram başına 5,10 dolar üzerinden anlaştığı görülüyor.
200 bin başlık Brezilya sözleşmesinin toplam bedeli ise 331 milyon 245 bin dolar.
Uruguay menşeli besilik sığırlarda ise fiyat canlı kilogram başına 5,25 dolar.
Uruguay'dan alınacak 200 bin baş hayvan için sözleşmenin toplam bedeli 340 milyon 987 bin 500 dolar olarak belirlenmiş durumda.
Buna göre iki sözleşmenin toplam büyüklüğü 672 milyon 232 bin 500 dolara ulaşıyor.
Sözleşmelerdeki önemli ayrıntılardan biri de hayvanların teslim şekli.
Belgelerde teslim şekli CIF olarak belirlenirken; mahreç ülkedeki toplama ve yükleme işlemleri, nakliye sırasındaki bakım ve besleme, veteriner sağlık sertifikasında belirtilen işlemler, Türkiye'deki teslim noktasına kadar full kapsam sigorta, navlun ve demoraj gibi giderlerin yüklenici tarafından karşılanacağı belirtiliyor.
Buna karşılık hayvanların gümrüklenmesi sırasında ödenmesi zorunlu KDV, damga vergisi ve gümrük vergisinin ESK tarafından ödeneceği hüküm altına alınmış durumda.
Bu nedenle sözleşmedeki 5,10 ve 5,25 dolarlık rakamların ESK'nin nihai maliyetinin tamamı olarak değerlendirilmesi doğru değil. Ancak belgeler, ithalatın temel CIF alım fiyatını ilk kez doğrudan sözleşme üzerinden görünür hale getiriyor.
ESK çiftçiye 420 TL + KDV fiyat açıkladı
Ortaya çıkan alım fiyatları, ESK'nin 2026 yılı için üreticiye açıkladığı satış fiyatıyla birlikte değerlendirildiğinde dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor.
ESK, 200 baş ve üzeri kapasiteye sahip işletmelere yönelik 2026 yılı ithal besilik sığır satış fiyatını 420 TL/canlı kilogram + KDV olarak belirledi.
Dahası, bu fiyat sabit bırakılmadı.
ESK'nin belirlediği sisteme göre Temmuz 2026'dan itibaren satış fiyatına, TÜİK tarafından açıklanan bir önceki ayın Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi'nin (Yİ-ÜFE) aylık değişim oranı eklenecek.
Dolayısıyla çiftçinin ödediği fiyat, yıl içerisinde Yİ-ÜFE'ye bağlı olarak yukarı yönlü güncellenecek.
Alım sözleşmesinde Yİ-ÜFE yok
Ortaya çıkan belgelerde dikkat çeken noktalardan biri de burada bulunuyor.
ESK'nin yükleniciyle yaptığı sözleşmelerde alım fiyatı Brezilya için 5,10 dolar/kg, Uruguay için 5,25 dolar/kg olarak belirlenmiş durumda.
Ödemeye esas para biriminin de ABD doları olduğu sözleşmede açıkça belirtiliyor.
Yükleniciye ödemenin yüzde 50'si hayvanların mahreç ülkede gemiye yükleme işlemleri tamamlandığında, kalan kısmı ise Türkiye'de Muayene ve Kabul Komisyonu tarafından ödemeye esas net ağırlık belirlendikten sonra yapılıyor.
Ancak incelenen alım sözleşmelerinde ESK'nin yükleniciye ödediği 5,10 ve 5,25 dolarlık birim fiyatın her ay Yİ-ÜFE oranında artırılmasına ilişkin bir hüküm bulunmuyor.
Bu durum önemli bir soruyu gündeme getiriyor: ESK'nin ithalat sözleşmesindeki birim alım fiyatı dolar üzerinden belirlenirken, çiftçiye TL üzerinden yapılan satış neden ayrıca her ay Yİ-ÜFE'ye endeksleniyor?
420 TL'nin tamamı fiyat farkı değil
Burada önemli bir ayrım yapılması gerekiyor.
Sözleşmelerde yer alan 5,10 ve 5,25 dolar/kg ile çiftçiye uygulanan 420 TL/kg fiyat arasındaki farkın tamamını ESK'nin kazancı veya karı olarak değerlendirmek mümkün değil.
Çünkü sözleşmeler uyarınca Türkiye'deki bazı vergi ve gümrükleme giderleri ESK tarafından karşılanıyor. Bunun yanında kurumun tahliye, organizasyon ve diğer yurtiçi maliyetleri de bulunuyor.
Ancak belgelerin ortaya çıkmasıyla birlikte artık hesaplanabilir yeni bir soru var: Bir kilogram ithal besilik sığırın ESK'ye bütün giderler dahil gerçek maliyeti kaç lira ve çiftçiden tahsil edilen bedelle arasında kilogram başına ne kadar fark bulunuyor?
Kur hesabı farkın boyutunu gösteriyor
Sadece sözleşmedeki CIF fiyat ile 420 TL'lik başlangıç satış fiyatı karşılaştırıldığında dikkat çekici bir eşik ortaya çıkıyor.
Uruguay'dan alınan hayvanlarda: 420 TL / 5,25 dolar = 80 TL/dolar
Brezilya'dan alınan hayvanlarda ise: 420 TL / 5,10 dolar = 82,35 TL/dolar
Başka bir ifadeyle, diğer maliyetler hariç tutulduğunda sözleşmedeki CIF alım bedelinin tek başına 420 TL/kg'a ulaşabilmesi için dolar kurunun Uruguay hayvanında 80 TL, Brezilya hayvanında ise 82,35 TL seviyesine çıkması gerekiyor.
Bu hesap ESK'nin gerçek maliyetinin 5,10-5,25 dolardan ibaret olduğunu göstermiyor; ancak alım sözleşmesindeki fiyat ile üreticiye açıklanan satış fiyatı arasındaki makasın sorgulanmasını gerekli kılıyor.
Hastalık ve bazı nakliye riskleri de yüklenicide
Sözleşmeler ESK'nin üstlendiği maliyetlerin yanında yüklenicinin üzerinde bırakılan riskleri de ortaya koyuyor.
Nakliye sırasında travmaya bağlı ortaya çıkan ve basit tedaviye cevap verebilecek hafif yaralanmalarda hayvan başına 100 dolar eksik ödeme yapılabileceği belirtiliyor.
Türkiye'deki karantina sürecinde menşe ülkeden kaynaklandığı tespit edilen hastalık veya bulaşıcı hastalıklarla ilgili test, analiz, hayvan ölümü ve mecburi kesimden doğan zararların sorumluluğu da yükleniciye bırakılıyor.
Şimdi ESK'nin açıklaması gereken rakam ne?
Erhan Adem'in ulaştığı sözleşmeler, tartışmanın bundan sonraki bölümünde ESK'nin toplam maliyet yapısını önemli hale getiriyor.
Çünkü artık kamuoyunun önünde iki temel rakam bulunuyor:
ESK'nin sözleşmedeki CIF alım fiyatı: 5,10-5,25 dolar/kg.
Üreticiye açıklanan başlangıç satış fiyatı: 420 TL/kg + KDV.
Bu iki rakam arasındaki farkın ne kadarının vergi, gümrükleme, tahliye, finansman ve diğer operasyon giderlerinden oluştuğunun açıklanması halinde ithal besilik sığırın ESK'ye gerçek kilogram maliyeti ve çiftçiye satışındaki fiyat farkı da net olarak ortaya çıkacak.
Bu nedenle belgelerin ortaya çıkmasının ardından ESK'nin cevaplaması gereken temel soru şu:
5,10-5,25 dolar/kg CIF fiyatla alınan ithal besilik sığırın bütün masraflar dahil ESK'ye gerçek maliyeti kaç TL/kg ve çiftçiye uygulanan 420 TL + KDV ile Yİ-ÜFE'ye endeksli satış fiyatı hangi maliyet hesabına dayanıyor?
İthalat sözleşmelerinin tamamı
ESK'nin Brezilya ve Uruguay menşeli besilik sığır ithalatına ilişkin sözleşmeleri, kamuoyunun belgeleri doğrudan inceleyebilmesi amacıyla aşağıda tam metin olarak yayımlıyoruz.
ESK – Brezilya 200 Bin Baş Besilik Sığır Alım Sözleşmesi (PDF)
ESK – Uruguay 200 Bin Baş Besilik Sığır Alım Sözleşmesi (PDF)