Haber Merkezi / Türkiye tarımsal üretim değeri açısından dünyanın önde gelen ülkeleri arasında bulunuyor. Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci'nin FAOSTAT verilerini inceleyerek yaptığı hesaplamaya göre Türkiye'nin cari fiyatlarla brüt tarımsal üretim değeri 2024 yılında 92 milyar 350 milyon dolara ulaştı.
Türkiye bu rakamla dünya sıralamasında 6'ncı sırada yer aldı.
Ancak Kahveci'nin ortaya koyduğu veriler, Türkiye tarımının büyüklüğünün yanında çiftçi açısından çok daha önemli başka bir tartışmanın da kapısını açıyor.
Türkiye tarımda büyüdü, çiftçinin durumu ne oldu?
Kahveci'nin “Tarımsal üretim değerinde kaçıncıyız?” başlıklı makalesinde Türkiye'nin yalnızca cari üretim değerini değil, sabit fiyatlarla 21 yıllık değişimini de incelemesi dikkat çekiyor.
FAOSTAT'ın 2014-2016 sabit fiyatlarıyla Türkiye'nin brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 54,67 milyar dolar seviyesindeyken, 2024 yılında 98,37 milyar dolara yükseldi.
Kahveci'nin hesaplamasına göre bu, 21 yılda yaklaşık yüzde 80'lik reel artışa karşılık geliyor.
Ancak üretim değerindeki artış çiftçinin kazancını gösteriyor mu?
İşte makalenin çiftçi açısından en önemli tartışma noktası burada başlıyor.
Brüt tarımsal üretim değerinin yükselmesi, çiftçinin gelirinin veya kârlılığının aynı oranda yükseldiği anlamına gelmiyor.
Çünkü üreticinin ekonomik durumunu belirleyen yalnızca ürettiği ürünün satış değeri değil, o ürünü üretirken karşı karşıya kaldığı maliyetler.
Kahveci de analizinin sonunda bu noktaya dikkat çekerek, daha gerçekçi bir değerlendirme yapılabilmesi için Tarımsal Üretici Fiyatları ile Tarımsal Girdi Fiyat Enflasyonunun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Asıl hesap üretici fiyatı ile girdi maliyetinde
Bu durumda Türkiye'nin tarımsal üretim değerindeki büyümenin çiftçiye nasıl yansıdığını ortaya koyacak ikinci bir hesap gerekiyor.
Bir tarafta çiftçinin sattığı ürünlerin fiyatındaki değişim, diğer tarafta ise üretim yapabilmek için satın aldığı girdilerin fiyatındaki değişim bulunuyor.
Gübre, mazot, yem, tohum, ilaç, enerji ve diğer üretim girdilerindeki maliyet artışı, üreticinin elde ettiği ürün fiyatından daha hızlı yükseliyorsa tarımsal üretim değeri büyürken çiftçinin kârlılığı aynı ölçüde artmayabilir.
Tersi durumda ise üreticinin ekonomik konumu güçlenebilir.
Dolayısıyla yalnızca 92,35 milyar dolarlık üretim değerinden hareketle çiftçinin kazandığı veya kaybettiği sonucuna ulaşmak mümkün değil.
Dünya 6'ncılığı önemli ama çiftçi açısından başka bir gösterge gerekiyor
Kahveci'nin FAOSTAT verileri üzerinden ortaya koyduğu tablo Türkiye'nin dünya tarımındaki üretim gücünü gösteriyor.
Türkiye 2003 yılında cari üretim değeri bakımından dünya 9'uncusuyken, 2024 yılında 6'ncı sıraya yükseldi.
Ancak bu başarı göstergesinin çiftçinin ekonomik durumuyla tamamlanması gerekiyor.
Kahveci'nin analizinin sonunda işaret ettiği Tarım-ÜFE ve Tarım-GFE karşılaştırması bu nedenle ayrı bir önem taşıyor.
Türkiye'nin 92,35 milyar dolarlık tarımsal üretim değerinin ve dünya 6'ncılığının çiftçinin cebine nasıl yansıdığı, üretici fiyatları ile üretim maliyetlerinin birlikte incelenmesiyle daha net ortaya çıkacak.