Haber Merkezi / Türkiye tarımının son 21 yıldaki gelişimine yalnızca cari TL üzerinden bakıldığında ortaya oldukça çarpıcı bir tablo çıkıyor.
Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci'nin FAOSTAT verileri üzerinden yaptığı çalışmaya göre Türkiye'nin brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 61 milyar 134 milyon TL seviyesindeyken, 2024 yılında 3 trilyon 29,6 milyar TL'ye yükseldi.
Kahveci'nin “Tarımsal üretim değerinde kaçıncıyız?” başlıklı analizinde yaptığı hesaplamaya göre, cari TL üzerinden tarımsal üretim değerindeki artış 21 yılda 49,56 kata ulaştı.
Tarımsal üretim 50 kat mı arttı?
Kahveci'nin analizinin dikkat çekici tarafı tam da burada ortaya çıkıyor.
Cari TL cinsinden üretim değerinin yaklaşık 50 katına çıkması, tarımsal üretimde aynı oranda reel bir büyüme yaşandığı anlamına gelmiyor.
Kahveci bu nedenle cari fiyatlarla hesaplanan değerlerin yanında FAOSTAT'ın sabit fiyatlı serisini de karşılaştırıyor.
Sabit fiyatlarda artış yüzde 80
2014-2016 sabit dolar fiyatlarıyla Türkiye'nin brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 54,67 milyar dolar seviyesinde bulunuyordu.
2024 yılında ise bu rakam 98,37 milyar dolara çıktı.
Kahveci bu iki rakam üzerinden yaptığı değerlendirmede, 21 yıldaki reel artışı yaklaşık 1,8 kat, yani yüzde 80 olarak hesaplıyor.
Böylece aynı 21 yıllık dönem için iki farklı görüntü ortaya çıkıyor:
Cari TL ile üretim değeri yaklaşık 49,5 katına çıkarken, sabit fiyatlarla hesaplanan üretim değerindeki artış yaklaşık yüzde 80 seviyesinde bulunuyor.
3 trilyon liralık rakam neden yanıltıcı okunabilir?
Kahveci'nin çalışması, tarımsal üretim rakamlarında cari değerlerle reel değerlerin ayrılmasının önemini de ortaya koyuyor.
Çünkü 2003 yılında 61,1 milyar TL olan üretim değerinin 2024'te 3 trilyon lirayı aşması tek başına Türkiye'nin tarımsal üretim performansını göstermiyor.
Uzun yıllara yayılan fiyat artışlarının da cari üretim değerini yukarı taşıdığı dikkate alındığında, tarımın gerçek performansının değerlendirilmesinde sabit fiyatlı veriler ayrı bir önem taşıyor.
Türkiye'nin dünya sıralaması da değişti
Buna rağmen Kahveci'nin analizi Türkiye tarımında reel üretim değerinin arttığını da ortaya koyuyor.
Sabit fiyatlı seriye göre Türkiye 2003 yılında dünya sıralamasında 10'uncu sıradayken, 2024 yılında 6'ncı sıraya yükseldi.
Dolayısıyla Kahveci'nin ortaya koyduğu 21 yıllık tablo, Türkiye tarımında nominal rakamların gösterdiği 50 kata yakın bir büyüme olmadığını ancak sabit fiyatlarla üretim değerinde de önemli bir artış yaşandığını gösteriyor.