Haber Merkezi / Türkiye Ürün İhtisas Borsası Genel Müdürü Ali Kırali, Tarım Gazetecileri ve Yazarları Derneği (TAGYAD) ile düzenlenen TÜRİB'in 7. Yılı ve 2026 Uluslararası Kadın Çiftçi Yılı'na özel basın buluşmasında, Türkiye'deki tarım ürünleri ticaretini doğrudan ilgilendiren yeni projeleri açıkladı.
Açıklamalarda özellikle hububat üreticisini ilgilendiren iki yeni piyasa dikkat çekti: Vadeli İşlem Piyasası ve Uluslararası Ürün Piyasası.
Buğday ve mısırda ileri tarihli fiyat dönemi
TÜRİB, 2026 yılının son çeyreğinde Vadeli İşlem Piyasası'nı devreye almayı hedefliyor.
İlk aşamada ekmeklik buğday ve mısır ELÜS'leri ile bu ürünlere ilişkin TÜRİB fiyat endekslerinin dayanak varlık olarak kullanılması planlanıyor.
ELÜS'e dayalı sözleşmelerde fiziki teslimat, TÜRİB endekslerine dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma öngörülüyor. Takas, risk, teminat ve temerrüt yönetimi hizmetleri Takasbank tarafından verilecek.
Yeni piyasanın çiftçi açısından en önemli tarafı ise ileri tarihli fiyat oluşumuna imkan verecek olması.
Tarımda üretici ekim kararını verirken aylar sonra oluşacak ürün fiyatını kesin olarak bilmiyor. Özellikle buğday ve mısırda hasat döneminde yaşanan fiyat hareketleri üreticinin gelirini doğrudan etkiliyor. Vadeli piyasanın etkin çalışması halinde tarım sektörüne gelecekteki fiyat beklentisini görme ve fiyat dalgalanmalarına karşı risk yönetimi yapabilme imkanı sağlaması bekleniyor.
TÜRİB de yeni piyasanın fiyat keşfi, risk yönetimi ve piyasa derinliğinin geliştirilmesini hedeflediğini açıkladı.
Çiftçinin ürününü hasatta satmak zorunda kalmaması hedefleniyor
TÜRİB'in üzerinde durduğu bir başka önemli konu ise çiftçinin finansmana erişimi.
Kırali, çiftçilerin bankalar açısından güvenilir ve likit teminat olarak kabul edilen varlıklarının sınırlı olması nedeniyle finansmana erişimde zorlandığını belirtirken, lisanslı depoya teslim edilen ürün karşılığında oluşturulan ELÜS'lerin kredi teminatı olarak kullanılabildiğine dikkat çekti.
TÜRİB'e göre üretici bu yöntemle ELÜS karşılığında finansmana ulaşarak girdi borçlarını kapatabilir ve ürününü hasadın hemen ardından satmak yerine piyasa şartlarına göre daha sonraki bir tarihte değerlendirebilir.
Bu mekanizma özellikle hasat döneminde piyasaya yoğun ürün arzının yaşandığı hububat sektöründe önem taşıyor.
Lisanslı depo kapasitesi 15,2 milyon tona çıktı
Türkiye'deki lisanslı depoculuk sisteminin ulaştığı büyüklük de toplantıda açıklanan dikkat çekici veriler arasında yer aldı.
Türkiye genelinde 54 il, 169 ilçe ve 383 farklı noktada 289 lisanslı depo işletmesi faaliyet gösteriyor. Toplam saklama kapasitesi ise 15,2 milyon tona ulaşmış durumda.
TÜRİB'in verdiği bilgiye göre Türkiye'nin son 5 yıllık ortalama hububat üretimi yaklaşık 37,2 milyon ton seviyesinde bulunuyor. Buna göre mevcut lisanslı depo kapasitesi ortalama hububat rekoltesinin yaklaşık yüzde 41'ine karşılık geliyor.
2019 yılında 4 milyon ton olan kapasitenin orta vadede 20 milyon tona çıkarılması hedefleniyor.
TÜRİB'de 64,5 milyon ton ürün işlem gördü
TÜRİB'in faaliyete geçmesinden bugüne kadar ELÜS Piyasası'ndaki toplam işlem hacmi 475 milyar liraya, işlem miktarı ise 64,5 milyon tona ulaştı.
İşlemlerde en büyük payı sırasıyla buğday, mısır, arpa ve ayçiçeği tohumu oluşturuyor. ELÜS'e konu 17 ürün içerisinde bu dört ürün toplam işlem hacminin yüzde 98'ini oluşturuyor.
2026 yılında ise hasat dönemindeki yoğun TMO alımları nedeniyle ELÜS piyasasındaki TMO payının yaklaşık yüzde 65'e çıktığı açıklandı.
Bu veri, TÜRİB piyasasında kamunun ağırlığının geldiği noktayı göstermesi bakımından da dikkat çekiyor.
İthal tarım ürünleri dolar ve avro ile işlem görecek
TÜRİB'in üzerinde çalıştığı bir diğer önemli proje ise Uluslararası Ürün Piyasası.
Yeni piyasada Ticaret Bakanlığı izniyle faaliyet gösteren antrepolarda bulunan ithal tarım ürünlerinin işlem görmesi planlanıyor.
Piyasanın katılımcıları tarım ürünü ithalatçıları, ihracatçıları ve uluslararası ürün ticareti yapan tüzel kişiler olacak.
İlk etapta hububat, baklagiller ve yağlı tohumların sisteme alınması planlanırken, ürünler ABD doları ve avro üzerinden alınıp satılabilecek.
TÜRİB, teknik altyapının hazır olduğunu ve gerekli mevzuatın yayımlanmasının ardından Uluslararası Ürün Piyasası'nın da 2026 yılının son çeyreğinde devreye alınmasını hedefliyor.
Lisanslı depolara yeni denetim sistemi geliyor
Çiftçinin lisanslı depoya teslim ettiği ürünün güvenliği açısından önemli bir başka gelişme de yeni denetim mekanizması olacak.
TOBB ve TÜRİB iştirakiyle Lisanslı Depoculuk Denetim A.Ş. 7 Ocak 2026'da kuruldu.
Yeni yapıyla lisanslı depolardaki fiziki ürün miktarı ile elektronik kayıtların uyumu, ürün analizlerinin doğruluğu, muhafaza koşulları, ekipmanların kalibrasyonu ve bilgi sistemi kayıtları denetlenecek.
Bunun yanında lisanslı depoların uzaktan ve anlık olarak izlenmesini sağlayacak Lisanslı Depoculuk Bilgi Sistemi'nin (LİDBİS) de 2026 yılı sonunda devreye alınması hedefleniyor. Sistemle depolardaki ürün miktarının teknolojik altyapıyla takip edilmesi planlanıyor.
TÜRİB'de günlük işlem hacmi 720 milyon liraya ulaştı
TÜRİB'in açıkladığı verilere göre ELÜS piyasasındaki günlük ortalama işlem hacmi 2024 yılında 267 milyon lirayken, 2025 yılında yüzde 80 artarak 480 milyon liraya çıktı.
2026 Temmuz sonu itibarıyla ise günlük ortalama işlem hacmi, 2025 yılına göre yüzde 50 artışla 720 milyon liraya ulaştı.
ELÜS bakiyesi bulunan hesap sayısı da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 73 artarak 82 bin 68'e yükseldi.