Haber Merkezi / Hollanda'da yıllardır devam eden azot tartışması yeniden çiftçileri sokağa çıkardı. Ülkenin farklı noktalarında traktörlerle protesto gösterileri düzenlenirken, çiftçilerin tepkisinin merkezinde hayvancılık işletmelerine getirilecek yeni emisyon sınırlamaları ve Natura 2000 bölgelerinin çevresindeki uygulamalar bulunuyor.
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Hollanda'daki son gelişmeleri değerlendirerek çiftçilerin yaşadığı endişelere dikkat çekti.
Kahveci, Hollanda'da çiftçilerin azot azaltım politikalarına karşı protestolar düzenlediğini belirterek, eylemlerin özellikle Kuzey Brabant bölgesindeki 5 hayvancılık işletmesiyle ilgili kararın ardından yoğunlaştığını kaydetti.
5 çiftliğin doğa izinleri tartışmanın merkezinde
Kuzey Brabant yönetimi, hassas Natura 2000 alanlarının yakınında bulunan 5 hayvancılık işletmesinin doğa izinlarını geri çekmek için süreci başlatacağını açıkladı.
Eyaletin 17 Temmuz'da yaptığı resmi açıklamaya göre süreç en geç 1 Ekim 2026'da bir taslak kararla başlayacak. Kararın arkasında çevre kuruluşlarının başvuruları ve Doğu Brabant Mahkemesi'nin 16 Nisan 2025 tarihli kararı bulunuyor. Eyalet yönetimi ise mahkeme kararlarını uygulamak ve mevcut yasal çerçeve içerisinde hareket etmek zorunda olduğunu belirtiyor.
Karardan etkilenen işletmeler arasında kanatlı hayvancılık yapan çiftlikler de bulunuyor.
Üreticiler ise işletmelerinde azot ve amonyak emisyonunu daha da azaltmaya yönelik hazırladıkları planların yeterince dikkate alınmadığını savunuyor.
Karardan etkilenen üreticilerden biri Hollanda tarım basınına yaptığı açıklamada, 2025 sonunda amonyak emisyonunu ciddi ölçüde azaltmaya yönelik plan sunduklarını ancak alınan kararın bu çalışmaları fiilen karşılıksız bıraktığını ifade etti.
Çiftçilerin endişesi: Bugün 5 işletme, yarın kaç çiftlik?
Ergin Kahveci'nin değerlendirmesine göre çiftçilerin tepkisi yalnızca söz konusu 5 işletmenin geleceğiyle sınırlı değil.
Üreticiler bu kararın Natura 2000 alanlarının yakınında faaliyet gösteren başka hayvancılık işletmeleri açısından da emsal oluşturmasından endişe ediyor.
Nitekim protestoları organize eden çiftçi platformlarının açıklamalarında da benzer bir endişe öne çıkıyor. Protestocular, geri alınamaz nitelikte olduğunu düşündükleri işletme izinlerinin sonradan iptal edilebilmesinin tarımsal yatırımlar açısından hukuki güvenliği zedeleyeceğini savunuyor.
Temmuz sonunda başlayan eylemlerin ardından 14 Ağustos'ta Den Bosch'ta ulusal bir eylem düzenlenmesi planlandı. Protestoların taleplerinden biri de Brabant'taki 5 işletmenin doğa izinlerinin korunması oldu.
Konu siyasi gündeme de taşındı. Kuzey Brabant Eyalet Meclisi, 5 işletmenin izinlarının olası geri çekilmesini görüşmek üzere 14 Ağustos'ta olağanüstü toplantı kararı aldı.
Hollanda tarımda azot emisyonunu yüzde 42-46 azaltmak istiyor
Çiftçilerin asıl endişesini artıran gelişme ise Hollanda'nın uzun vadeli azot politikası.
Hollanda hükümetinin açıkladığı programa göre tarım sektörünün amonyak kaynaklı azot emisyonunun 2019 seviyesine göre 2035 yılına kadar yüzde 42 ila 46 azaltılması hedefleniyor.
2030 yılı için tarıma yönelik ara hedef ise yüzde 23-25 olarak belirlenmiş durumda.
Yeni sistemde 2035'ten itibaren çiftliklerin ne kadar amonyak ve sera gazı salabileceğine ilişkin işletme bazlı standartların uygulanması öngörülüyor. Süt sığırcılığı için standart üzerinde çalışılırken domuz, kanatlı ve buzağı işletmelerine ilişkin standartların daha sonra belirlenmesi planlanıyor.
Hedef tutmazsa hayvan haklarında kesinti gündeme gelebilecek
Hollanda hükümetinin programındaki en dikkat çekici maddelerden biri ise 2035 hedefinin tutturulamaması halinde devreye girebilecek yaptırım.
Hükümet programında, 2035 azot hedefinin gerçekleştirilememesi halinde son çare olarak tarım işletmelerinin hayvan veya fosfat haklarında kesintiye gidilebileceği açıkça belirtiliyor.
Hükümet ayrıca Natura 2000 alanları ve diğer hassas doğa bölgeleri çevresinde daha hedefli tedbirler uygulamayı planlıyor. Haziran ayında açıklanan yeni pakette çiftliklerin emisyonlarını azaltması, bazı işletmelerin gönüllü olarak faaliyetlerini sonlandırması ve hayvan haklarının devrinde azaltıma gidilmesi gibi araçlar da yer alıyor.
Kahveci: Çiftçiler bütün yükün üreticinin üzerine bırakıldığını düşünüyor
Ergin Kahveci, Hollandalı çiftçilerin tepkisinin yalnızca teknik bir azot emisyonu tartışması olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.
Kahveci'ye göre üreticiler, diğer kirletici unsurların yeterince dikkate alınmadığını ve çevresel yükümlülüklerin tarım ve hayvancılık sektörü üzerinde yoğunlaştığını düşünüyor.
Ancak Hollanda hükümetinin resmi programında tarım dışındaki sektörler için de emisyon azaltım hedefleri bulunuyor. Hükümet, 2035'e kadar sanayi için amonyak emisyonunda yüzde 50, ulaşım için ise azot oksit emisyonunda yüzde 50 azaltım hedefliyor.
Dolayısıyla tartışmanın önemli noktalarından biri, diğer sektörlere de hedef konulup konulmadığından ziyade, bu politikaların sahadaki yükünün sektörler arasında nasıl dağıldığı konusunda çiftçiler ile hükümet arasındaki görüş ayrılığı.
“Gıda üretimi açısından varoluşsal bir tehdit”
Kahveci, bazı çiftçilerin azot politikalarının hayvancılığı küçülteceğini ve bunun gıda üretimini de olumsuz etkileyeceğini düşündüğünü belirtti.
Protestoları organize eden SamenOptrekken platformunun açıklamalarında da benzer şekilde mevcut azot politikasının yalnızca çiftçileri değil, gıda güvenliğini, kırsal ekonomiyi ve kırsal yaşamı tehdit ettiği savunuluyor.
Kahveci ayrıca çiftçiler arasında, tarım sektörüne yönelik bu politikaların küresel ölçekte geleneksel hayvansal üretimin azaltılması ve yapay/aşırı işlenmiş gıdaların yaygınlaştırılması yönündeki daha geniş bir dönüşümün parçası olduğu görüşünün de bulunduğunu ifade etti.
Bu görüş, Hollanda hükümetinin azot politikasına ilişkin resmi gerekçesinden farklılık gösteriyor. Hollanda hükümeti uygulamaları Natura 2000 alanlarının korunması, doğanın iyileştirilmesi ve azot emisyonlarının azaltılması hedefleriyle gerekçelendiriyor.
Hollanda'daki tartışma çiftlikten daha büyük
Hollanda'daki son protestolar böylece 5 hayvancılık işletmesinin geleceğinden daha geniş bir tartışmaya dönüşmüş durumda.
Bir tarafta Natura 2000 alanlarını korumak ve azot emisyonlarını azaltmak isteyen hükümet ve eyalet yönetimleri bulunurken, diğer tarafta üretimlerini sürdürebilmek, yatırımlarının ve mevcut izinlerinin hukuki güvencesini korumak isteyen çiftçiler yer alıyor.
Ergin Kahveci'nin dikkat çektiği tartışmanın temelinde ise şu soru bulunuyor: Çevresel hedeflere ulaşılırken çiftçinin üretimde kalması ve Avrupa'nın gıda üretim kapasitesinin korunması nasıl sağlanacak?