****Tarım sektörü aksayınca, ülkesel kalkınma da nezle olur.
Geçen hafta; “KAYNAK SAVAŞLARI ARTIK GÜNDEMİMİZDE OLMALIDIR. Bu savaşlar tırmanışa geçerse zincirleme gıda krizi kaçınılmazdır” diye yazmıştım. Bu konu artık sık sık gündemimize gelecektir.
Tarım dünyasında, küresel talebi karşılayabilecek ölçekte gıda üretiminin önemini yavaşta olsa anlamaya çalışıyoruz.
Güney Amerika, İran, Grönland: Her şey kaynaklarla ilgilidir.
Önümüzdeki 100 yıldaki jeopolitik gelişmeler büyük ölçüde gıda, yakıt ve enerji gibi kaynaklar tarafından yönlendirilecek. Jeopolitik gerilimlerin birçok nedeni vardır. Ancak mevcut gerilimlerin çoğunda ortak payda, gıda, yakıt ve enerji gibi kaynaklar için yoğun küresel rekabettir. Bunu fark eden ülkeler var. Bunu fark edemeyen ülkeler geride kalacaktır.
Örneğin, Grönland'ı ele alalım. Kanada'nın kuzeydoğusunda, 55.702 nüfuslu buzla kaplı bir kara parçasını neden istenir? Bunun en büyük nedenlerinden biri, Grönland'ın mineraller ve potansiyel petrol rezervleri de dahil olmak üzere önemli doğal kaynaklara sahip olduğuna inanılmasıdır. Nadir toprak mineralleri, LCD ekranlardan akıllı telefonlara ve elektrikli araçlara kadar her şey için çok önemlidir.
Bakanlar eğer tırnakları ile o mevkilere gelmezlerse ve bu anlatacaklarımı, anlatacak etraflarında “Doğrucu Davutlar olmazsa” bu konuları anlamaları çok zordur.
Yatırım Programı Resmi Gazete’ de yayınlandı!
****Devletin Yatırım Programına nasıl proje hazırlanır?
*Hangi mevzuatları bilmek gereklidir?
*Proje teklifi nasıl yapılır?
*Bu projenin bütçesini hazırlamak için analitik bütçeyi bilmek gerekir mi?
*Teklif edilen proje kabul edilirse, nasıl izlenir ve değerlendirilir?
*Nakdi ve fiziki gerçekleşme nasıl takip edilir?
*Bu soruların cevapları daha önceki yazılarımda var.
Kamuda birçok üst düzey görevlisi bu soruların cevabını bilmez. Ancak proje sorumlusu olarak imza atarlar. Bunlar için bu konuda önemli değildir. Sonra başarısızlık gelir. Bu böyle gelmiş artık böyle gitmemelidir. Ülkemizin ekonomisi ve tarımının durumu ortadadır.
****Bütçe disiplini en büyük tasarruftur. Kamuda bunu kim dikkate alıyor?
Bugün sizlerle kamuda yatırım programında yer alan yatırım projeleri ile bilgi vereceğim.
****Bakan Şimşek, 2025 yılında da, enflasyonu düşürmeye ve pahalılığı azaltmaya çalıştı. Kaynak yetersizliği nedeniyle her zaman vergileri arttırıyor. Zam yapıyor. Tarımsal destekleme bütçesini yeterince attırmıyor. İşçi, memur ve emekliye düşük zam verilmesini sağlıyor... Üstelik enflasyona ve pahalılığa, memurlar, işçiler, emekliler ve çiftçilerin neden olmuyor. Bunun da ya farkında değil yada görmemezlikten geliyor....
****Ayrıca tüketicilerden boykot yapmaları isteniyor. Gelişmiş ülkelerde boykotu, eğitim ve gelir düzeyi yüksek, bilinçli tüketiciler yapar. Bu nedenle boykot edenleri de göremiyoruz.
****Bugün Maliye ve Hazine Bakanı Mehmet Şimşek’e ve Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya hem tasarruf hem de kaynak konusunda örnek vereceğim.
Kamu Yatırım Programı, 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanununa göre, Bütçe Kanunu yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (1 Ocak’tan itibaren) on beş gün içinde Cumhurbaşkanı kararıyla Resmî Gazetede yayımlanır.
****2026 Yılı Yatırım Programının Kabulü ve Uygulamasına Dair Karar (Karar Sayısı 10868), 15 Ocak 2026 Tarihli ve 33138 Sayılı 1. Mükerrer Resmî Gazete’ de yayınlandı.
Yukarıdaki soruların cevapları ile bu program incelenmesi ve takip edilmesi gerekir.
****Yatırım Programında neler var? Devletin yatırım programına sunulan, uygun görülen yatırım projeleri ve bu projelerin ödenekleri bulunur. Nasıl bir uygulama yapılacağı belirlenir.
****Kamu kurum kuruluşlarında, üniversitelerde, özellikle merkez teşkilatlarında çalışan yöneticiler ve projelere imza atan yani yürütenler, Bütçe Kanununu, Yatırım Programını, projeleri ve bu konularla ilgi mevzuatları bilmek ve taşra teşkilatları ile paylaşmak zorundadır.
****Proje paydaşları, projeyi, projenin ödeneğini, nerelere kullanacağını bilmiyorsa, o projenin amacından bilgisi yoksa, ödeneğini takip edemiyor ve taşra teşkilatına gerekli bilgileri veremiyorsa, hiç bir proje amacına ulaşamaz. Bu konular; liyakatli, bilgili ve deneyimli yöneticiler ve proje yürütücüleri tarafından kontrol altına alınır.
****Yatırım programında bu yılda tarımla ilgili 20-25 yıllık projeler bulunmaktadır. Bu projeler sunulduğunda yani 20-25 yıl önce etütleri, fizibiliteleri yapılmış, istenen formatta hazırlanarak mülga DPT’ ye sunulmuştu. Bugün nasıl geçerli olur?
Bu projeler, ilgili bağımsız bir birimce izleme değerlendirme yapılsa, nakdi ve fiziki gerçekleşme takip edilse çoğu proje iptal edilir.. Ayrıca en az %25-30 tasarruf edilir. Bu tasarruf, ülkemize katma değer sağlayan diğer projelere daha fazla kaynak olur. Ayrıca daha fazla yeni projelerde kabul edilir.
****Böyle projeler yok denebilir. Bu konu ile kısa bir çalışma yapılarak, 20-25 yıl önce yatırım programlarında yer projeler, bu yılın projeleri ile karşılaştırılsın, proje adı aynı olan projeler var mı? Neresi farklı? Eski proje olduğu belli olmasın diye sadece “Başlangıç ve Bitiş Tarihleri” değişik olduğu görülecektir.… O zaman her yıl sadece “Başlangıç ve Bitiş Tarihleri” değiştirilen projelerden inceleme başlatılmalıdır.
****Hatta “Yatırım Programında” yer alan bazı projelerin mülga DPT’ na ilk defa sunulduğu tarih 1979 yılı olabilir mi?
****Ayrıca “Yatırım Programında” bulunan projelerin ödeneklerinin bir kısmı taşraya yani İl ve İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerine gönderilir. Bu projeler ile ilgili bilgiler taşraya verilmediğinden ve havuza düşen ödenekler proje amacı dışında harcanır gider. Böylece projelerden beklenen amaca ulaşılamaz.…
****Bütçe Kanununda, 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu İcmali (I) Sayılı Cetveli inceleyelim. Bu cetvel, “Genel Bütçeli Kurumlar (Ekonomik Sınıflandırma)” gösterir.
****Genel Bütçeli Kurumların Bütçesi 18.801.514.833.000 TL ve bu bütçenin “Yatırım Bütçesi” ise, yatırımlarla ilgili, Sermaye Giderleri (06) 786.964.032.000 TL ve Sermaye Transferleri (07) 1.032.325.332.000 TL olup, toplam 1.819.289.364.000 TL’dir.
****Yukarıda belirttiğim gibi bu bütçeden yani 1.819.289.364.000 TL’den en az %25-30 tasarruf edilir. Bu kaynakta, ekonomimize katma değer sağlayan diğer projelerde rahatlıkla kullanılır.
****Tarım ve Orman Bakanlığının 2026 yılında Bütçesi: 541.840.483.000 TL ve bu bütçenin “Yatırım Bütçesi” ise, yatırımlarla ilgili, Sermaye Giderleri (06) 11.150.500.000 TL ve Sermaye Transferleri (07) 199.725.765.000 TL olup, toplam 210.876.265.000 TL’ dir. Bakanlığın Bütçesinin %39’sidir…
Yukarıda belirttiğim gibi bu bütçeden yani 210.876.625.000 TL’den en az %25-30 tasarruf edilse, tasarruf edilen miktarda yatırım programında ekonomimize katma değer sağlayan diğer projelere aktarılabilir.
****Yatırım Programının içeriğinde neler var?
Örneğin, Tarım Sektöründe 361 Proje bulunmaktadır. Toplam 2026 Yılı Ödeneği 191.665.748.000 TL’ dir.
Bu 356 projenin dağılımı:
****Yatırım projeleri bir disiplin altına alınmalıdır.
****Bu konular neden önemlidir? Bu projelerin fiziki ve nakdi gerçekleşme yüzdeleri kağıt üzerinde olmamak koşuluyla ne kadar yüksek olursa ülkemiz ekonomisine getireceği katma değerde o kadar yüksek olur.
****Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ve Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı, bağımsız bir birim kurar, yatırım programında bulunan projeleri izletip ve değerlendirildiğinde çoğu projeleri iptal ettirir. Yatırım projelerinin ödenek sorununu da çözer.
****Bu sorun bütün kamu kuruluşları için geçerlidir.
****Kamudaki tasarrufu, halkımız görmeli ve izlemelidir. Kamuda ihaleler, teşvikler ve desteklemeler şeffaf olmalıdır. İhaleler canlı internetten yayınlanmalıdır.
****Çözüme odaklı olmalıyız. Konulardan uzaklaştıkça çözüm gelmiyor ve çözümsüzlükle yaşamayı öğreniyoruz.
****Acaba yıllardır kamuda, örneğin tarımda aynı sorunların yıllardır çözümlenmemesinin bir nedeni de yatırım projelerinden beklenen başarıyı göremememiz olabilir mi?
Son söz; “TASARRUF KAMUDAN” başlamalıdır.
Acaba Tarım ve Orman Bakanlığı, Hazine Yardımlarını Nerelerde Kullanıyor?
Tarım ve Orman Bakanlığının 2025 Yılı ve 2026 Yılı Bütçesinde Hazine Yardımları bulunmaktadır.
2025 Yılı Bütçesinde, Bakanlığın Cari Transferler Bütçesinin 05.2 Hazine Yardımları kodunda toplam 47.205.639.000 TL ödenek ayrılmıştı.
Bunun dışında Bakanlığın Yatırımla ilgili Sermaye Transferleri Bütçesinin 07.03 Hazine Yardımları kodunda 171.309.232.000 TL ödenek ayrılmıştı.
Bu yılda 2026 Yılı Bütçesinde, Bakanlığın Cari Transferler Bütçesinin 05.2 Hazine Yardımları kodunda toplam 73.844.126.000 TL ödenek ayrıldı.
Bunun dışında Bakanlığın Yatırımla ilgili Sermaye Transferleri Bütçesinin 07.03 Hazine Yardımları kodunda 197.986.763.000 TL ödenek ayrıldı.
Cari Transferlerde bulunan, 05.2 Hazine Yardımlarının Açıklaması; Bütçeden, karşılıksız olarak, ilgili mevzuatına göre ve kaynak aktarılan kurumların bütçe açıklarının finansmanı gibi amaçlarla özel bütçe kapsamındaki idarelere, düzenleyici ve denetleyici kurumlara, sosyal güvenlik kurumlarına, mahalli idarelere, fonlar ile diğerlerine yapılacak cari nitelikli hazine yardımlarına ilişkin ödemeler (yönetim giderlerine katılma payı dâhil) bu grupta yer alacaktır.
Sermaye Transferlerde bulunan, 07.3 Hazine Yardımlarının Açıklaması yukarıdaki açıklamanın aynısıdır. Sadece “cari nitelikli” yerine “yatırım nitelikli” yazılmıştır. Bunun nedeni 06 ve 07 yatırımla ilgili kodlamalardır.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü ve Strateji Geliştirme Başkanlığı Bütçelerinde bulunan bu ödeneklerle ilgili 2025 yılında ne kadar nakdi ve fiziki gerçekleşme ne kadardır? Ülkemiz ekonomisine ne kadar katma değer sağlanmıştır?
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü ve Strateji Geliştirme Başkanlığı Bütçelerinde bulunan bu ödeneklerle ilgili 2026 yılında hedefler nelerdir? Nasıl bir planlama yapılmıştır?
Bütçeden, 2025 yılında, karşılıksız olarak, hangi mevzuata göre ve ne kadar hazine yardımı olarak, kaynak hangi kurumlara aktarılmıştır?
Hangi kurumların hangi bütçe açıklarının finansmanı olarak 2025 yılında ne kadar hazine yardımı olarak ödenek gönderilmiştir?
Strateji Geliştirme Başkanlığı ve Tarım Reform Genel Müdürlüğünün kime hibe dağıttı? Tarım ve Reform Genel Müdürlüğünün görevleri arasının da kurumlara hazine yardımı şeklinde hibe verme görevi mi var?
Geçmişte de bu genel müdürlükte yanlışlıklar yapıldı. Mahkemelere gidenler ve müfettişlere savunma verenler oldu.
Ben burada “HANCILARA” sesleniyorum. “YOLCULARA” dikkat ediniz. Altta kalanın canı çıkar….
Cevap alamadığımız soruları bir kez daha soralım.
2018 yılında itibaren Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Siirt ve Şırnak illerine verilen Tarımsal sulamada kullanılan elektrik desteği diğer illerimize ne zaman verilecek?
Ülkemizde, Tarımsal Sulama Birliğine tarımsal destekleme bütçesinden elektrik borcunu şirkete ödesin diye borç verilebilir mi?
Bu borç verilirse, Tarım Kanunun hangi maddesine göre verilir?
Borç verilir ise bu birlik borcunu nasıl öder?
Borcunu ödemez ise hangi yaptırımlar hangi mevzuata göre yapılabilinir?
Borcunu ödemezse bu birliğe tarımsal destekleme bütçesinden tekrar borç gönderilir mi?
Sulama Birliklerinin ülkemizde elektrik borçları bunmaktadır. Bölge ve şirket farkı yapılmaksızın bu borçlar için bir çalışma da yapılmalıdır.
Bu konularla ilgili Cumhurbaşkanı Kararları ve tebliğler Resmi Gazete ’de yayınlanmalıdır.
Kamuda her konuda şeffaflık gerekir. Böylece kamuya güven de sağlanmış olacaktır.
Bu konuda en önemli soru; Bu tarımsal sulamada kullanılan elektrikle ilgili destek verilmesinde hedef çiftçimi yoksa ilgili elektrik şirketleri mi? Hedef çiftçi ise diğer illerimizde bulunan çiftçilerimize yıllardır nu destekleme neden yapılmamaktadır? Bu illerimizde yaşayan çiftçilerimizin durumları çok iyi mi?
Tarım sektörü aksayınca, ülkesel kalkınma da nezle olur, demiştim. Önlem alınmazsa ülkesel kalkınmamız hızla zatürreye doğru gidiyor.