Yetiştirici Soruyor

Prof. Dr. Nurettin Gülşen

nurettingulsen@tarimdanhaber.com

İdrar taşlarıyla ilgili önemli sorular Yasin
18 Şubat 2019

Hocam merhaba 1) Magnezyum-amonyum fosfat taşları tuz ya da amonyum klorürle önlenebilir mi? 2) Benzocoumarin-isoflavon-indigötin içeren yumuşak sarımtırak taşlar da tuz ya da amonyum klorürle önlenebilir mi? 3) Koçlarda İdraf taşını önlemek için sitrat tuzları nasıl kullanıyor hocam nasıl ve nereden bulabiliriz? 4) Koçlara günde 5 gr amonyum klorür verirsek taşlar ortalama ne kadar sürede erir hocam? 1 ayı geçer mi yani çok zaman gerekiyor mu? 5) Koyun-kuzu-koçlarda günde 10-20 gr sodyum bikarbonat idrarı alkali yapar mı?

Sayın Yasin bey,

Bu kadar soruyu cevaplamak çok zor. Fosfat taşları için amonyum klorür hayvan başı yaklaşık 5-0 gram amonyum klorür ile önlenebilmektedir. Bunun süresi hakkında genel bir görüş bildiremeyeceği ama kısa sürede diyebilirim. Eğer kalsiyum okzalat ve kalsiyum karbonat taşları varsa potasyum sitrat günde 100-150 mg/kg düzeyinde kullanılabilir. Potasyum sitratı gıda katkılarını satan firmalardan bulabileceğinizi düşünüyorum. Türkiye şartlarında çoğunlukla fosfat taşları oluştuğu için taşın çeşidi tam olarak belirlenmeden bunları kullanmayınız. Koyunlarda sodyum bikarbonat dediğiniz miktarlarda kullanıldığında kan dengesini bozmamaktadır. İdrarı asitleştirmek istediğinizde rasyondan sodyum bikarbonat ve magnezyum oksiti çıkarınız. Benzocoumarin-isoflavon-indigötin hakkında bilgim yok.

Dane sorgum hakkında önemli bilgiAli
18 Şubat 2019

Hocam merhaba. Dane sorgum hakkında bilgi verebilir misiniz? Ndf oranı enerji ve protein değerleri nasıldır? Bildiğimiz arpa ve dabe mısırla kıyaslanabilir mi? Hayvan beslemesinde hangisi daha iyi? Bir de daneyi aldıktan sonra sorgumun sapı illa slaj mı olur, kuru ot olabilir mi, değerleri nasıldır? Teşekkürler.

Sayın Ali bey,

Sorgum mısır ile benzer özellikleri olan bir tane yemdir. Enerji, nişasta ve protein değerleri mısır ile benzer olup sadece bazı varyetelerinde tanenler bulunmaktadır. Son zamanlarda üretilen sorgum varyetelerinde tanen düşürülmüştür. Tanenler sindirimi azaltmaktadırlar. Öğütülmüş veya flake formda sorgum kullanmanızda fayda bulunmaktadır. NDF oranı düşüktür (%11). Arpa ile tamamen farklı bir tane yemdir. Mısır ile benzer olarak düşünmek daha doğru fakat bence mısır her zaman bir adım önde diye düşünüyorum. Taneyi aldıktan sonra silaj yapılacağını düşünmüyorum, kuru ot olarak değerleri oldukça düşüktür. Bir saman ayarında düşünebilirsiniz.

35 litre süt veren bir ineğe rasyon önerisiMehmet
17 Şubat 2019

Hocam iyi günler ben bir çiftlikten 10 adet dişi dana aldım. İşletmeden bunların anne sütü ortalamasını istedim çıktıda 32 ila 41 litre olarak gözüküyor. Acaba bir ineğin 35 litre süt verebilmesi için nasıl bir rasyon olmalı?

Sayın Mehmet bey,

Anladığım kadarıyla ortalaması iyi olan hayvanları seçmişsiniz. Bu hayvanlara besleme açısından dikkat etmeniz gerekmektedir. Özellikle kaliteli kaba yemleri seçmelisiniz. Kaliteli mısır silajını 20 kg'a kadar, yoncayı 3-5 kg, fiğ karışımlarını 2-5 kg, saman 2-3 kg kadar verebilirsiniz. Ayrıca tane yemleri öğüterek veya ezme şeklinde verebilirsiniz. Protein katkısı olarak küspeler protein düzeylerine gör kullanılmalıdır. Bunların karışımları olan 19-21 proteinli fabrika yemlerini de kullanabilirsiniz. Bunların miktarlarını tam olarak ayarlamak için bir rasyon programıyla dengeleme yaptırmanız gerekmektedir. Hayvanın ve yemin özellikleri dikkate alınarak bu işlem yapılmalıdır.

Bir aylık kuzuya hangi yemi vereyim?mehmet demirbaş
16 Şubat 2019

Hocam bir aylık kuzuya kuzu başlangıç yemi mi yoksa kuzu büyütme yemi mi vereyim? Teşekkürler.

Sayın Mehmet Demirbaş,

Kuzularınıza süt emme dönemi 2. haftadan itibaren sütten kesim sonrası 15 güne kadar kuzu-buzağı başlangıç yemleri yediriniz. Daha sonra büyütme yemlerine geçebilirsiniz.

Koyunlar kuzuların kulaklarını neden ısırır?ataner42
14 Şubat 2019

Değerli Hocam, Yaklaşık 1000 baş koyun sürüm var. Hayvanlarımı mısır silajı, yonca samanı, sap ve fabrika yemi beslemekteyim. Bu yıl doğum yapan koyunlarım kuzuların kuyruk ve kulaklarını ısırarak kopartmakta. Ayrıca kuzuzlarda ikizler cansız ve zayıf doğmakta. Sayın hocam bu neden olur? Şimdiden teşekkürler.

Sayın Ataner, Gebe koyunların doğum öncesi beslenmeleri biraz göz ardı edilmektedir. Bana göre doğuma 15 gün kala koyunculuk ve keçiciliğin en önemli dönemidir. Bu dönemde hayvanın kan şekeri düzeylerinde önemli düşüşler gözlenmektedir. Bu özellikle ikizlik veya daha fazla gebelik bulunan hayvanlarda daha belirgin olup ölümle sonuçlanan durumlara sebep olabilmektedir. Bu durum doğum sonrası da devam edebilmektedir. Söylediğiniz durumla karşılaşmamış olmakla birlikte özellikle kan şekeri düşüşü nedeniyle hayvanın istem dışı hareketlerin olabileceğini düşünüyorum. Bunun dışında bazı vitamin ve mineral yetersizlikleri de buna yol açmış olabilir. Fosfor, kobalt ve tuz eksikliğine bağlı olarak da bu durum oluşabilir. Özellikle kobalt eksikliği şeker hastalığına sebep olabilir. Rasyonun enerji dengesini bir beslemeciye düzenletiniz, bu hayvanlarda hayvan başına 50 ml propilen glikol içirebilirsiniz. Vitamin ve mineral tozları rasyonlarda kullanınız, B grubu vitaminleri hekiminize kas içi yaptırınız.

Doğurgan inekler boğaya gelmiyor ne önerirsiniz? Berk
11 Şubat 2019

Evdeki doğurgan bütün inekler boğaya gelmiyor yani hiç biride mi gelmez? İlacı bir şeyi var mıdır? Ufak çiftçilik yapıyoruz yeminden yoncasına, samana hepsini fazla fazla veriyoruz.

Sayın Berk bey,

Küçük kapasiteli aile işletmelerinin genel problemleri arasında en başta geleni hayvanlarının gebe kalamamasıdır. Büyük çiftlikler hayvanların ihtiyaçlarına göre kaba ve konsantre yem beslemesini dengeli olarak yapmaktadırlar. Bizim aile tipi işletmeler hayvanları enerjisi düşük olan çoğunlukla saman ve yonca ağırlıklı olarak beslemekteler. Son zamanlarda fabrika yemlerinin fiyatının artışı enerjili olan bu yemlerin rasyonlarda azaltılmasına yol açmıştır. Hayvanlar aile işletmesinde de olsa genetik olarak yüksek süt verimli hale geldi. Yani biz bunların enerji, protein, vitamin ve mineral ihtiyaçlarını tam olarak karşılamamız gerekir. Eğer bunları karşılayamazsak verim düşüklüğü ve hastalıkların yanı sıra kızgınlığa gelmeme ve gebe kalmama gibi problemlere sebep oluruz. Sizin ahırınızda da böyle bir genel problem varsa enerji düzeyi iyi yemlerle besleme yapmanız gerekebilir. Bu nedenle çevrenizdeki beslemecilerden veya yem aldığını fabrikanın teknik elemanından rasyon yapmasını isteyiniz. Verdiklerinizle tavsiye edilen miktarları karşılaştırınız. Bunların dışında hayvanlarınız güneşe çıkarınız, vitamin ve mineral tozlarını kullanınız. Veteriner hekimler ilaç yoluyla hayvanları kızgınlığa getirerek tohumlayabilirler. Genellikle kızgınlık göstermeyen hayvanlar için bu yol tercih edilmektedir.

Buzağı neden süt emmez?Ozgur
11 Şubat 2019

Buzağı doğduğunda 1 kere emdi ve sonra ne yaptıysak emmedi. Ne yapmalıyım?

Sayın Özgür bey,

Buzağılar için sondalar var. Zorla süt vermek için bunları kullanabilirsiniz ama tercih edileni biberondan kendisi emmesidir. Süt vücut sıcaklığında olsun, emzikleri uygun olsun. Hasta değilse mutlaka emecektir.

Buzağı ateşlendi arka ayaklarını açamıyor!Ufuk yüceünlü
10 Şubat 2019

Hocam buzağı 10 aylık 1 hafta önce ateşlendi sonra buzağı arka bacaklarını taşıyamaz oldu kendimiz kaldırıyoruz fakat ayakta duramıyor.

Sayın Ufuk Yüceünlü,

Ateşli hastalıkların sonunda zararlı mikroorganizmaların salgıladığı toksinler sinirlere hasar verebiliyor. Bunun için B grubu vitaminler ile sinir sistemini düzenleyen kalsiyum, fosfor ve magnezyum gibi minerallerin hayvanlara gerek ağız gerekse damar yoluyla serum olarak verilmesi gerekir. Ayrıca dediğiniz durumlar söz konusuysa hekiminizin gerekli görmesi durumunda antibiyotik uygulaması lazım diye düşünüyorum. Ağızdan vereceğiniz bazı toksin bağlayıcılar da faydalı olabilir.

İnek dışkısını yapamıyor ve yem yemiyor!Mustafa
10 Şubat 2019

İneğimiz 10 gündür yememeye başladı sadece su içiyor dışkısını da yapamıyor sadece ishal yeşil dışkı geliyor yakın doğurgan sizce ne yapmalıyız?

Sayın Mustafa bey,

Acilen bir hekime danışmanız gerekir diye düşünüyorum. Çünkü hayvanınızın durumu buradan benim yazdıklarımla düzelemeyecek kadar ciddi olabilir. Hamilelik durumu da kontrol altında tutulması gerekmektedir. Tedaviyle hayvanın acilen yeme başlatılması gerekmektedir. Yeşil ishal önemli bir durumun olduğunu göstermektedir.

İnek kabız ve yemiyor ne yapmalıyım?Muammer
08 Şubat 2019

Hocam iyi aksamlar ineğimiz 1 haftadır kabız ve yemek yemiyor neden ne yapmalıyız?

Sayın Muammer bey,

Normalde hayvanların kabız olması gibi bir durum söz konusu olmaz. Bazen mide ve barsak dönmelerinde veya tıkanıklıklarında hayvanlarda kabızlık olabiliyor. Bunların dışında hayvanlarda şeker hastalığı dediğimiz ketozis hastalığında da bu tür kabızlıklar olabiliyor. Veteriner hekime başvurarak muayene yaptırmanız, tıkanıklığın nerede olduğu ve ne gibi bir tedavi uygulanacağının belirlenmesi gerekir. İşletmelerde çoğunlukla çuval ve ip yeme gibi nedenlerle tıkanıklıklar oluşuyor. Tedavi olarak en basit söktürücü ilaçlar ile ameliyat arasında tedavi seçenekleri olabilir.

İneğin rahminde şişlik var nedeni nedir? Ali
08 Şubat 2019

İyi günler ineğim 4 gün önce doğum yaptı belinde kamburluk var yem yemiyor, rahminde şişlik var nedeni nedir acaba?

Sayın Ali bey,

Doğum sırasında rahimde gerçekleşen yaralar veya daha sonrasında eşini tam atamamak gibi durumlarda oluşan iltihap hayvanları hastalandırmaktadır. Doğum sonrası kalsiyum verme ve bazı rahim içi uygulamalar bulunmaktadır. Bunları yaptırmadığınız taktirde ilerleyen dönemlerde daha büyük problemlerle karşılaşabilirsiniz. Acil olarak tedavi ettirmeniz gerekiyor diye düşünüyorum.

Kuzuya enterotoksemi aşısı kaç günlükken yapılır?Yurdahan
06 Şubat 2019

Hocam kuzulara enterotoksemi aşısı kaç günlük yapılır? Ben 17 günlükken yaptırdım tutmuş mudur? Doğru mu yaptım?

Sayın Yurdahan bey,

Aşıyı biraz erken yaptırmış olabilirsiniz. Bu kadar kısa dönemde bağışıklık sistemi çalışmayabilir. Yine de 21 gün sonra ikinci aşıyı yaptırın ve 6 ay sonra aşıyı tekrarlatın. Aşı ve firma çeşidine göre bu uygulamalar değişebilir. Veteriner hekiminizle birlikte bu konuyu yeniden değerlendiriniz. Doğum sonrası ilk 21 gün içerisinde enteretoksemi veya ishale bağlı hastalıklardan korunmak için gebelik döneminde anneye aşıları yaptırınız.

Süt yeminin yanında arpa flake verilir mi? Emra
05 Şubat 2019

Hocam elimde pancar posası, saman, 19 proteinli süt yemi var. Günlük 10 kilo süt yemi veriyorum ek olarak arpa flake versem zararı olur mu? Günlük kaç kilo vereyim?

Sayın Emrah bey,

Günlük 10 kg süt yemi veriyorsanız ineğinizin yaklaşık 25 kg'dan daha fazla süt vermesi gerekir. Kaba yemleriniz kaliteli değil. Ben olsam arpa flake yerine kuru yonca veya fiğ gibi kaliteli kaba yemleri almayı tercih ederim. 10 kg fabrika yeminin üzerine arpa flake vermek pek mantıklı değil. Mutlaka kullanmak istiyorsanız toz mısır alınız. Ne kadar verimli olduğunu bilmediğim bir hayvan için miktar söylemem iyi olmaz. Bu gibi yemleri kullanmak için öncelikle hayvanın yediği kaba yem miktarını sağlamanız gerekir. Aksi takdirde mideyi bozabilirsiniz, ayak hastalıkları ve süt yağı düşmesi yaşayabilirsiniz.

Doğum yapan inek bir şey yemiyor ne yapabilirim?Ramazan top
03 Şubat 2019

İnek 6 gün önce kendi doğum yapmış, hiç bir şey yemiyor. Bolca su içiyor, çok halsiz. Yattığında zorla ayağa kaldırıyoruz ne yapabilirim?

Sayın Ramazan Top,

Çok acil olarak bir veteriner hekime başvurunuz. Hayvanın enerji ihtiyacı ile birlikte kalsiyum ve magnezyum gibi ihtiyaçlarını karşılayacak serum verme gibi uygulamaları yapması gerekir. Ayrıca rahim kontrolü yaparak iltihaplı hastalıkları tedavi etmesi lazım. Hayvanın sevdiği yeşil kuru yonca gibi yemleri yedirebilirsiniz.

Kuzuda ağız yarası nasıl tedavi edilir?Musa büyüktopcu
03 Şubat 2019

Kuzularda ağız yarası başladı aşısını yaptırdım, çoğu iyileşti ama bir kaç tanesinin yarısı daha da açıldı ne uygulamalıyım?

Sayın Musa Büyüktopçu, Ektima hızla bulaşan ve tüm sürüden zor çıkartılan bir hastalıktır. Aşı ile bazen sonuç alınmadığı veya etkisinin tam olmadığı söylenmektedir. Ağız ve çevresinde yaralar oluştuktan sonra sulandırılmış çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) ile yara temizliği yapılabilir. Yaralara en başta gliserin iode denilen maddenin pamukla sürülmesi tavsiye edilmektedir. Hayvanınıza ADE vitaminler ve organik iz elementler yaparak bağışıklık sistemini güçlendiriniz. Kuzu ve oğlaklara zorla besleme yapınız, aksi halde açlıktan ölümler fazla oluyor. Son zamanlarda Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veteriner Fakültesi Viroloji Anabilim Dalı öncülüğünde geliştirilen bir pomatın ile kuzu, oğlak, koyun ve keçilerde gelişen ektimayı tedavi ettiği bildirilmiştir. Burayla irtibata geçerek pomat hakkında bilgi alabilirsiniz.

İshali olan hayvan nasıl tedavi ettirilir? Necdet
03 Şubat 2019

Hocam benim 6 aylık simental cinsi bir ineğim var. Birkaç gündür doğru düzgün bir şey yemiyor. Çok zayıfladı. İshali de var. Ne yapmalıyım?

Sayın Necdet bey,

Veteriner hekiminize başvurarak tam muayene yapmasını isteyiniz. İshal bazen öldürücü olabilir. Serum ve bazen de ağızdan ilaç bulunan sıvılar verebilir. Bunları acil olarak yaptırınız. İshalin sebebinin ne olduğu bilinmeden ne kullanılacağının söylenmesi zarar vermektedir.

Az yem geç kızgınlığa neden olur mu? Emre
31 Ocak 2019

Hocam ineklerim doğum yapalı 40 ile 100 gün kadar bir zaman geçti ama hiç biri kızgınlık göstermedi. Bu durumda ne yapmamız gerekiyor?

Sayın Emre bey,

Doğum sonrası hayvanların yem tüketimlerinin düşük olması süt verimini destekleyecek besin madde tüketiminin yeterli olmasını engellemektedir. Bunlardan özellikle enerji yetersizliği hayvanların aşırı zayıflamasına sebep olmaktadır. Aşırı zayıflayan hayvanlarda bazı hastalıklarla birlikte kızgınlık gösterememe gibi üreme problemleri de oluşmaktadır. Bu tür hayvanlarda enerji tüketimi düzelinceye kadar kızgınlık göstermeme ve yumurtalılarda kist oluşumu da görülmektedir. Bazı vitamin ve mineral yetersizlikleri de üreme problemi oluşturmaktadır. Bu nedenle yem aldığınız firma teknik elemanı veya bir beslemeci tarafından hayvanlarınıza rasyon yaptırınız. Yüksek verimli hayvanlarınızın kaliteli kaba yemlere ve özellikle enerjisi dengeli olan tane yemlere veya fabrika yemlerine ihtiyacı bulunmaktadır. Yemi azaltarak “az süt alalım masrafımız az olsun" gibi yaklaşımların hayvanlarda geç kızgınlık gösterme, yumurtalık kistleri ve diğer problemlere yol açtığını unutmayınız.

Doğum yapan hayvan yem yemiyor ne yapmalıyım?Emre
30 Ocak 2019

Hocam inek 30 gün önce doğum yaptı ve o günden bugüne 2 gün yem yiyor ondan sonra yemiyor ot yiyordu artık onu da yemiyor ne yapmam lazım?

Sayın Emre bey,

Hayvanınız ketozis denilen şeker hastalığına yakalanmış olabilir. Başka problemlerde buna eşlik edebilir. Çok acil olarak bir veteriner hekim getirerek tedavi ettirmeniz gerekir. Aksi taktirde daha ciddi problemler ortaya çıkabilir.

Hayvan iştahsız ne yapmalıyım?Fatih
27 Ocak 2019

Hocam hayvan doğum yaptı. Biz alamdan etenesini yedi. 18 saat geçti fakat hayvan hiç bir şey yemiyor ve içmiyor. Ne yapalım?

Sayın Fatih bey, Hemen bir veteriner hekime başvurun. Sindirim sistemini temizleyecek ve hayvanın tekrar yeme başlamasını sağlayacak ilaçlar verilmesi gerekir. B aşamada kuru ota veya yoncaya başlayın. Bu dönem sıkıntılı bir dönemdir, hayvanın başka bir problemi de olabilir. Onu ancak hekim anlayabilir.

Süt yemini küçük tosuna verdim sıkıntı olur mu?Faruk
26 Ocak 2019

Yanlışlıkla süt yemini küçük tosuna verdim herhangi bir sıkıntı olur mu?

Sayın Faruk bey,

Bu yemlerin %70'i aynı hammaddelerdir. Sadece orantıları değiştiği için birkaç gün sindirimde problem olabilir. Bazen genç besi hayvanlarına proteinli süt yemlerinden de yediririz. Canınızı sıkmayın.

Beside limuzini mi şaroleyi mi tercih edelim?Ali Tas
26 Ocak 2019

Hocam saygılar. Saf kan şarole mi limuzin mi yetiştirilsin? Tabi hepsinin avantajları var ama dezavantaji da var. Merak ettiğim beslenip kesilecekler için besi sonunda hangisinin daha fazla randımanı daha az yemle gerçekleşir? Hastalığa hangisi daha dayanıklıdır? Teşekkür ederim.

Sayın Alitaş, Hastalığa dayanıklılık açısından bizim yerli hayvanları önerebilirim ama yabancı ırklar hakkında da bu ırk daha dayanıklıdır diyemem. İkisi de geniş çatılı Avrupa ırklarıdır. Bana göre Şarole daha fazla randıman sağlar. Bu biraz da besleme ve hayvan konforuna bağlı durumlardır. Aynı şartlarda her ikisinin de birbirinden çok da farklı sonuç vereceğini düşünmüyorum. Ama ben et lezzet ve kalitesi olarak Limuzin'i tercih ederim.

Tritikale mısırın yerini tutar mı?Ali Tas
26 Ocak 2019

Hocam tritikale Ndf ve nişasta oranı nasıl? Acaba beside enerji miktarını arpa ile birlikte mısırın yerini tutabilir mi? Teşekkür ederim.

Sayın Ali Taş,

Beside tek başına tritikale ve buğday önermiyorum. Her ikisi de tehlikeli ve problem çıkaran yem maddeleridir. Bunların besleme miktarı da rasyonda %10'u geçirilmemelidir. Nişasta oranı yemin yapısına göre değişmekle birlikte genellikle yüksek, NDF oranı ise düşüktür. Arpa ve hele hele mısırın yerine kullanılacak yem maddesi değildir. Ciddi sindirim problemleri oluşturabilir.

Beside bezelye ve mısır yeterli olur mu?Çiftçi
24 Ocak 2019

Hocam kolay gelsin. Kendi tarlamda yetiştirdiğim sade ekim yapılmış yem bezelyesi kuru otu ve dane mısırla 6 aylık yaştan büyük erkek hayvanları besleyerek kestirmeyi düşünüyorum. Böyle bir durumda randıman alabilir miyim sizce? Olursa vereceğim miktar ne olmalıdır? Teşekkür ederim

Yem bezelyesi baklagillerden bir kaba yem bitkisidir. Biçim dönemine bağlı olmakla birlikte protein içeriği yüksek olabilir. Altı aylıktan büyük hayvanlar için sadece bezelye ve mısır yeterli olmayacağını düşünmekteyim. Yemlik bezleyeninin işkembede parçalanmasını karşılayacak arpa ve buğday gibi yem maddeleri ile birlikte toz mısır ve bir miktar ayçiçeği küspesi bu hayvanların büyümelerini daha iyi sağlayabilir. Sadece iki kaynak birçok besin maddesini sağlamada yetersiz kalabilir. Sadece bu iki kaynağı veriyorsanız bunlardan günde yaklaşık 2 kg ve ilave olarak 2 kg ayçiçek küspesi ilave ediniz. Yaklaşık 1 yaşından sonra daha az yem kaynağı ile besiyi tamamlayabilirsiniz.

Kuzum çok hasta ne yapmalıyım?Mehmet
23 Ocak 2019

İki haftalık kuzu ayakta duramıyor. Önceden iyiydi birden oldu. Tüy veya topraktan kendini saldı, çok hasta vitamin iğnesi ile hayatta tutuyoruz. 2 gündür biberonla süt veriyoruz ama iyi olmadı ne yapmamız lazım. Çok acil. Lütfen yardımcı olun.

Sayın Mehmet bey,

Sizin hayvanınızı acilen bir veteriner hekime muayene ettirmeniz gerekmektedir. Buradan hastalığın ne olduğunu bilmediğim için herhangi bir tedavi şekli vermem de mümkün değil. Yardımcı olamadığım için üzgünüm.