Haziran ayında yayımlanan bağımsız denetim raporundaki rakamlar, Soma Termik'in yalnızca üretimde değil, mali yapısında da ciddi bir bozulma yaşadığını ortaya koyuyor.

2025 bilançosunda özellikle gecikme zamları, Türkiye Kömür İşletmeleri'ne (TKİ) olan borçlar, dava karşılıkları, düşen elektrik satış gelirleri ve negatife dönen özkaynaklar dikkat çekiyor.

Elektrik satış geliri yüzde 63 düştü

Soma Termik'in 2024 yılında 10 milyar 718 milyon lira olan hasılatı, 2025 yılında 3 milyar 919 milyon liraya geriledi.

Böylece şirketin hasılatındaki reel düşüş yüzde 63'ü aştı.

2025 yılında 3,9 milyar liralık satış gelirine karşılık satışların maliyeti ise 6 milyar 484 milyon lira olarak gerçekleşti.

Bunun sonucunda Soma Termik, daha faaliyetinin ilk aşamasında 2 milyar 565 milyon lira brüt zarar yazdı.

Başka bir ifadeyle şirket, 2025 yılında 100 liralık satış gerçekleştirmek için yaklaşık 165 liralık satış maliyetine katlandı.

Bağımsız denetim raporundaki rakamlar 31 Aralık 2025 satın alma gücü esas alınarak hazırlandığı için önceki yıl rakamları da aynı satın alma gücüne göre karşılaştırmalı olarak sunuluyor.

3,9 milyar liralık gelire karşı 5,7 milyar lira gecikme zammı

Bilançodaki en dikkat çekici kalemlerden birisini ise gecikme zammı giderleri oluşturdu.

Soma Termik'in 2025 yılında kaydettiği gecikme zammı gideri tam:

5 milyar 740 milyon 927 bin 523 TL.

2024 yılında aynı kalem 3 milyar 475 milyon lira seviyesindeydi.

Ortaya oldukça çarpıcı bir karşılaştırma çıkıyor.

Şirketin bir yıllık elektrik satışından elde ettiği gelir 3,9 milyar lira olurken, gecikme zammı gideri tek başına 5,7 milyar liraya ulaştı.

Yani gecikme zammı gideri, şirketin 2025 yılı hasılatının yaklaşık 1,5 katına çıktı.

TKİ'ye 11,1 milyar lira borç

Soma Termik'in toplam ticari borçları 2025 sonunda 19 milyar 760 milyon liraya ulaştı.

Bu borcun 11 milyar 111 milyon liralık bölümünü TKİ'ye olan ticari borçlar oluşturuyor.

2024 sonunda TKİ'ye olan borç ise yeniden düzenlenmiş finansal tablolarda yaklaşık 12,94 milyar lira olarak yer alıyor.

Bağımsız denetim raporunda Soma Termik'in 2015 yılındaki özelleştirme sırasında TKİ ile yapılan kömür tedarik sözleşmesini devraldığı belirtilirken, sözleşmedeki eskalasyon formülünün yıllar içerisinde kömür fiyatlarını piyasa fiyatlarının üzerine taşıdığı ve bunun şirketin finansal tablolarını olumsuz etkilediği ifade ediliyor.

TKİ ile ilişkide kritik kırılma 2025'te yaşandı

Raporda TKİ ile Soma Termik arasındaki ilişkinin 2025 yılında nasıl krize dönüştüğü de anlatılıyor.

Mart 2025'te TKİ ile 30 Haziran'a kadar geçerli bir protokol imzalandı. Ancak protokol sürdürülemedi.

Soma Termik, 27 Haziran'da TKİ'ye başvurarak kömür fiyatlarında indirim istedi. Şirket, talebinin kabul edilmemesi halinde 2025 yılına ilişkin alım yükümlülüğünün kaldırılmasını ve kömür tedarikinin sonlandırılmasını talep etti.

TKİ ise 1 Temmuz 2025 itibarıyla kömür tedarikini durdurdu ve 1 Eylül'de sözleşmeyi tek taraflı feshetti. Rapora göre bu gelişmenin ardından santralin faaliyetleri önemli ölçüde azaldı.

Bir ağır kalem daha: 2,8 milyar liralık dava karşılığı

2025 bilançosunun dikkat çeken bir diğer kalemi dava karşılıkları oldu.

Şirketin 2024 sonunda yalnızca 6,7 milyon lira seviyesinde bulunan dava karşılığı, 2025 sonunda 2 milyar 794 milyon liraya yükseldi.

Bağımsız denetim raporu bu olağanüstü artışın nedenini de açıklıyor.

Rapora göre dava karşılığının büyük çoğunluğu, TKİ'nin Soma Termik'in alım yükümlülüğüne aykırı davrandığı gerekçesiyle talep ettiği ceza ve bu tutara işleyen faiz üzerinden açılan icra davasından kaynaklanıyor.

Burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor:

2,8 milyar lira ödenmiş bir ceza değil.

TKİ'nin ceza ve faiz talebine ilişkin devam eden hukuki süreç nedeniyle finansal tablolarda ayrılmış dava karşılığı.

Rapora göre mevcut borç yükü ve ödeme takvimindeki aksamalar nedeniyle TKİ, alacakları için Soma Termik aleyhine yasal takip başlatırken şirket de bu takiplere karşı hukuki itirazlarını yaptı.

Gecikme zammı ve dava karşılığı 8,5 milyar lirayı geçti

İki kalemi yan yana koyduğumuzda bilançodaki mali yükün boyutu daha net görülüyor.

Gecikme zammı gideri: 5,74 milyar TL

Dava karşılık gideri: 2,79 milyar TL

Toplam: 8,53 milyar TL

Buna karşılık Soma Termik'in 2025 yılı toplam hasılatı sadece 3,92 milyar TL.

Dolayısıyla yalnızca bu iki gider kalemi, şirketin bir yıllık elektrik satış gelirinin 2 katından fazla.

Şirketin 2025'te esas faaliyetlerden diğer giderleri toplam 8 milyar 568 milyon liraya ulaşırken bunun neredeyse tamamını gecikme zammı ve dava karşılık gideri oluşturdu.

2024 bilançosunda TKİ borcu için 589 milyon liralık düzeltme

Bağımsız denetim raporunda dikkat çeken bir başka ayrıntı ise önceki yıl finansal tablolarında yapılan düzeltmeler oldu.

Şirket, 31 Aralık 2024 itibarıyla TKİ'ye olan ticari borçların ana para ve faiz tutarlarını yeniden değerlendirdi.

Raporda, “matematiksel hesaplama hatası” tespit edildiği belirtilirken yapılan düzeltme sonucunda ticari borçlar 589 milyon 504 bin lira azaltıldı.

Ayrıca 2024 yılında 3 milyar 475 milyon lira tutarındaki gecikme zammının daha önce finansman giderleri içerisinde gösterildiği, 2025 raporunda ise karşılaştırmalı tablolar düzeltilerek bu tutarın “esas faaliyetlerden diğer giderler” kalemine taşındığı görülüyor.

2025 zararı 5,7 milyar liraya ulaştı

Bütün bu gelişmeler sonucunda Soma Termik'in esas faaliyet zararı 2025 yılında 10 milyar 437 milyon liraya ulaştı.

Şirket yılı ise:

5 milyar 701 milyon 987 bin TL net zararla kapattı.

Bir önceki yıl finansal tablolarda yaklaşık 979 milyon lira dönem kârı bulunuyordu.

Ancak 2024'teki kar rakamının arkasında 2,85 milyar liralık vadeli mevduat faiz geliri ve bankalarla kuruluş kredisinin erken kapatılması kapsamında oluşan 2,1 milyar lirayı aşan finansman geliri gibi olağan faaliyet dışı kalemlerin de bulunduğu görülüyor. 2025'te vadeli mevduat faiz geliri yalnızca 28,7 milyon liraya geriledi.

Şirketin özkaynakları negatife döndü

Bilançodaki belki de en kritik göstergelerden biri özkaynaklarda yaşandı.

Soma Termik'in 2024 sonunda yaklaşık 5,4 milyar TL pozitif olan toplam özkaynakları, 2025 sonunda 1,69 milyar TL negatife döndü.

Şirketin kısa vadeli yükümlülükleri 23,2 milyar liraya ulaşırken dönen varlıkları yaklaşık 1,86 milyar lirada kaldı.

Bu da şirketin kısa vadeli yükümlülüklerinin dönen varlıklarının yaklaşık 12,5 katına ulaşması anlamına geliyor.

Kasadaki para bir yılda 2,2 milyardan 145 milyon liraya düştü

Şirketin likiditesindeki bozulma nakit rakamlarında da görülüyor.

2024 sonunda yaklaşık 2,21 milyar TL olan nakit ve nakit benzerleri, 2025 sonunda yalnızca 145 milyon TL'ye geriledi.

Böylece şirketin nakit varlığında reel olarak yaklaşık yüzde 93'lük düşüş yaşandı.

Denetim raporundaki en kritik ifade: Faaliyetleri sürdürme niyeti ve imkanı bulunmuyor

Finansal tablolardaki rakamların ötesinde bağımsız denetim raporunda kullanılan bir ifade ise Soma Termik'in geldiği noktayı ortaya koyması açısından dikkat çekiyor.

Raporda, şirket yönetiminin faaliyetleri sürdürme “niyeti ve imkanı bulunmadığından” finansal tabloların işletmenin sürekliliği esasına göre hazırlanmadığı belirtiliyor.

Nitekim Yönetim Kurulu, 16 Şubat 2026 tarihinde santral faaliyetlerinin durdurulmasına karar verdi.

Yalnızca Soma ilçesinin bölgesel ısınma ihtiyacının karşılanması amacıyla 5 ve 6 numaralı ünitelerin kısıtlı kapasiteyle çalıştırılmasına devam edildiği raporda yer alıyor.

Soma Termik'te şimdi cevaplanması gereken soru

2025 bilançosu Soma Termik Santrali'ndeki tartışmayı yalnızca “santral zarar etti” noktasının ötesine taşıyor.

Ortada birbirinden ayrılması gereken iki mali tablo bulunuyor.

Bir tarafta elektrik üretiminden elde edilen 3,9 milyar liralık gelire karşı 6,5 milyar liraya yaklaşan satış maliyeti var.

Diğer tarafta ise şirketin borç ve sözleşme ilişkilerinden kaynaklanan 5,7 milyar liralık gecikme zammı ile 2,8 milyar liraya yaklaşan dava karşılığı bulunuyor.

Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci'nin 2001-2024 dönemini kapsayan küresel tarım arazisi kullanım verileri üzerinden yaptığı analize göre dünyada toplam tarım arazisi azalmasına rağmen ekili alanlar genişledi.

Dünyadaki ekili alan 2001 yılında 1 milyar 496 milyon hektarken 2024 yılında 1 milyar 588 milyon hektara çıktı.

Böylece dünya, 23 yılda ekili alanlarına 92 milyon hektar daha ekledi.

Artış oranı yaklaşık yüzde 6'yı buldu.

Türkiye'de ise bunun tam tersi bir gelişme yaşandı.

Dünya ekili alanını artırdı, Türkiye yüzde 9 kaybetti

Kahveci'nin analizine göre dünyanın en fazla ekili araziye sahip 15 ülkesi arasında bulunan Türkiye, 2001-2024 döneminde ekili alanlarının yaklaşık yüzde 9'unu kaybetti.

Kayıp yaklaşık 2 milyon hektar düzeyinde hesaplanıyor.

Başka bir ifadeyle dünya ekili alanlarını yüzde 6 büyütürken Türkiye'nin ekili alanı yüzde 9 küçüldü.

En fazla ekili alana sahip ülkeler içerisindeki değişimler de dikkat çekiyor.

ABD'de ekili alan yüzde 13, Türkiye ve Meksika'da yüzde 9, Kanada'da yüzde 7, Kazakistan'da yüzde 5 azalırken; Nijerya'da yüzde 70, Avustralya'da yüzde 29, Arjantin'de yüzde 27 ve Brezilya'da yüzde 14 artış yaşandı.

Bu tablo Türkiye açısından önemli bir soruyu gündeme getirdi.

Türkiye neden dünyadaki genişleme eğiliminin aksine ekili tarım arazisi kaybediyor?

Türkiye'de alan azalıyor ama hektar başına üretim değeri yüksek

Türkiye açısından analizin belki de en dikkat çekici bölümü ise arazi başına oluşturulan tarımsal üretim değerinde ortaya çıkıyor.

Kahveci'nin paylaştığı verilere göre 2024 yılında dünya genelinde hektar başına tarımsal üretim değeri ortalama 930 dolar seviyesinde bulunuyor.

Türkiye'de ise bu rakam 2 bin 186 dolar.

Buna göre Türkiye'nin hektar başına oluşturduğu tarımsal üretim değeri dünya ortalamasının yaklaşık 2,3 katına ulaşıyor.

Karşılaştırmada Hindistan hektar başına 3 bin 6 dolar, Çin 2 bin 604 dolar, Pakistan 2 bin 394 dolar üretim değeriyle Türkiye'nin üzerinde bulunurken; Endonezya bin 869 dolarla Türkiye'nin altında yer alıyor.

Geniş tarım arazilerine sahip Kazakistan'da bu değer 82 dolar, Avustralya'da ise 144 dolar seviyesinde bulunuyor.

Ancak hektar başına üretim değerinin ürün deseni, fiyatlar, sulama imkanları ve üretim yapısından etkilendiğini de göz önünde bulundurmak gerekiyor. Bu nedenle söz konusu gösterge, tek tek ürünlerde alınan fiziksel verimden ziyade bir hektar tarım alanından oluşturulan ekonomik üretim değerini ifade ediyor.

Kahveci: Türkiye'nin sorunu birincil üretim verimliliği değil

Ergin Kahveci, verilerden hareketle Türkiye tarımındaki temel sorunun çiftçinin üretim kabiliyetinde aranmasına karşı çıkıyor.

Türkiye'nin kişi başına ekili alan bakımından dünya ortalamasında bulunmasına karşın birim alandan oluşturduğu üretim değerinin yüksek olduğuna dikkat çeken Kahveci, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Türkiye'nin kişi başına ekili alanı ortalama düzeyde, ama verimliliği yüksek. Bu, Türkiye'nin tarımda yoğun kullanım ve modernleşme eğilimini gösteriyor. Sınırlı alanı daha verimli kullanıyor.”

Kahveci, Türkiye'deki çiftçilerin üretim kültürü ve üretime bağlılığına da dikkat çekerek tarım politikalarındaki tartışmanın başka bir noktaya odaklanması gerektiğini savundu.

Kahveci'ye göre Türkiye'nin temel problemi, birincil üretimde çiftçinin verimsizliği değil; arazi varlığının korunması ve çiftçinin üretime devam edebilmesini sağlayacak şartların oluşturulması.

Kişi başına düşen ekili alan da azalıyor

Küresel veriler bir başka önemli soruna daha işaret ediyor.

2001 yılında dünyada kişi başına 0,24 hektar ekili alan düşerken, 2024 yılında bu rakam 0,19 hektara geriledi.

Kişi başına ekili alan 23 yılda yaklaşık yüzde 19 azaldı.

Bunun temel nedenlerinden biri, dünya nüfusundaki artışın ekili alan artışından çok daha hızlı gerçekleşmesi.

2024 verilerine göre Türkiye'de de kişi başına yaklaşık 0,19 hektar ekili alan bulunuyor.

Böylece Türkiye dünya ortalamasına yakın bir seviyede yer alıyor.

Ancak ülkeler arasında büyük farklılıklar bulunuyor.

Kişi başına ekili alan Kazakistan'da 1,49 hektar, Avustralya'da 1,18 hektar, Arjantin'de 1,07 hektar ve Kanada'da 0,96 hektara kadar çıkarken; Çin'de 0,09, Hindistan ve Pakistan'da 0,12 hektara kadar geriliyor.

Dünyada tarım arazisi azalırken ekili alan nasıl arttı?

Küresel verilerin dikkat çeken bir başka sonucu da toplam tarım arazisi ile ekili alanın farklı yönlerde hareket etmesi oldu.

Dünya genelinde toplam tarım arazisi 2001 yılında yaklaşık 4,8 milyar hektarken 2024 yılında yaklaşık 4,65 milyar hektara geriledi.

Yaklaşık 147 milyon hektarlık kayıp yaşandı.

Buna karşılık ekili alan 92 milyon hektar arttı.

Bu farklılığın temelinde çayır ve mera alanlarındaki büyük gerileme bulunuyor.

Kalıcı çayır ve mera alanları 2001'de 3 milyar 297 milyon hektarken 2024'te 3 milyar 59 milyon hektara düştü.

Böylece dünyada 23 yılda yaklaşık 238 milyon hektar kalıcı çayır ve mera alanı kaybedildi.

Afrika ve Güney Amerika ekili alanlarını büyüttü

Ekili alanlardaki değişimin coğrafi dağılımı da dünya tarımının yön değiştirdiğini gösteriyor.

2001-2024 döneminde Afrika'nın ekili alanı yaklaşık 78 milyon hektar büyüdü. Özellikle Sahra Altı Afrika'daki genişleme dikkat çekti.

Güney Amerika'da yaklaşık 35 milyon hektarlık artış yaşanırken bunda mısır ve soya üretimindeki genişlemenin önemli rol oynadığı değerlendiriliyor.

Güneydoğu Asya'da ise pirinç ve palm yağı üretiminin de etkisiyle ekili alan yaklaşık 19 milyon hektar arttı.

Buna karşılık Kuzey Amerika'da 26 milyon hektar, Doğu Avrupa ve Güney Avrupa'da ise yaklaşık 7'şer milyon hektarlık daralma yaşandı.

Dünyada sulanan alan yüzde 20 büyüdü

Dünya tarımının yalnızca ekili alanı değil, sulama altyapısı da büyüyor.

2001 yılında yaklaşık 294 milyon hektar olan sulama altyapısına sahip alan, 2024 yılında 351 milyon hektara yükseldi.

Artış 57 milyon hektarı, yani yaklaşık yüzde 20'yi buldu.

Bugün dünya ekili alanlarının yaklaşık yüzde 22'si sulama altyapısına sahip.

Sulamada en büyük alan 119 milyon hektarla Güney Asya'da bulunurken Doğu Asya 80 milyon hektarla ikinci sırada yer alıyor.

Türkiye'nin de içinde bulunduğu Batı Asya'da sulama altyapısına sahip alan 2024 yılında yaklaşık 19 milyon hektara ulaşırken, 2001'e göre yaklaşık 4 milyon hektarlık artış gerçekleşti.

Dünya daha az kişi başı araziyle daha fazla değer üretiyor

Küresel tablonun belki de en önemli sonucu üretim değerinde görülüyor.

Kahveci'nin analizine göre hektar başına tarımsal üretim değeri 2001 yılında 553 dolarken 2024 yılında 930 dolara yükseldi.

Artış yaklaşık yüzde 68 oldu.

Yani dünya bir taraftan kişi başına daha az ekili araziye sahip olurken diğer taraftan birim alandan daha yüksek ekonomik değer oluşturuyor.

Türkiye ise 2 bin 186 dolar/hektarlık değeriyle bu göstergede dünya ortalamasının oldukça üzerinde bulunuyor.

Türkiye tarımında asıl soru: Verim mi, üretimde devamlılık mı?

Bütün veriler yan yana getirildiğinde Türkiye açısından dikkat çekici bir çelişki ortaya çıkıyor.

Dünya ekili alanı: +%6

Türkiye ekili alanı: -%9

Türkiye'de kişi başına ekili alan: Dünya ortalaması düzeyinde

Türkiye'de hektar başına üretim değeri: Dünya ortalamasının yaklaşık 2,3 katı

Kahveci'ye göre bu tablo, Türkiye tarımında yıllardır yapılan “verimlilik” tartışmasına farklı bir açıdan bakılması gerektiğini ortaya koyuyor.

Türkiye, sahip olduğu ekili alanlardan yüksek ekonomik üretim değeri oluştururken aynı zamanda ekili arazi varlığını kaybediyor.

Dolayısıyla önümüzdeki dönemde tarım politikalarının cevap vermesi gereken temel sorulardan biri şu olacak:

Türkiye, yüksek üretim değeri oluşturduğu tarım arazilerini neden kaybediyor ve mevcut arazilerini üretimde tutmak için ne yapacak?

Kahveci'nin analizinin ortaya koyduğu temel uyarı da burada yatıyor:

Sorun yalnızca bir dekardan ne kadar ürün aldığımız değil, yarın o dekarın üretimde kalıp kalmayacağı.

Geri çağırmanın nedeni ise ürünlerin ABD'ye girişinin ardından zorunlu ithalat yeniden denetiminden geçirilmemesi.

Arjantin'den geldi, Florida ve Texas'a dağıtıldı

Geri çağırmaya konu ürünlerin 15-20 Mayıs 2026 tarihleri arasında üretildiği ve Arjantin'deki Frigorifico Gorina SAIC tesisinden geldiği bildirildi.

Etlerin Florida ve Texas'taki dağıtıcı ve perakendecilere gönderildiği belirtilirken, ürünler arasında farklı kemiksiz sığır eti parçaları bulunuyor.

Sorunun FSIS'in rutin denetim faaliyetleri sırasında tespit edildiği bildirildi.

Ette hastalık tespit edildi mi?

Geri çağırmayla ilgili önemli ayrıntılardan biri de ürünlerde şu ana kadar açıklanmış bir hastalık veya kontaminasyon tespiti bulunmaması.

Yetkililere ulaşan doğrulanmış bir hastalık veya olumsuz reaksiyon vakası da bildirilmedi.

Dolayısıyla geri çağırmanın nedeni, etlerde belirlenmiş bir hastalık etkeninden ziyade, ABD'ye ithal edilen ürünlerin geçmesi gereken zorunlu yeniden denetim prosedürünün uygulanmamış olması.

Buna rağmen olay, ithal gıda ürünlerinde sınır kontrollerinden birinin atlanmasının ürünlerin piyasaya kadar ulaşabilmesine ilişkin önemli bir denetim tartışmasını beraberinde getirdi.

Trump Arjantin etinde kotayı 100 bin tona çıkardı

Olayı daha dikkat çekici hale getiren bir başka gelişme ise ABD'nin Arjantin sığır eti ithalatına yönelik 2026 yılı kararı.

ABD Başkanı Donald Trump, Şubat 2026'da Arjantin'den yapılacak belirli yağsız sığır eti ithalatı için 80 bin tonluk ilave tarife kotası açtı.

Arjantin'in daha önce yıllık 20 bin tonluk ülkeye özgü sığır eti kotası bulunuyordu. İlave düzenlemeyle 2026 yılında toplam kota imkânı 100 bin tona ulaşmış oldu. İlave 80 bin tonun yıl içerisinde dört ayrı 20 bin tonluk dilim halinde kullandırılması kararlaştırıldı.

USDA'nın Arjantin'e ilişkin raporunda da ülkenin ABD'ye sığır eti ihracatındaki yeni fırsata dikkat çekiliyor. ABD'nin Arjantin'den yaptığı sığır eti ithalatının 2025 yılında 42 bin 445 tona ulaştığı belirtilirken, 2026'daki ilave kota özellikle yağsız kemiksiz sığır eti ürünlerini kapsıyor.

İthalat artarken denetimin önemi de artıyor

ABD'deki olayın ortaya koyduğu temel mesele ise ithalat miktarından çok ithal edilen etin denetim zincirinin eksiksiz işletilip işletilmediği.

Bir ülkenin veteriner sağlık sertifikası veya ihracat onayı, ithalatçı ülkenin kendi kontrollerinin yerini tutmuyor.

ABD'de yaşanan olayda da ürünlerin Arjantin'den gelmiş olması tek başına geri çağırmanın nedeni değil. Sorun, ABD'nin kendi mevzuatı kapsamında uygulanması gereken yeniden denetim aşamasının atlanması.

Bu nedenle olayın doğrudan “Arjantin eti sağlıksız” şeklinde değerlendirilmesi doğru olmaz.

Ancak 13,4 ton etin zorunlu yeniden denetimden geçmeden dağıtım zincirine girebilmiş olması, ithalat kontrollerinin ne kadar kritik olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.

Türkiye açısından neden önemli?

Türkiye de son yıllarda kırmızı et ve canlı hayvan ithalatını yoğun biçimde kullanan ülkeler arasında bulunuyor.

Dolayısıyla ABD'deki geri çağırma Türkiye açısından da önemli bir soruyu gündeme getiriyor:

Türkiye'ye ithal edilen kırmızı etlerde sınırdan tüketiciye kadar denetim zinciri nasıl işliyor?

İthal edilen ürünlerin veteriner sağlık belgelerinin kontrolünden fiziksel muayene ve gerekli laboratuvar analizlerine kadar bütün aşamaların eksiksiz uygulanması, ithalat miktarının arttığı dönemlerde daha da önem kazanıyor.

ABD'deki olayın Türkiye'ye doğrudan bir sağlık tehdidi oluşturduğunu söylemek için şu aşamada bir veri bulunmuyor.

Ancak yaşanan gelişme, ithal ette denetimin hiçbir aşamasının formalite olarak görülmemesi gerektiğini gösteren önemli bir örnek.

Tarım ve Orman Bakanlığının da başta yüksek miktarda kırmızı et ithalatı yapılan ülkeler olmak üzere Türkiye'ye giren ürünlerde uygulanan kontrolleri kamuoyuna şeffaf biçimde açıklaması, tüketicide oluşabilecek soru işaretlerinin giderilmesi açısından önem taşıyor.

Çünkü mesele etin hangi ülkeden geldiğinden önce, Türkiye'ye girerken hangi kontrollerden geçtiği ve bu kontrollerin eksiksiz uygulanıp uygulanmadığıdır.

Deneme üretiminin ardından projenin 2027 yılında çiftçileri de kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor.

ABB'nin hedefi karabuğday üretimini sözleşmeli tarım modeliyle Ankara genelinde yaklaşık 10 bin dekara çıkarmak.

Karabuğday tohumu ve sıvı gübre ücretsiz verilecek

Kırsal Hizmetler Daire Başkanı Hüseyin Şemsi Uysal, ATA Çiftliği'ndeki üretimden elde edilen tohumların hazırlanarak üreticilere ücretsiz dağıtılacağını açıkladı.

Üretimde kullanılacak sıvı gübrenin de çiftçilere ücretsiz verilmesinin planlandığını belirten Uysal, 2027 yılının Ankara açısından karabuğdayda bir dönüşüm yılı olmasını beklediklerini söyledi.

Uysal, üretim planını şöyle anlattı:

“Burada elde edilen tohumlarımızı eleyip tohumluk hale getirdikten sonra ücretsiz bir şekilde üreticilerimize vereceğiz. Sıvı gübresini ücretsiz vereceğiz. 2027 yılının bizim için karabuğdayda bir dönüşüm yılı olmasını bekliyoruz.”

Hedef 10 bin dekar karabuğday

Karabuğday üretiminin özellikle Ankara'nın yüksek bölgelerinde yaygınlaştırılması planlanıyor.

Bala, Haymana, Polatlı ve Çubuk'un alternatif ürün için öne çıkan ilçeler arasında bulunduğunu belirten Uysal, belediyenin daha önce kanolada uyguladığı modele benzer bir çalışma yürütüleceğini kaydetti.

Uysal, Polatlı'da başlatılan çalışmaların ardından Ankara'daki kanola ekim alanının 40 bin dekara ulaştığını belirterek karabuğdayda da benzer bir gelişme beklediklerini ifade etti.

Sözleşmeli üretim yapılacak

Projenin çiftçi açısından dikkat çeken bir diğer ayağını sözleşmeli üretim modeli oluşturacak.

ABB'nin planına göre 2027 yılında çiftçilere sözleşmeli olarak karabuğday ektirilecek. Hasat edilen ürünün işlenerek glütensiz una dönüştürülmesi ve tüketiciye ulaştırılması hedefleniyor.

Çubuk Yazır Ürün İşleme Tesisi'nde kurulması planlanan yeni tesis de bu modelin önemli bir parçasını oluşturacak.

Tesiste karabuğday işlenerek una dönüştürülecek.

Halk Ekmek üzerinden değerlendirilmesi planlanıyor

ABB Genel Sekreter Yardımcısı Ahmet Mekin Tüzün de karabuğday üretiminin yalnızca tarımsal üretim açısından değil, glütensiz gıda üretimi açısından da değerlendirileceğini bildirdi.

Tüzün, karabuğdayın Ankara'da yaygınlaştırılarak Halk Ekmek üzerinden alımının sağlanmasını ve glütensiz ürün çeşitliliğinin artırılmasını istediklerini belirtti.

Karabuğdayın uzun süre çiçekte kalan önemli bir arı bitkisi olduğuna da dikkat çeken Tüzün, ATA Çiftliği'ndeki Arıcılık Araştırma İstasyonu'nda karabuğday balı üretildiğini söyledi.

Hem glütensiz un hem karabuğday balı

Karabuğday, isminde “buğday” bulunmasına rağmen buğdaygillerden olmayan ve doğal olarak glüten içermeyen bir ürün olarak öne çıkıyor.

ABB, ATA Çiftliği'ndeki Arıcılık Araştırma İstasyonu ile birlikte yürüttüğü çalışmalarla karabuğdayın bal verimine ve Anadolu arısı kolonilerinin gelişimine katkısını da araştırıyor.

Böylece ürünün bir taraftan glütensiz un üretiminde değerlendirilmesi, diğer taraftan arıcılığa nektar kaynağı sağlayarak Ankara balına katma değer kazandırması amaçlanıyor.

ATA Çiftliği'ndeki ilk hasatla başlayan sürecin planlandığı şekilde ilerlemesi halinde, 2027 yılında Ankara çiftçisi için karabuğdayda tohum ve gübre desteğiyle birlikte sözleşmeli üretime dayanan yeni bir alternatif ürün modeli hayata geçirilmiş olacak.

Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Süleyman Soylu, özellikle İç Anadolu Bölgesi'nde genişleyen çerezlik ayçiçeği ekim alanlarına dikkat çekti.

Ayçiçeğinde olgunlaşma dönemine girildiğini belirten Soylu, bu yıl üretimde ciddi bir artış beklendiğini kaydetti.

Hasattan önce ihracat bağlantıları kurulmalı

Üretimdeki artışın çiftçi açısından olumlu görünmesine rağmen, ürünün pazarlanamaması halinde hasat döneminde sorun yaşanabileceğine dikkat çeken Soylu, ihracat pazarlarının şimdiden hazırlanması gerektiğini vurguladı.

Soylu, üreticinin mağdur olmaması için özellikle ihracat bağlantılarının hasattan önce kurulmasının önemine işaret ederek şunları söyledi:

“Hasat döneminde çiftçilerimizin mağdur olmaması için ihracat bağlantılarının şimdiden ayarlanması büyük önem taşıyor. Aksi takdirde bu kadar çekirdek ülke içinde çitlemekle bitmez.”

Soylu'nun uyarısı, artan üretimin iç piyasada arz baskısına dönüşmemesi açısından çerezlik ayçiçeğinde dış pazarların önemini bir kez daha gündeme getirdi.

Çerezlik ayçiçeğinde gözler hasat fiyatlarında

Ekim alanlarının genişlemesiyle birlikte üretimin yükselmesi beklenirken, sektör açısından kritik konu ürünün hangi fiyatlardan ve hangi pazarlara satılacağı olacak.

Özellikle üretimin iç tüketimin üzerinde gerçekleşmesi durumunda ihracat imkanlarının yeterince kullanılamaması, hasat döneminde üretici fiyatları üzerinde baskı oluşturabilir.

Bu nedenle çerezlik ayçiçeğinde bu yıl yalnızca rekolte değil, pazarlama ve ihracat performansı da çiftçinin gelirini belirleyecek temel başlıklardan biri olacak.

Konya ayçiçeği üretiminde öne çıkıyor

Ayçiçeği üretiminin önemli merkezlerinden Konya'da da son yıllarda üretim alanları dikkat çekiyor.

Modern sulama imkanlarının yaygınlaşması, alternatif ürün arayışı ve bölgede gelişen tarıma dayalı sanayi, ayçiçeğini Konya çiftçisi açısından önemli ürünlerden biri haline getirdi.

Altınekin ilçesi ise gerek yağlık gerekse çerezlik ayçiçeği üretimi açısından bölgenin önemli üretim merkezleri arasında bulunuyor.

Bu yıl çerezlik ayçiçeğine olan ilginin artmasıyla birlikte hasat döneminde oluşacak fiyatlar yakından takip edilecek.

TÜRKTOB Yönetim Kurulu Başkanı M. Kayhan Yıldırım, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı, Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı ve Ankara Milletvekili Prof. Dr. Kürşad Zorlu’yu ziyaret ederek sektörün gündemindeki konular hakkında bilgi verdi.

Tohumculuk sektöründe finansmana erişim gündemde

Görüşmenin önemli başlıklarından birini sektörün finansmana erişimde karşılaştığı sorunlar oluşturdu.

Artan üretim maliyetleri, krediye erişimde yaşanan güçlükler ve mevcut finansman koşullarının tohumculuk faaliyetleri üzerindeki etkileri değerlendirildi.

Tohumluk üretiminin yanı sıra sektörün Ar-Ge ve yatırım kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik alternatif finansman modelleri ve destek mekanizmaları üzerinde duruldu.

Yıldırım ayrıca Türkiye'nin tohumluk üretimi, dış ticaret verileri, ihracat kapasitesi ve Türk tohumculuk sektörünün uluslararası pazarlardaki konumuna ilişkin Zorlu'ya bilgi verdi.

Türk Cumhuriyetleriyle tohumculuk iş birliği ele alındı

Görüşmede Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri arasındaki tohumculuk ilişkilerinin geliştirilmesi de değerlendirildi.

Tohumluk üretimi ve ticaretinin artırılması, ülkeler arasında bilgi ve tecrübe paylaşımının güçlendirilmesi ve ortak projelerin hayata geçirilmesine yönelik imkanlar üzerinde duruldu.

Türkiye'nin tohumculuk alanındaki üretim kapasitesi ve bilgi birikiminin Türk Cumhuriyetleriyle daha güçlü sektörel iş birliklerine dönüştürülmesinin önemine dikkat çekildi.

TÜRKTOB Başkanı Yıldırım, görüşmede Birlik ve bünyesindeki Alt Birliklerin yapısı ve faaliyetleri hakkında da bilgi verdi. Tohumculuk sektörünün üretim ve ticaretten Ar-Ge çalışmalarına ve uluslararası iş birliklerine kadar geniş bir alanda faaliyet yürüttüğünü aktardı.

Antalya'daki Asya-Pasifik Tohumculuk Kongresi de görüşüldü

Görüşmenin bir diğer gündem maddesi ise 1-5 Aralık 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek Asya-Pasifik Tohumculuk Kongresi (ASC 2026) oldu.

TÜRKTOB ile Türkiye Tohumculuk Endüstrisi Derneği (TÜRKTED) iş birliğinde gerçekleştirilecek kongrenin hazırlıkları ve kapsamına ilişkin Zorlu'ya bilgi verildi.

Kongrenin, Türkiye tohumculuk sektörünün uluslararası alandaki görünürlüğünün artırılması ve sektörün farklı ülkelerle yeni iş birlikleri geliştirmesi açısından taşıdığı önem değerlendirildi.

Türkiye bu rakamla dünya sıralamasında 6'ncı sırada yer aldı.

Ancak Kahveci'nin ortaya koyduğu veriler, Türkiye tarımının büyüklüğünün yanında çiftçi açısından çok daha önemli başka bir tartışmanın da kapısını açıyor.

Türkiye tarımda büyüdü, çiftçinin durumu ne oldu?

Kahveci'nin “Tarımsal üretim değerinde kaçıncıyız?” başlıklı makalesinde Türkiye'nin yalnızca cari üretim değerini değil, sabit fiyatlarla 21 yıllık değişimini de incelemesi dikkat çekiyor.

FAOSTAT'ın 2014-2016 sabit fiyatlarıyla Türkiye'nin brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 54,67 milyar dolar seviyesindeyken, 2024 yılında 98,37 milyar dolara yükseldi.

Kahveci'nin hesaplamasına göre bu, 21 yılda yaklaşık yüzde 80'lik reel artışa karşılık geliyor.

Ancak üretim değerindeki artış çiftçinin kazancını gösteriyor mu?

İşte makalenin çiftçi açısından en önemli tartışma noktası burada başlıyor.

Brüt tarımsal üretim değerinin yükselmesi, çiftçinin gelirinin veya kârlılığının aynı oranda yükseldiği anlamına gelmiyor.

Çünkü üreticinin ekonomik durumunu belirleyen yalnızca ürettiği ürünün satış değeri değil, o ürünü üretirken karşı karşıya kaldığı maliyetler.

Kahveci de analizinin sonunda bu noktaya dikkat çekerek, daha gerçekçi bir değerlendirme yapılabilmesi için Tarımsal Üretici Fiyatları ile Tarımsal Girdi Fiyat Enflasyonunun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Asıl hesap üretici fiyatı ile girdi maliyetinde

Bu durumda Türkiye'nin tarımsal üretim değerindeki büyümenin çiftçiye nasıl yansıdığını ortaya koyacak ikinci bir hesap gerekiyor.

Bir tarafta çiftçinin sattığı ürünlerin fiyatındaki değişim, diğer tarafta ise üretim yapabilmek için satın aldığı girdilerin fiyatındaki değişim bulunuyor.

Gübre, mazot, yem, tohum, ilaç, enerji ve diğer üretim girdilerindeki maliyet artışı, üreticinin elde ettiği ürün fiyatından daha hızlı yükseliyorsa tarımsal üretim değeri büyürken çiftçinin kârlılığı aynı ölçüde artmayabilir.

Tersi durumda ise üreticinin ekonomik konumu güçlenebilir.

Dolayısıyla yalnızca 92,35 milyar dolarlık üretim değerinden hareketle çiftçinin kazandığı veya kaybettiği sonucuna ulaşmak mümkün değil.

Dünya 6'ncılığı önemli ama çiftçi açısından başka bir gösterge gerekiyor

Kahveci'nin FAOSTAT verileri üzerinden ortaya koyduğu tablo Türkiye'nin dünya tarımındaki üretim gücünü gösteriyor.

Türkiye 2003 yılında cari üretim değeri bakımından dünya 9'uncusuyken, 2024 yılında 6'ncı sıraya yükseldi.

Ancak bu başarı göstergesinin çiftçinin ekonomik durumuyla tamamlanması gerekiyor.

Kahveci'nin analizinin sonunda işaret ettiği Tarım-ÜFE ve Tarım-GFE karşılaştırması bu nedenle ayrı bir önem taşıyor.

Türkiye'nin 92,35 milyar dolarlık tarımsal üretim değerinin ve dünya 6'ncılığının çiftçinin cebine nasıl yansıdığı, üretici fiyatları ile üretim maliyetlerinin birlikte incelenmesiyle daha net ortaya çıkacak.

Toprak Mahsulleri Ofisi'nde (TMO) gerçekleştirilen toplantıya Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ile hububat sektörünün temsilcileri katıldı.

Toplantıda üretim ve hasadın yanı sıra TMO'nun hububat alımları, yurt içi ve yurt dışı piyasalar ile sektörün beklenti ve talepleri değerlendirildi.

YUMAKLI: CUMHURİYET TARİHİNİN EN YÜKSEK REKOLTESİ BEKLENİYOR

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın 2026 yılı üretimine ilişkin açıklaması toplantının en dikkat çeken mesajlarından biri oldu.

Hasat sezonunun sonuna yaklaşıldığını belirten Yumaklı, Cumhuriyet tarihinin en yüksek rekoltesinin beklendiğini kaydetti.

Yumaklı, üreticilerin emeği ve alın teriyle şekillenen bereketli bir hasat sezonu yaşandığını belirterek, stratejik tarım ürünlerinde Türkiye'nin üretim gücü ve kendine yeterliliğinin bir kez daha ortaya konulduğunu ifade etti.

Tarım Bakanı, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği, çiftçinin desteklenmesi ve gıda arz güvenliğinin güçlendirilmesine yönelik çalışmaların devam edeceğini bildirdi.

TMO'NUN 2026 HUBUBAT ALIMLARI MASAYA YATIRILDI

Hububat üreticisini yakından ilgilendiren bir diğer gündem maddesi ise TMO'nun 2026 hasat sezonunda yürüttüğü alım faaliyetleri oldu.

TMO Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Ahmet Güldal, toplantıda yaptığı sunumda 2026 hasat dönemindeki alım faaliyetleri hakkında bilgi verdi.

Güldal'ın sunumunda ülke genelindeki saha operasyonları, piyasa düzenleme çalışmaları ve TMO'nun güncel faaliyetleri ele alındı.

Böylece hasat döneminin sonuna yaklaşılırken TMO'nun gerçekleştirdiği alımlar ve hububat piyasasına yönelik düzenleme faaliyetleri de sektör temsilcileriyle değerlendirildi.

TİCARET BAKANI BOLAT: TARIM ÜRÜNLERİNDE ARZ SIKINTISI YOK

Ticaret Bakanı Ömer Bolat da toplantıda tarımsal üretim ve piyasaya ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Bolat, tarım ürünlerinde arz kaynaklı herhangi bir sıkıntı yaşanmadığını belirterek, bol ve bereketli yağışlar ile uygulanan politikalar sonucunda üretimin arttığını söyledi.

Sağlıklı bir piyasa oluşması amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığının yüksek koordinasyon içerisinde çalıştığını ifade eden Bolat, sektör paydaşlarının da bu sürece katkı sağlamasının önemine dikkat çekti.

HUBUBAT SEKTÖRÜNÜN TALEPLERİ İKİ BAKANA İLETİLDİ

Toplantının önemli bölümlerinden birini de sektör temsilcilerinin değerlendirmeleri oluşturdu.

Ulusal Hububat Konseyi, Türkiye Un Sanayicileri Federasyonu (TUSAF) ve Hububat Ürünleri İhracat Birlikleri başkanları, sektörün görüş, öneri ve taleplerini Bakan Yumaklı ve Bakan Bolat'a iletti.

Toplantıda ayrıca yurt içi ve yurt dışı hububat piyasalarındaki gelişmeler değerlendirildi.

Gıda Kontrol Genel Müdürü Ersin Dilber de Tarım ve Orman Bakanlığının düzenleme ve denetim faaliyetleri hakkında katılımcılara bilgi verdi.

TİGEM'in TBMM KİT Komisyonuna şirket sahibi Hasan Karaozan'ın “yurt dışına kaçtığı” bilgisini vermesinin ardından Karaozan, Tarımdan Haber'i arayarak hakkındaki iddialara yanıt verdi.

İlgili makale: Bir kamu kurumu böyle mi dolandırılır? TİGEM dosyasında şok gelişme!

Karaozan, Türkiye'den kaçmadığını ve TİGEM'i dolandırmadığını savunurken, yaklaşık 2,5 yıldır Dubai'de bulunduğunu ve burada yatırımlar yaptığını söyledi.

"Kaçmadım, 2,5 yıldır Dubai'deyim"

TİGEM'in TBMM KİT Komisyonuna verdiği “yurt dışına kaçtı” bilgisine itiraz eden Hasan Karaozan, Türkiye'den ayrılmasının TİGEM'e olan borcuyla ilgili olmadığını savundu.

Türkiye'de faizlerin yükselmesiyle birlikte yatırım ortamının zorlaştığını belirten Karaozan, Crypto Carbon Energy olarak Bayburt'ta elektrikli araç şarj istasyonu ekipmanlarına yönelik planladıkları yatırımı bu nedenle durdurduklarını söyledi.

Karaozan, daha sonra yatırımlarını Dubai'ye taşıdıklarını belirterek, yaklaşık 2,5 yıldır burada bulunduğunu kaydetti.

Dubai'de elektrikli araçların şarj istasyonu ekipmanlarıyla ilgili yatırım yaptıklarını anlatan Karaozan, şirketinin yeni yeni para kazanmaya başladığını ifade etti.

"Şirketimize 250 milyon dolar değer biçildi"

Karaozan, Dubai'deki yatırımlarına ilişkin dikkat çeken bir iddiada da bulundu.

ABD'li bir şirket tarafından yapılan değerlendirme sonucunda Dubai'de yüzde 49 ortağı olduğu şirkete 250 milyon dolar değer biçildiğini öne süren Karaozan, yatırımlarının gelir üretmeye başlamasıyla birlikte TİGEM'e olan borcunu ödemeyi planladığını söyledi.

"TİGEM'e borcumu faiziyle ödeyeceğim"

Karaozan, TİGEM'e olan Antep fıstığı borcunu inkar etmezken, borcun ödenmesi konusunda da tarih verdi.

Dubai'deki şirketinin para kazanmaya başladığını belirten Karaozan, 2026 yılı Ekim ayından itibaren TİGEM'e ödeme yapmaya başlamayı ve borcun tamamını faiziyle birlikte yıl sonuna kadar kapatmayı planladığını söyledi.

TİGEM ise TBMM KİT Komisyonuna verdiği bilgide Crypto Carbon Energy dosyasında kurum zararının 95 milyon 409 bin liraya ulaştığını bildirmişti.

Fıstık borcunun nedenini zarar etmelerine bağladı

Hasan Karaozan, TİGEM'e olan borcun nasıl ortaya çıktığına ilişkin de açıklamalarda bulundu.

2023 yılında TİGEM'den ihale yoluyla satın aldıkları Antep fıstığından büyük zarar ettiklerini belirten Karaozan, aldıkları fıstığı kilogramı 400-450 lira seviyesinden satmayı planladıklarını ancak piyasadaki fiyatların gerilemesi nedeniyle yaklaşık 200 liradan satmak zorunda kaldıklarını söyledi.

Karaozan, bu ticaretten şirket olarak yaklaşık 110 milyon lira zarar ettiklerini öne sürdü.

TİGEM'e olan borcun ödenememesini de yaşadıkları bu ticari zarara bağlayan Karaozan, kurumu dolandırmak amacıyla hareket etmediklerini savundu.

Kefalet senedi için 5,8 milyon lira prim ödediklerini söyledi

Dosyanın en tartışmalı konularından biri olan sigorta kefalet senedi hakkında da konuşan Karaozan, teminatın daha sonra geçersiz hale gelmesinde şirketlerinin bir sorumluluğu olmadığını ileri sürdü.

Karaozan, TİGEM'e verilen teminat sigortası için 5,8 milyon lira prim ödediklerini, ancak daha sonra sigorta acentesinin teminatı kendilerinin bilgisi dışında geri çektiğini iddia etti.

Fıstık ticaretinden zarar etmelerinin ardından TİGEM yöneticilerine ödeme güçlüğü yaşadıklarını bildirdiklerini anlatan Karaozan, TİGEM'in alacağını kefalet senedi kapsamında sigorta şirketinden tahsil etmesini, kendilerinin de daha sonra bu tutarı faiziyle sigorta şirketine ödemeyi düşündüklerini söyledi.

Ancak Karaozan'ın anlatımına göre, TİGEM'in sigorta şirketinden tahsilata yönelmesi üzerine teminat sigortasının acente tarafından geri çekildiği ortaya çıktı.

Karaozan, kendilerinin de bu durumdan TİGEM aracılığıyla haberdar olduğunu öne sürdü.

"TİGEM'i dolandırmadım"

Karaozan, Tarımdan Haber'e yaptığı açıklamada TİGEM'i dolandırmak gibi bir niyetinin bulunmadığını vurguladı.

Crypto Carbon Energy firmasının üzerinde Türkiye'de halen gayrimenkuller bulunduğunu belirten Karaozan, şirketin mal varlığını ortadan kaldırmadığını söyledi.

Karaozan, şirket üzerindeki mal varlıklarını da dolandırma amacı taşımadıklarının göstergesi olarak göstererek, TİGEM'e olan borcunu faiziyle birlikte ödeyeceğini tekrarladı.

Tarımdan Haber 2024'ten beri fıstık dosyasını takip ediyor

Tarımdan Haber, TİGEM'in 2023 yılındaki Antep fıstığı satışında yaşanan tahsilat sorununu 2024 yılından bu yana yaptığı haberlerle gündemde tutuyor.

Ancak dosyanın kamuoyuna yansımasından bu yana Hasan Karaozan, Tarımdan Haber'le doğrudan iletişime geçerek kapsamlı bir açıklamada bulunmamıştı.

Karaozan'ın Tarımdan Haber ile iletişime geçmesinin zamanlaması bu nedenle dikkat çekti.

Genel Müdür Hasan Gezginç'le görüşmeleri gündeme geldikten sonra aradı

Tarımdan Haber son olarak, TİGEM Genel Müdürü Hasan Gezginç'in daha önce “tanımıyorum” dediği Hasan Karaozan'la TİGEM'deki makamında birden fazla kez görüştüğünü gündeme getirmişti.

İlgili Haber: Fıstık vurgununda şok gelişme: TİGEM Genel Müdürü 'tanımıyorum' dediği firari patronla makamında 4 kez görüşmüş

Karaozan'ın, Genel Müdür Hasan Gezginç'le yaptığı görüşmelerin Tarımdan Haber tarafından gündeme getirilmesinin ardından Tarımdan Haber'i arayarak ilk kez kapsamlı açıklamada bulunması dikkat çekti.

Karaozan görüşmede, TİGEM'in TBMM KİT Komisyonuna verdiği “yurt dışına kaçtı” bilgisine itiraz ederken, TİGEM'e olan borcunu da kabul ederek yıl sonuna kadar faiziyle birlikte kapatmayı planladığını söyledi.

Böylece TİGEM'in “yurt dışına kaçtı” dediği Karaozan ile şirket sahibinin “Kaçmadım, Dubai'de yatırım yapıyorum ve borcumu ödeyeceğim” açıklaması karşı karşıya gelmiş oldu.

Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci'nin FAOSTAT verileri üzerinden yaptığı çalışmaya göre Türkiye'nin brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 61 milyar 134 milyon TL seviyesindeyken, 2024 yılında 3 trilyon 29,6 milyar TL'ye yükseldi.

Kahveci'nin “Tarımsal üretim değerinde kaçıncıyız?” başlıklı analizinde yaptığı hesaplamaya göre, cari TL üzerinden tarımsal üretim değerindeki artış 21 yılda 49,56 kata ulaştı.

Tarımsal üretim 50 kat mı arttı?

Kahveci'nin analizinin dikkat çekici tarafı tam da burada ortaya çıkıyor.

Cari TL cinsinden üretim değerinin yaklaşık 50 katına çıkması, tarımsal üretimde aynı oranda reel bir büyüme yaşandığı anlamına gelmiyor.

Kahveci bu nedenle cari fiyatlarla hesaplanan değerlerin yanında FAOSTAT'ın sabit fiyatlı serisini de karşılaştırıyor.

Sabit fiyatlarda artış yüzde 80

2014-2016 sabit dolar fiyatlarıyla Türkiye'nin brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 54,67 milyar dolar seviyesinde bulunuyordu.

2024 yılında ise bu rakam 98,37 milyar dolara çıktı.

Kahveci bu iki rakam üzerinden yaptığı değerlendirmede, 21 yıldaki reel artışı yaklaşık 1,8 kat, yani yüzde 80 olarak hesaplıyor.

Böylece aynı 21 yıllık dönem için iki farklı görüntü ortaya çıkıyor:

Cari TL ile üretim değeri yaklaşık 49,5 katına çıkarken, sabit fiyatlarla hesaplanan üretim değerindeki artış yaklaşık yüzde 80 seviyesinde bulunuyor.

3 trilyon liralık rakam neden yanıltıcı okunabilir?

Kahveci'nin çalışması, tarımsal üretim rakamlarında cari değerlerle reel değerlerin ayrılmasının önemini de ortaya koyuyor.

Çünkü 2003 yılında 61,1 milyar TL olan üretim değerinin 2024'te 3 trilyon lirayı aşması tek başına Türkiye'nin tarımsal üretim performansını göstermiyor.

Uzun yıllara yayılan fiyat artışlarının da cari üretim değerini yukarı taşıdığı dikkate alındığında, tarımın gerçek performansının değerlendirilmesinde sabit fiyatlı veriler ayrı bir önem taşıyor.

Türkiye'nin dünya sıralaması da değişti

Buna rağmen Kahveci'nin analizi Türkiye tarımında reel üretim değerinin arttığını da ortaya koyuyor.

Sabit fiyatlı seriye göre Türkiye 2003 yılında dünya sıralamasında 10'uncu sıradayken, 2024 yılında 6'ncı sıraya yükseldi.

Dolayısıyla Kahveci'nin ortaya koyduğu 21 yıllık tablo, Türkiye tarımında nominal rakamların gösterdiği 50 kata yakın bir büyüme olmadığını ancak sabit fiyatlarla üretim değerinde de önemli bir artış yaşandığını gösteriyor.

Tüm Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD) Yönetim Kurulu Başkanı Müslüm Doğru, yaptığı açıklamada 2026 yılı çiğ süt destekleme tutarı ile ödeme takviminin henüz açıklanmamasına dikkat çekti.

Doğru, özellikle yılın ilk üç aylık dönemine ait destek tutarının dahi belli olmamasının, hayvancılıkta uygulanan planlı üretim modelinin öngörülebilirlik hedefiyle örtüşmediğini vurguladı.

Üretici Ocak-Mart döneminde ürettiği sütün desteğini bilmiyor

Müslüm Doğru'nun açıklamasında dikkat çektiği en önemli konu, 2026 yılının ilk destekleme döneminin üzerinden aylar geçmesine rağmen destek miktarının açıklanmamış olması oldu.

Mevcut sistemde çiğ süt desteklerinin üçer aylık dönemler halinde ödendiğini hatırlatan Doğru, Ocak-Şubat-Mart döneminde üretilen süt için litre başına ne kadar destek verileceğinin henüz ilan edilmediğini, ödeme takviminin de açıklanmadığını belirtti.

İkinci destekleme dönemine ilişkin işlemler devam ederken ilk dönemin destek tutarının dahi belli olmamasının üreticinin beklentisini artırdığına dikkat çekildi.

2025'te litre başına 20 kuruş temel destek uygulanmıştı

TÜSEDAD'ın açıklamasına göre, 2025 üretim yılında çiğ süt için temel destek tutarı litre başına 20 kuruş olarak uygulanmış, belirlenen katsayılar doğrultusunda üreticilere ilave destekler de verilmişti.

2025 yılına ait dört destekleme döneminin ödemeleri tamamlanırken, üç yıllık hayvancılık destekleme modelinin son yılı olan 2026'ya ilişkin çiğ süt temel destek tutarı henüz açıklanmadı.

Doğru, üreticilerin Ağustos ayına gelinmesine rağmen 2026 yılında ürettikleri süt için litre başına ne kadar destek alacağını bilmediğine dikkat çekti.

"Üreticinin finansman planlaması açısından önemli"

Çiğ süt desteğinin süt işletmelerinin yem, enerji, işçilik ve diğer üretim giderlerinin karşılanmasına katkı sağlayan önemli desteklerden biri olduğunun altını çizen Müslüm Doğru, destek tutarı kadar ödemenin ne zaman yapılacağının bilinmesinin de üretici açısından önem taşıdığını kaydetti.

Destek tutarı ve ödeme takviminin üretim dönemi içerisinde açıklanmasının işletmelerin nakit akışını yönetmesi, finansman planlamasını yapması ve üretimini öngörülebilir şekilde sürdürebilmesi açısından gerekli olduğunu belirtti.

TÜSEDAD: Planlı üretimin öngörülebilirlik ilkesi zayıflıyor

TÜSEDAD Başkanı Müslüm Doğru, hayvancılıkta 2024-2026 yıllarını kapsayan üç yıllık destekleme modelinin sektör tarafından olumlu karşılandığını hatırlattı.

Yeni modelin üreticinin destek politikalarını önceden görerek yatırım ve üretim planlaması yapabilmesi açısından önemli olduğunu belirten Doğru, 2026 çiğ süt desteğinde yaşanan belirsizliğin ise bu yaklaşımın temel amaçlarından biriyle çeliştiğine dikkat çekti.

Doğru, “2026 yılına ilişkin destekleme tutarı ile ödeme takviminin hâlen açıklanmamış olması, planlı üretim modelinin temel hedeflerinden biri olan öngörülebilirlik ilkesini de zayıflatmaktadır” değerlendirmesinde bulundu.

TÜSEDAD'dan Bakanlığa çağrı

TÜSEDAD, 2026 yılında üretilecek çiğ süte verilecek desteğin litre başına tutarının ve ödeme takviminin bir an önce ilan edilmesini istedi.

Müslüm Doğru, destek ödemelerinin açıklanacak takvim doğrultusunda gerçekleştirilmesinin hem üretim planlamasının sürekliliği hem de süt sektörünün sürdürülebilirliği açısından önem taşıdığını belirtti.

YENİ Parti Şanlıurfa Milletvekili Mahmut Tanal, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın yanıtlaması istemiyle verdiği yazılı soru önergesinde, besicinin artan üretim maliyetleri karşısındaki durumunu ve hayvan ithalatının yerli üretici üzerindeki etkilerini gündeme getirdi.

Tanal, önergesinde yem, elektrik, akaryakıt, işçilik, veterinerlik hizmetleri ve finansman maliyetlerindeki artış nedeniyle besicilerin üretim yapmakta zorlandığını, buna karşılık karkas et satış fiyatlarındaki gerilemenin işletmeler üzerinde ekonomik baskı oluşturduğunu belirtti.

Üretici düşük fiyattan satarken tüketici neden pahalı et yiyor?

Önergede dikkat çekilen konulardan biri de üretici ile tüketici fiyatları arasındaki makas oldu.

Tanal, üreticinin düşük fiyattan satış yaptığı bir dönemde vatandaşın eti yüksek fiyatlarla tüketmeye devam etmesinin; üretim planlaması, ithalat politikaları, piyasa düzenleme mekanizmaları ve fiyat oluşum süreçlerinin etkinliğine ilişkin soru işaretleri doğurduğunu kaydetti.

Önergede üreticinin zarar ederek üretimden çekilmesinin orta ve uzun vadede hayvan varlığında azalmaya, et arzının daralmasına ve tüketici fiyatlarının daha da yükselmesine yol açabileceği değerlendirmesinde bulunuldu.

Bakanlığa kritik soru: İthalatın üreticiye etkisi ölçüldü mü?

Soru önergesinin üreticiyi doğrudan ilgilendiren en dikkat çekici bölümünü ise kesimlik hayvan ithalatına ilişkin sorular oluşturdu.

Tanal, Tarım ve Orman Bakanlığına şu soruyu yöneltti:

Kesimlik hayvan ithalatının yerli üreticilerin satış fiyatları, karlılığı ve üretimin sürdürülebilirliği üzerindeki etkilerine ilişkin Bakanlık veya bağlı kuruluşlar tarafından herhangi bir etki analizi, rapor ya da çalışma hazırlandı mı?

Milletvekili, böyle bir çalışma bulunuyorsa sonuçlarının da kamuoyuna açıklanmasını istedi.

Bu soru özellikle besicinin karkas kesim fiyatlarının baskılandığı yönündeki tartışmalar açısından önem taşıyor. Çünkü önergeyle, kesimlik hayvan ithalatının yalnızca piyasaya sağladığı arz değil, yerli üreticinin satış fiyatı ve karlılığı üzerindeki sonuçlarının Bakanlık tarafından ölçülüp ölçülmediği sorgulanmış oldu.

Üretici fiyatı ile marketteki et fiyatı arasındaki fark da soruldu

Önergede Bakanlıktan son iki yılda karkas et üretici fiyatları ile tüketici satış fiyatları arasında oluşan farkın nedenlerine ilişkin herhangi bir inceleme yapılıp yapılmadığının açıklanması da istendi.

Et ve Süt Kurumunun hem üreticinin zarar etmesini hem de tüketicinin yüksek fiyatla et tüketmesini önlemek amacıyla hangi piyasa düzenleme tedbirlerini uyguladığı ve bu tedbirlerin etkinliğine ilişkin bir performans değerlendirmesi bulunup bulunmadığı da Bakan Yumaklı'ya yöneltilen sorular arasında yer aldı.

Kesimlik hayvan ithalatı sınırlandırılacak mı?

Tanal, önergede yerli besici açısından daha doğrudan bir soru yöneltti.

Tanal, kesimlik hayvan ithalatının yeniden gözden geçirilmesi veya yerli üreticiyi koruyacak şekilde sınırlandırılmasına yönelik Bakanlığın yürüttüğü bir çalışma bulunup bulunmadığını sordu.

Bakanlıktan ayrıca yem, enerji, finansman ve diğer üretim maliyetlerini azaltacak yeni bir destek veya teşvik programı hazırlanıp hazırlanmadığının açıklanması istendi.

Üreticilerin üretimden çekilmesini önlemek, hayvan varlığını korumak ve sürdürülebilir hayvancılığı sağlamak amacıyla kısa, orta ve uzun vadede uygulanması planlanan tedbirlerin neler olduğu da Bakan Yumaklı'ya soruldu.

Son 3 yılın hayvan ithalatı rakamları da istendi

Tanal, Et ve Süt Kurumunun son üç yılda gerçekleştirdiği ithalatın boyutunun da açıklanmasını talep etti.

Bakan Yumaklı'dan ESK tarafından ithal edilen besilik ve kesimlik büyükbaş hayvan sayısının, hayvanların menşe ülkelerinin ve toplam ithalat maliyetinin yıllar itibarıyla kamuoyuyla paylaşılması istendi.

Böylece önergeyle hayvancılık politikalarında üç kritik konu aynı anda Meclis gündemine taşınmış oldu: İthalatın yerli üretici üzerindeki etkisi, üretici ile tüketici fiyatları arasındaki makas ve besicinin artan üretim maliyetleri karşısında korunmasına yönelik politikalar.

Kahveci'nin “Tarımsal üretim değerinde kaçıncıyız?” başlıklı makalesinde ortaya koyduğu verilere göre, Türkiye'nin cari fiyatlarla brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 40 milyar 732 milyon dolar seviyesindeyken, 2024 yılında 92 milyar 350 milyon dolara yükseldi.

Türkiye 9'unculuktan 6'ncılığa çıktı

Kahveci'nin FAOSTAT verileri üzerinden yaptığı dünya sıralamasında da dikkat çekici bir değişim yaşandı.

Türkiye, cari dolar cinsinden brüt tarımsal üretim değerinde 2003 yılında dünyada 9'uncu sırada bulunurken, 2024 yılında 6'ncı sıraya yükseldi.

Sabit fiyatlarla yapılan hesaplamada da Türkiye'nin dünya sıralamasındaki konumu güçlendi.

Kahveci'nin çalışmasına göre 2014-2016 sabit dolar fiyatlarıyla Türkiye'nin brüt tarımsal üretim değeri 2003 yılında 54,67 milyar dolar seviyesindeyken, 2024 yılında 98,37 milyar dolara çıktı.

Türkiye bu hesaplamada 2003'te dünya 10'uncusuyken, 2024'te yine 6'ncı sırada yer aldı.

21 yılda 51,6 milyar dolarlık artış

Cari dolar üzerinden bakıldığında Türkiye'nin tarımsal üretim değeri 21 yılda yaklaşık 51,6 milyar dolar arttı.

Ancak Kahveci'nin analizinde özellikle dikkat çektiği noktalardan biri, cari değerlerdeki artış ile reel üretim değerindeki artışın birbirinden ayrılması gerektiği oldu.

Çünkü fiyat ve kur hareketleri uzun dönemli karşılaştırmalarda tarımsal üretimin gerçek değişiminin olduğundan çok daha yüksek görünmesine neden olabiliyor.

Tarımsal hasıla ile üretim değeri aynı şey değil

Kahveci'nin analizinde üzerinde durduğu önemli konulardan biri de kamuoyunda sık kullanılan “tarımsal hasıla” ile “brüt tarımsal üretim değeri” arasındaki fark oldu.

Türkiye için açıklanan 83,2 milyar dolarlık tarımsal hasıla ile FAOSTAT verilerindeki 92,35 milyar dolarlık brüt üretim değeri aynı göstergeyi ifade etmiyor.

Kahveci, brüt üretim değerinin birincil bitkisel ve hayvansal ürünlerin çiftlik kapısındaki ekonomik değerini ortaya koyduğuna dikkat çekiyor.

Ortaya çıkan tablo ise Türkiye'nin tarımsal üretim değerinde dünyadaki önemli ülkeler arasında bulunduğunu ve son 21 yılda dünya sıralamasındaki yerini yukarı taşıdığını gösteriyor.

Açıklamalarda özellikle hububat üreticisini ilgilendiren iki yeni piyasa dikkat çekti: Vadeli İşlem Piyasası ve Uluslararası Ürün Piyasası.

Buğday ve mısırda ileri tarihli fiyat dönemi

TÜRİB, 2026 yılının son çeyreğinde Vadeli İşlem Piyasası'nı devreye almayı hedefliyor.

İlk aşamada ekmeklik buğday ve mısır ELÜS'leri ile bu ürünlere ilişkin TÜRİB fiyat endekslerinin dayanak varlık olarak kullanılması planlanıyor.

ELÜS'e dayalı sözleşmelerde fiziki teslimat, TÜRİB endekslerine dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma öngörülüyor. Takas, risk, teminat ve temerrüt yönetimi hizmetleri Takasbank tarafından verilecek.

Yeni piyasanın çiftçi açısından en önemli tarafı ise ileri tarihli fiyat oluşumuna imkan verecek olması.

Tarımda üretici ekim kararını verirken aylar sonra oluşacak ürün fiyatını kesin olarak bilmiyor. Özellikle buğday ve mısırda hasat döneminde yaşanan fiyat hareketleri üreticinin gelirini doğrudan etkiliyor. Vadeli piyasanın etkin çalışması halinde tarım sektörüne gelecekteki fiyat beklentisini görme ve fiyat dalgalanmalarına karşı risk yönetimi yapabilme imkanı sağlaması bekleniyor.

TÜRİB de yeni piyasanın fiyat keşfi, risk yönetimi ve piyasa derinliğinin geliştirilmesini hedeflediğini açıkladı.

Çiftçinin ürününü hasatta satmak zorunda kalmaması hedefleniyor

TÜRİB'in üzerinde durduğu bir başka önemli konu ise çiftçinin finansmana erişimi.

Kırali, çiftçilerin bankalar açısından güvenilir ve likit teminat olarak kabul edilen varlıklarının sınırlı olması nedeniyle finansmana erişimde zorlandığını belirtirken, lisanslı depoya teslim edilen ürün karşılığında oluşturulan ELÜS'lerin kredi teminatı olarak kullanılabildiğine dikkat çekti.

TÜRİB'e göre üretici bu yöntemle ELÜS karşılığında finansmana ulaşarak girdi borçlarını kapatabilir ve ürününü hasadın hemen ardından satmak yerine piyasa şartlarına göre daha sonraki bir tarihte değerlendirebilir.

Bu mekanizma özellikle hasat döneminde piyasaya yoğun ürün arzının yaşandığı hububat sektöründe önem taşıyor.

Lisanslı depo kapasitesi 15,2 milyon tona çıktı

Türkiye'deki lisanslı depoculuk sisteminin ulaştığı büyüklük de toplantıda açıklanan dikkat çekici veriler arasında yer aldı.

Türkiye genelinde 54 il, 169 ilçe ve 383 farklı noktada 289 lisanslı depo işletmesi faaliyet gösteriyor. Toplam saklama kapasitesi ise 15,2 milyon tona ulaşmış durumda.

TÜRİB'in verdiği bilgiye göre Türkiye'nin son 5 yıllık ortalama hububat üretimi yaklaşık 37,2 milyon ton seviyesinde bulunuyor. Buna göre mevcut lisanslı depo kapasitesi ortalama hububat rekoltesinin yaklaşık yüzde 41'ine karşılık geliyor.

2019 yılında 4 milyon ton olan kapasitenin orta vadede 20 milyon tona çıkarılması hedefleniyor.

TÜRİB'de 64,5 milyon ton ürün işlem gördü

TÜRİB'in faaliyete geçmesinden bugüne kadar ELÜS Piyasası'ndaki toplam işlem hacmi 475 milyar liraya, işlem miktarı ise 64,5 milyon tona ulaştı.

İşlemlerde en büyük payı sırasıyla buğday, mısır, arpa ve ayçiçeği tohumu oluşturuyor. ELÜS'e konu 17 ürün içerisinde bu dört ürün toplam işlem hacminin yüzde 98'ini oluşturuyor.

2026 yılında ise hasat dönemindeki yoğun TMO alımları nedeniyle ELÜS piyasasındaki TMO payının yaklaşık yüzde 65'e çıktığı açıklandı.

Bu veri, TÜRİB piyasasında kamunun ağırlığının geldiği noktayı göstermesi bakımından da dikkat çekiyor.

İthal tarım ürünleri dolar ve avro ile işlem görecek

TÜRİB'in üzerinde çalıştığı bir diğer önemli proje ise Uluslararası Ürün Piyasası.

Yeni piyasada Ticaret Bakanlığı izniyle faaliyet gösteren antrepolarda bulunan ithal tarım ürünlerinin işlem görmesi planlanıyor.

Piyasanın katılımcıları tarım ürünü ithalatçıları, ihracatçıları ve uluslararası ürün ticareti yapan tüzel kişiler olacak.

İlk etapta hububat, baklagiller ve yağlı tohumların sisteme alınması planlanırken, ürünler ABD doları ve avro üzerinden alınıp satılabilecek.

TÜRİB, teknik altyapının hazır olduğunu ve gerekli mevzuatın yayımlanmasının ardından Uluslararası Ürün Piyasası'nın da 2026 yılının son çeyreğinde devreye alınmasını hedefliyor.

Lisanslı depolara yeni denetim sistemi geliyor

Çiftçinin lisanslı depoya teslim ettiği ürünün güvenliği açısından önemli bir başka gelişme de yeni denetim mekanizması olacak.

TOBB ve TÜRİB iştirakiyle Lisanslı Depoculuk Denetim A.Ş. 7 Ocak 2026'da kuruldu.

Yeni yapıyla lisanslı depolardaki fiziki ürün miktarı ile elektronik kayıtların uyumu, ürün analizlerinin doğruluğu, muhafaza koşulları, ekipmanların kalibrasyonu ve bilgi sistemi kayıtları denetlenecek.

Bunun yanında lisanslı depoların uzaktan ve anlık olarak izlenmesini sağlayacak Lisanslı Depoculuk Bilgi Sistemi'nin (LİDBİS) de 2026 yılı sonunda devreye alınması hedefleniyor. Sistemle depolardaki ürün miktarının teknolojik altyapıyla takip edilmesi planlanıyor.

TÜRİB'de günlük işlem hacmi 720 milyon liraya ulaştı

TÜRİB'in açıkladığı verilere göre ELÜS piyasasındaki günlük ortalama işlem hacmi 2024 yılında 267 milyon lirayken, 2025 yılında yüzde 80 artarak 480 milyon liraya çıktı.

2026 Temmuz sonu itibarıyla ise günlük ortalama işlem hacmi, 2025 yılına göre yüzde 50 artışla 720 milyon liraya ulaştı.

ELÜS bakiyesi bulunan hesap sayısı da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 73 artarak 82 bin 68'e yükseldi.

Rekolte, stok miktarı, hava koşulları ve tüketim gibi klasik arz-talep unsurları önemini korurken, küresel para ve ticaret sistemindeki değişimlerin tarımsal emtia fiyatları üzerindeki etkisi de giderek daha görünür hale geliyor.

Bu tablonun merkezinde ise dünyanın en büyük iki ekonomisi ABD ile Çin arasındaki ekonomik ve ticari rekabet bulunuyor.

ABD-ÇİN REKABETİ TARIM TİCARETİNİN ROTASINI DEĞİŞTİRİYOR

ABD ile Çin arasındaki ticari gerilimlerin en fazla hissedildiği alanlardan biri tarım.

Çin'in dünyanın en büyük tarımsal emtia ithalatçılarından biri olması, ABD'nin ise soya fasulyesi, mısır ve birçok tarım ürününde önemli bir ihracatçı konumunda bulunması, iki ülke arasındaki her ticari kararın küresel piyasaya yansımasına neden oluyor.

Tarifeler veya ithalat tercihlerindeki değişiklikler Çin'in ABD yerine Brezilya gibi alternatif tedarikçilere yönelmesine, bunun sonucunda da küresel ticaret rotalarının yeniden şekillenmesine yol açabiliyor.

Böyle bir değişim yalnızca ABD ve Çin'i değil; Güney Amerika'daki üreticiden Asya'daki ithalatçıya kadar geniş bir tedarik zincirini etkileyebiliyor.

TARIM ÜRÜNLERİ ARTIK SADECE TARLADA FİYATLANMIYOR

Küresel piyasalardaki dönüşümün bir başka boyutunu para sistemi oluşturuyor.

Dolar, dünya ticaretinin ve emtia piyasalarının temel para birimi olma özelliğini sürdürürken Çin, yuanın uluslararası ticarette kullanım alanını genişletmeye çalışıyor.

Çin'in ABD Hazine tahvili portföyünü uzun vadede azaltması da iki ülke arasındaki finansal ilişkinin değişimini gösteren göstergelerden biri olarak değerlendiriliyor.

2026 itibarıyla Japonya'nın yaklaşık 1,14 trilyon dolarlık ABD Hazine tahviliyle en büyük yabancı yatırımcı konumunu koruması, küresel finans sistemindeki sermaye hareketlerinin ulaştığı büyüklüğü de ortaya koyuyor.

SOYA VE MISIR NEDEN ÖNEMLİ?

ABD-Çin ticaretindeki değişimlerin etkisinin en net görülebildiği ürünlerin başında soya fasulyesi geliyor.

Çin'in devasa yem ve hayvancılık sektörü nedeniyle gerçekleştirdiği soya ithalatı, dünya yağlı tohum ticaretinin önemli belirleyicilerinden biri.

Çin'in hangi ülkeden ne kadar soya alacağına ilişkin değişiklikler ABD'deki stoklardan Brezilya'daki ihracat fiyatlarına, navlun maliyetlerinden diğer yağlı tohumlara kadar birçok piyasada zincirleme etki oluşturabiliyor.

Benzer mekanizma mısır ve diğer yem hammaddelerinde de görülebiliyor.

Dolayısıyla iki ülke arasındaki bir gümrük vergisi kararı dahi, binlerce kilometre uzaktaki üreticinin karşılaştığı fiyatı etkileyebilecek sonuçlar doğurabiliyor.

TARIM FİYATLARININ ŞİFRESİ DEĞİŞİYOR

Ortaya çıkan tablo, tarımsal emtia piyasalarını değerlendirirken yalnızca “Bu yıl ne kadar üretildi?” sorusuna bakmanın artık yeterli olmadığını gösteriyor.

Ürünü kim satın alıyor? Hangi para birimiyle ticaret yapılıyor? Hangi ülkeye hangi tarife uygulanıyor? Ticaret hangi liman ve koridorlara kayıyor? Küresel fonlar hangi yönde pozisyon alıyor?

Bu soruların cevapları da tarım ürünlerinin fiyat oluşumunun bir parçası haline geliyor.

Başka bir ifadeyle, tarım ürünleri artık yalnızca tarlada değil; döviz piyasalarında, borsalarda, limanlarda ve küresel güç mücadelesinin içinde de fiyatlanıyor.

TÜRKİYE İÇİN RİSK Mİ, FIRSAT MI?

Küresel ticaret sistemindeki dönüşüm Türkiye açısından da yakından izlenmesi gereken bir sürece işaret ediyor.

Türkiye'nin tarımsal üretim kapasitesi, coğrafi konumu ve Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Karadeniz arasındaki ticaret yollarına yakınlığı, değişen küresel ticaret düzeninde önemli avantajlar sağlayabilir.

Ancak bunun için dünya tarım piyasalarının yalnızca üretim rakamları üzerinden değil, finans, lojistik, enerji ve jeopolitikle birlikte okunması gerekiyor.

Dünyanın para ve ticaret düzeni yeniden şekillenirken toprağın, suyun, tarımsal üretimin ve diğer reel varlıkların stratejik önemi de artıyor.

Önümüzdeki dönemin temel sorusu ise şu olacak: ABD ile Çin arasındaki ekonomik güç mücadelesi derinleşirken, küresel tarım ticaretinin yeni kazananları hangi ülkeler olacak?

Piyasanın bir tarafında cazip fiyatlardan yararlanmak isteyen ithalatçılar bulunurken, diğer tarafında Karadeniz bölgesinden dünya pazarlarına çıkan güçlü arz fiyatların yükselmesini engelliyor.

CEZAYİR'DEN 720 BİN TONLUK DEV BUĞDAY ALIMI

Talep tarafındaki en dikkat çekici gelişmelerden biri Cezayir'den geldi.

Cezayir'in uluslararası ihalede yaklaşık 720 bin ton buğdayı 289-290 dolar/ton CF seviyesinden satın aldığı bildirildi. Büyük hacimli alım, fiyatların gerilemesinin ithalatçı ülkeleri yeniden piyasaya çektiğine yönelik önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.

Güney Kore'nin de 36 bin 800 ton ABD menşeli buğday satın alması talep tarafındaki hareketliliği destekledi.

Son alımlar, uluslararası buğday piyasasında düşük fiyatlardan yararlanmak isteyen ülkelerin yeniden pozisyon almaya başladığını gösteriyor.

KARADENİZ'DEN GELEN UCUZ BUĞDAY FİYATLARI BASKILIYOR

Ancak alımların yeniden hızlanması henüz fiyatların yönünü yukarı çevirmeye yetmiş değil.

Rusya başta olmak üzere Karadeniz havzasından dünya piyasalarına çıkan rekabetçi fiyatlı buğday, küresel fiyatlar üzerinde önemli bir baskı oluşturmaya devam ediyor.

Bu nedenle piyasada fiyatların yükseleceği beklentisini taşıyanların eli henüz güçlenmiş değil. Yeni ihaleler talebi desteklese de Karadeniz arzının devam etmesi halinde kısa vadede fiyatların baskı altında kalabileceği değerlendiriliyor.

KARADENİZ'DEKİ SAVAŞ BUĞDAY TİCARETİNİ YENİDEN GÜNDEME GETİRDİ

Arz tarafında ise yalnızca üretim miktarı değil, buğdayın dünya pazarlarına güvenli şekilde ulaşıp ulaşamayacağı da giderek daha önemli hale geliyor.

Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz'deki ticari gemi trafiğine yönelik oluşturduğu risk, bölgeden gerçekleştirilen tahıl ihracatının güvenliğine ilişkin endişeleri yeniden artırdı.

Karadeniz, Rusya ve Ukrayna'nın dünya tahıl ticaretindeki ağırlığı nedeniyle küresel buğday fiyatları açısından kritik öneme sahip. Bölgedeki sevkiyatların aksaması halinde bugün fiyatları aşağı çeken güçlü arz, kısa sürede farklı bir fiyatlama unsuruna dönüşebilir.

AVRUPA'DA BUĞDAY ÜRETİM TAHMİNİ DÜŞÜRÜLDÜ

Piyasayı destekleyebilecek bir başka gelişme ise Avrupa'dan geldi.

Expana, Avrupa Birliği'nin buğday hasadına ilişkin tahminini 1,5 milyon ton aşağı yönlü revize ederek 126,8 milyon tona düşürdü.

Üretim beklentisindeki aşağı yönlü revizyon, kısa vadede güçlü Karadeniz arzının gölgesinde kalsa da önümüzdeki dönemde küresel buğday dengeleri açısından yakından takip edilecek.

BUĞDAY FİYATLARINDA YÖNÜ NE BELİRLEYECEK?

Dünya buğday piyasasında böylece iki farklı güç karşı karşıya gelmiş durumda.

Bir tarafta Cezayir ve Güney Kore gibi ülkelerden gelen yeni talep, Avrupa'daki üretim beklentisinin aşağı çekilmesi ve Karadeniz'deki jeopolitik riskler bulunuyor.

Diğer tarafta ise Karadeniz'den dünya pazarlarına çıkan güçlü ve rekabetçi arz fiyatların yükselmesini sınırlıyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde gerçekleştirilecek büyük uluslararası buğday ihaleleri ile Karadeniz'deki gelişmeler fiyatların yönü açısından belirleyici olacak.

Piyasanın temel sorusu artık şu: Büyük alıcıların geri dönüşü fiyatlarda dipten dönüşün işareti mi, yoksa Karadeniz'in güçlü arzı buğday fiyatlarını baskılamaya devam mı edecek?

Avustralya Tarım, Balıkçılık ve Orman Bakanlığının verilerine göre 7 Ağustos'ta 175 olan doğrulanmış veya pozitif kabul edilen H5 vakası, 8 Ağustos'taki yeni tespitlerle 215'e çıktı. 9 Ağustos saat 10.00 itibarıyla ise ülkede yabani kuşlarda doğrulanmış vaka sayısı 220'ye ulaştı.

VAKA SAYISI BİR HAFTADA 62'DEN 220'YE ÇIKTI

Salgının yayılma hızı rakamlara da yansıdı. Avustralya'da 2 Ağustos'ta 62 olarak bildirilen toplam vaka sayısı, 4 Ağustos'ta 102'ye, 6 Ağustos'ta 123'e ve 7 Ağustos'ta 175'e yükseldi. 9 Ağustos'ta ise sayı 220 olarak açıklandı.

Son resmi verilere göre vakaların 152'si Güney Avustralya, 53'ü Victoria, 10'u Batı Avustralya, 4'ü Yeni Güney Galler ve 1'i Queensland'de bulunuyor.

YABANİ DENİZ KUŞLARINDA YOĞUNLAŞTI

Vakalar şimdiye kadar özellikle yabani kuşlarda tespit edildi. Büyük tepeli sumrular (greater crested tern) salgında öne çıkan türlerden biri olurken, gümüş martı ve farklı deniz kuşlarında da pozitif sonuçlar bildirildi.

Özellikle Güney Avustralya ve Victoria'dan son günlerde art arda yeni vakalar gelmesi, yetkililerin yabani kuş popülasyonlarındaki hastalık takibini yoğunlaştırmasına neden oldu.

EN KRİTİK NOKTA: KÜMES HAYVANLARINDA HENÜZ VAKA YOK

Hastalığın yabani kuşlarda hızla yayılmasına karşın Avustralya kanatlı sektörü açısından kritik eşik henüz aşılmış değil.

Avustralya Tarım Bakanlığı, kümes hayvanlarında veya ülkenin daha geniş tarımsal üretim sisteminde H5 kuş gribi tespit edilmediğini bildiriyor. İnsan sağlığına yönelik mevcut risk de düşük olarak değerlendiriliyor.

Bununla birlikte yabani kuşlardan ticari kanatlı işletmelerine olası bulaşma riski nedeniyle biyogüvenlik önlemleri önem kazanıyor. Avustralyalı yetkililer, özellikle yabani kuşların kümes hayvanlarının yem ve su kaynaklarıyla temasının engellenmesine dikkat çekiyor.

KANATLI SEKTÖRÜ İÇİN BİYOGÜVENLİK UYARISI

Avustralya'daki gelişmeler, kuş gribinde erken teşhis ve biyogüvenlik uygulamalarının önemini bir kez daha gündeme getirdi.

Yabani kuşlarda başlayan yayılımın ticari işletmelere ulaşmasının önlenmesi için kümeslerin yabani kuşlarla temasının sınırlandırılması, yem ve su kaynaklarının korunması, işletmeler arasındaki insan, araç ve ekipman hareketlerinde biyogüvenlik kurallarının uygulanması ve şüpheli hayvan ölümlerinin hızlı şekilde bildirilmesi kritik önem taşıyor.

Avustralya'daki tablo Türkiye açısından da özellikle kanatlı sektörü ve hayvan sağlığı otoritelerinin yakından izlemesi gereken bir gelişme olarak öne çıkıyor.

İncirin Anadolu'dan dünyaya yayılan, Türkiye açısından hem üretim hem de ihracat değeri yüksek stratejik ürünlerden biri olduğunu belirten Doğan, üretimin özellikle Ege Bölgesi'nde yoğunlaştığına dikkat çekti.

İNCİR ÜRETİMİNİN MERKEZİ EGE BÖLGESİ

Türkiye'nin yıllık yaş incir üretiminin yıllara göre 320 bin ile 400 bin ton arasında değiştiğini kaydeden Doğan, yaş incir üretiminin yaklaşık yüzde 75'inin İzmir, Aydın ve Muğla'da gerçekleştirildiğini ifade etti.

Kuru incir üretiminin de yüzde 75-80'inin Ege Bölgesi'nden karşılandığını belirten Doğan, 2025 yılında yaklaşık 68 bin ton olarak gerçekleşen kuru incir üretiminin 48 bin tonunun Aydın'da, yaklaşık 20 bin tonunun ise Tire, Ödemiş, Beydağ ve Kiraz ilçelerinde gerçekleştirildiğini söyledi.

Doğan, 2023-2024 sezonunda 63 bin 500 ton olan kuru incir ihracatının 2024-2025 sezonunda yüzde 3 azalarak 61 bin 600 tona gerilediğini, ihracattan yaklaşık 369,8 milyon dolar gelir elde edildiğini kaydetti.

“REKOLTE ARTIŞI BEKLENİYOR ANCAK ÜRETİCİ FİYATTAN ENDİŞELİ”

2026 yılında yağışların olumlu seyretmesi nedeniyle incir rekoltesinde bir önceki yıla göre yüzde 20-25 oranında artış beklendiğini dile getiren Doğan, üreticinin yüksek rekolteden ziyade bunun fiyatlara yapabileceği baskıdan endişe duyduğunu söyledi.

Geçen sezon rekoltenin düşük olmasına rağmen üreticinin beklediği fiyatı bulamadığını savunan Doğan, TARİŞ'in açıkladığı fiyatlarla piyasada gerçekleşen fiyatlar arasında önemli farklılıklar oluştuğunu belirtti.

Doğan, A1 kalite için açıklanan fiyatların yanı sıra eksper analizleri sonucunda alımların ağırlıklı olarak A4 sınıfında gerçekleştiğini, bu üründe tavan fiyatın 240 lira seviyesinde kaldığını ifade ederek, sezon içerisinde üreticinin elindeki incirin fiyatının 100 liraya kadar gerilediğini kaydetti.

“TARİŞ'İN ALIM MİKTARI PİYASAYI DÜZENLEMEYE YETMİYOR”

TARİŞ'in üreticinin elindeki ürünü değerlendirmesi açısından önemli bir kuruluş olduğunun altını çizen Doğan, ancak yaklaşık 3 bin 500 ton seviyesindeki alımın piyasa üzerinde yeterli düzenleyici etki oluşturamadığını savundu.

Bunun sonucunda üreticinin büyük ölçüde tüccarın belirlediği piyasa koşullarıyla karşı karşıya kaldığını ifade eden Doğan, yeni sezonda fiyatların 250 liranın üzerine çıkmayacağı yönünde üreticiler arasında kaygı bulunduğunu söyledi.

Gübre, ilaç ve işçilik başta olmak üzere üretim maliyetlerinde yaklaşık yüzde 40 artış yaşandığını belirten Doğan, şöyle konuştu:

“Üreticinin girdi maliyetleri bu kadar yükselmişken 250 lira seviyesinde oluşabilecek bir fiyat üreticiyi mağdur edecektir. Bu nedenle Toprak Mahsulleri Ofisi'nin incir alımı için devreye girmesi gerektiğini düşünüyoruz.”

TMO'YA İNCİR PİYASASINA MÜDAHALE ÇAĞRISI

TMO'nun geçmişte bir sezon incir alımı yaptığını ancak daha sonra alımlara devam etmediğini hatırlatan Doğan, özellikle yüksek rekolte dönemlerinde kamu alımlarının üretici açısından güvence oluşturabileceğini ifade etti.

Üreticinin tamamen serbest piyasa koşullarına bırakılmaması gerektiğini kaydeden Doğan, TMO'nun gerektiğinde müdahale alımı yapmasının hem fiyat istikrarına hem de üretimin sürdürülebilirliğine katkı sağlayacağını dile getirdi.

AFLATOKSİN İHRACATTA DA SORUN OLUŞTURUYOR

Doğan'ın gündeme getirdiği bir diğer konu ise kuru incirde aflatoksin sorunu oldu.

İhracata gönderilen bazı ürünlerin aflatoksin nedeniyle geri çevrilmesinin ihracatçı açısından ciddi ekonomik kayıplara yol açtığını belirten Doğan, sorunun yalnızca ihracat aşamasında değil, üretim ve kurutma sürecinin tamamında ele alınması gerektiğini söyledi.

Üreticinin incirin dalından toplanmasından kurutulmasına kadar geçen süreçte doğru uygulamalar konusunda daha fazla desteklenmesi gerektiğini ifade eden Doğan, Tarım ve Orman Bakanlığı, ihracatçı birlikleri ve üreticilerin birlikte hareket etmesinin önemine dikkat çekti.

KARŞILIKSIZ ÇEKLER DE ÜRETİCİNİN GÜNDEMİNDE

İncir ticaretinde yaşanan ödeme sorunlarına da değinen Doğan, 2025 yılında karşılıksız çıkan çekler nedeniyle üreticilerin ciddi mağduriyet yaşadığını belirtti.

Piyasada yaklaşık 4-5 milyar liralık karşılıksız çekten söz edildiğini ifade eden Doğan, mevcut çek mevzuatının üreticiyi yeterince korumadığını savundu.

“İNCİR ÜRETİCİSİNİN SORUNLARI GÜNDEMDE TUTULMALI”

İncirin yalnızca Ege Bölgesi açısından değil, Türkiye'nin tarımsal ihracatı bakımından da stratejik öneme sahip olduğunu vurgulayan İYİ Parti İzmir İl Başkanı Ülkü Doğan, üreticinin sorunlarının kamuoyunda daha fazla gündeme getirilmesi gerektiğini söyledi.

Doğan, üretimden kurutmaya, aflatoksinle mücadeleden pazarlamaya ve fiyat oluşumuna kadar bütün sürecin birlikte ele alınması gerektiğini belirterek, “İncir üreticisinin sorunlarını kamuoyuna taşımak ve sürekli gündemde tutmak, hem bölge üreticisi hem de ülkemiz açısından stratejik bir ürün olan incirin hak ettiği değeri görmesi için önemlidir” değerlendirmesinde bulundu.

“GENÇLERE YAPILAN YATIRIM ÜLKENİN GELECEĞİNE YAPILAN YATIRIMDIR”

Güçlü devletlerin temelinde iyi yetişmiş, üretken, milli ve manevi değerlerine bağlı genç nesillerin bulunduğunu ifade eden Çelik, gençlere yapılacak yatırımların Türkiye’nin geleceği açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

Çelik, “Bugün gençlerimize yapacağımız her yatırım, yarın ülkemizin kalkınmasına yapılmış en büyük katkıdır” ifadelerini kullandı.

GENÇLER SADECE İŞ ARAYAN DEĞİL, ÜRETEN BİREYLER OLMALI

TÜRKYED olarak gençlerin yalnızca iş arayan değil; üreten, araştıran, geliştiren ve ülkesine değer katan bireyler olarak yetişmesini önemsediklerini belirten Çelik, bu konuda kamu kurumlarından üniversitelere, sivil toplum kuruluşlarından özel sektöre kadar geniş bir kesime sorumluluk düştüğünü kaydetti.

Gençlere güvenilmesi ve kendilerini geliştirebilecekleri alanların açılması gerektiğini vurgulayan Çelik, gençlerin umudunu artıracak her adımın aynı zamanda Türkiye’nin geleceğini güçlendireceğini söyledi.

“GÜÇLÜ TÜRKİYE’NİN YOLU ÜRETEN GENÇLİKTEN GEÇİYOR”

Çelik, gençlere yönelik yaklaşım konusunda şu değerlendirmede bulundu:

“Gençlerimizi dinleyen, onlara güvenen ve fırsat veren bir anlayışla hareket etmek zorundayız. Güçlü Türkiye’nin yolu, güçlü, bilinçli ve üreten bir gençlikten geçmektedir. Bugün atacağımız doğru adımlar, yarın çocuklarımıza bırakacağımız en değerli miras olacaktır.”

TÜRKYED’in tarımsal üretim ve hayvancılığın yanı sıra ülkenin geleceğini ilgilendiren konularda da görüşlerini kamuoyuyla paylaşmayı sürdüreceğini belirten Çelik, gençliğe yönelik çalışmaların Türkiye’nin uzun vadeli kalkınma politikalarının önemli bir parçası olması gerektiğini ifade etti.

Ulusoy, Beyşehir ilçe merkezine yaklaşık 9 kilometre uzaklıktaki mahallede vatandaşların en temel kamu hizmetlerine dahi ulaşamadığını belirterek, içme suyundan kanalizasyona, konut tapularından tarla tapularına kadar birçok sorunun yıllardır çözülemediğini ifade etti.

"Vatandaş içme suyunu taşıyarak temin ediyor"

Ulusoy, mahallede şebeke içme suyunun bulunmadığını, vatandaşların kendi imkanlarıyla açtıkları kuyulardan çıkan suyun organik atık içerdiği için kullanılmasının uygun olmadığını belirtti. Bu nedenle mahalle sakinlerinin içme suyunu taşıyarak temin etmek zorunda kaldığını söyledi.

Kanalizasyon altyapısı da bulunmuyor

Mahallede kanalizasyon hizmetinin de verilmediğini ifade eden Ulusoy, vatandaşların evlerinin bahçelerine fosseptik çukurları açarak çözüm üretmeye çalıştığını dile getirdi.

Evlerin ve iş yerlerinin tapusu bulunmuyor

Ulusoy, Gölkaşı Mahallesi'nde 70-80 yıllık evler ile iş yerlerinin önemli bölümünün tapusunun bulunmadığını belirterek, vatandaşların mülkiyet sorunu nedeniyle evlerinde işlem yapamadığını söyledi.

Tapu eksikliği nedeniyle bakkal ve kahvehane gibi iş yerlerinin ruhsat alamadığı için kapandığını ifade eden Ulusoy, mahalle sakinlerinin günlük ihtiyaçlarını Beyşehir ilçe merkezinden karşılamak zorunda kaldığını kaydetti.

Toplulaştırma tamamlandı, çiftçi tapusunu bekliyor

Arazi toplulaştırmasının yıllar önce tamamlandığını belirten Ulusoy, buna rağmen tarla tapularının hak sahiplerine teslim edilmediğini söyledi.

Bu durumun üreticilerin Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) işlemlerini de olumsuz etkilediğini ifade eden Ulusoy, çiftçilerin destekleme başvurularında çeşitli sorunlarla karşılaştığını dile getirdi.

Sorunların çözülmesi çağrısı

Ulusoy, Beyşehir'e yalnızca 9 kilometre uzaklıktaki Gölkaşı Mahallesi'nde içme suyu, kanalizasyon, konut tapuları ve tarla tapularıyla ilgili sorunların bir an önce çözüme kavuşturulmasını isteyerek, ilgili kurumları gerekli adımları atmaya davet etti.

TMO'nun 19 Haziran tarihli hububat ve bakliyat piyasa göstergelerine göre, ekmeklik buğday, makarnalık buğday, yemlik arpa, mısır, çeltik ve bakliyat ürünleri serbest piyasa fiyatları ile borsa fiyatları karşılaştırmalı olarak yayınlandı. Aynı zamanda ürünlerin dünya piyasa verileri de paylaşıldı. Bir bakışta, piyasa verileri hakkında bilgi sahip olmanız için TMO piyasa göstergelerini sizler için derledik.

Fidan, Çavuşçugöl Mahallesi'nde 15 gün öncesine kadar ahırlarında Şap vakası olmadığını, ancak son iki haftadır hastalıkla boğuştuklarını dile getirdi. Bu durum, salgının coğrafi yayılımının devam ettiği ve bazı bölgelerde yeni vakaların ortaya çıktığı endişesini güçlendirdi.

Süt Verimi Yarıya İndi, Hayvanlar Kesime Gitti

Genç üretici Fidan, Şap hastalığının işletmelerine verdiği doğrudan zararı şu ifadelerle aktardı: "Süt verimimiz yarı yarıya düştü. Gebe hayvanlarımız maalesef buzağılarını attı. Hastalık nedeniyle besilik hayvanlarımızı henüz kesimliğe gelmeden, zorunlu olarak kestirmek zorunda kaldık."

Talha Emin Fidan, bütün bu kayıplar karşısında Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan tek bir beklentileri olduğunu belirtti: "Bu hastalığa kesin bir çözüm bulunsun. Bir daha böyle bir durumla karşılaşmak istemiyoruz."

Konya'dan gelen bu üzücü tablo, Bakanlığın uyguladığı yoğun aşılama ve karantina süreçlerine rağmen, virüsün bazı yerleşim yerlerinde yeni görülmeye devam ettiğini ve hastalığın, üreticiye çok yüksek bir finansal bedel ödettiğini bir kez daha gözler önüne serdi.

ÇİFTÇİ ZİRAAT BANKASI'NDAN UZAKLAŞTIRILMAK İSTENİYOR!

Umutlu, hazine destekli tarımsal kredilerde faiz oranlarında artışa gidilmesinin çiftçiyi Ziraat Bankası’ndan uzaklaştırarak, özel bankaların kucağına iteceğinin altını çizdi. Özellikle hazine destekli traktör kredilerinin çiftçinin traktör ihtiyacından ziyade ucuz finansmana ulaşmada bir araç olarak kullanıldığını bildiren Umutlu, “Çiftçi yaşamsal döngüsünü ucuz finansman kaynakları ile sağlayabiliyor. Traktör kredileri de bunun başında geliyordu. Burada şartların zorlaştırılmasını ben çiftçinin bile isteyerek özel bankaların kucağına itilmesi olarak okuyorum” dedi.

FAİZ KARARI TARIMSAL SERMAYE TRANSFERİNİN İLK ADIMI!

Bu kararı aynı zamanda tarımsal sermaye transferinin de ilk adımı olarak gördüğünü ifade eden Umutlu, faiz kararının çiftçinin ihtiyacının üstünde traktör alımının önüne geçileceği şeklinde bir değerlendirmenin ise çok yüzeysel bir bakış olduğunun altını çizdi.

Traktör piyasasında bir şişkinlik olduğunu, bunu bir sektör temsilcisi olarak söylediğini dile getiren Umutlu, hükümetin faiz kararı ile müdahale etmese de sektörün iç dinamikleri ile sağlıklı büyüme trendine kavuşacağını bildirdi. Ancak faiz kararının iyi okunması gerektiğinin altını çizdi.

Hasat edilmeyen ürünlerin imhasının uzamasında, greyder şoförlerinin vicdanen rahatsız olup işi yavaşlatmalarının etkili olduğu ifade ediliyor.

Ekim yapan çiftçiler, ürünün hasat edilerek kurumlara bağışlanmasını talep etse de Tarım Bakanlığı bu öneriyi kabul etmedi. Bakan Yumaklı’nın ise çiftçilerle görüşmesinde, ekili alanın hasadına kesinlikle izin verilmeyeceğini söylediği belirtiliyor.

Ancak videonun ardından ortadan kaybolan Vural, Nevşehir’de patates üreticilerinin yaptığı basın açıklamasına bile katılmamıştı.

Haftalar sonra A Haber’de ortaya çıkan çiftçi, muhabirin sorularını yanıtlarken patateslerin Dubai’ye ihraç edildiğini söyledi. Çiftçi Vural, daha önce videoda dile getirdiği sorunların hiçbirine değinmezken, çiftçinin zararda olduğunu belirttiği anda da röportaj kesildi.

Tarım sektöründe 22 yıldır aynı koltukta oturan Bayraktar’ın, çiftçinin yaşadığı zorlukları yerinde görmek üzere yaptığı bu ziyarette toprağa bile basmaktan kaçınması, sosyal medyada ve kamuoyunda eleştirilere neden oldu. Çiftçiler, yıllardır çözüm bekleyen sorunlarına karşılık sembolik ziyaretler ve göstermelik açıklamalarla karşılaştıklarını dile getirerek tepki gösterdi.

Siz de düşüncelerinizi paylaşın, galoşlu tarla ziyaretini nasıl değerlendiriyorsunuz? Yorumlarınızı haberin altına bekliyoruz.

Türkiye'nin Yerli Koyun Irkları Listesi

1. Akkaraman
2. Morkaraman
3. Kangal Akkaraman
4. İvesi
5. Dağlıç
6. Kıvırcık
7. Sakız
8. Orta Anadolu Merinosu
9. Anadolu Merinosu
10. Karacabey Merinosu
11. Karayaka
12. Ramlıç
13. Pırlak
14. Pırit
15. Karya
16. Polatlı Koyunu
17. Bafra Koyunu
18. Şavak Akkaraman
19. Tahirova
20. Koçeri
21. Zom
22. Karakaş Koyunu
23. Eşme Koyunu
24. Norduz Koyunu
25. Gökçeada
26. Acıpayam
27. Malya
28. Hemşin
29. Herik
30. Tuj
31. Karagül
32. Güney Karaman
33. Çine Çaparı

Hüseyin Yağız, yaşadıklarını şöyle anlattı: "27 yıldır Aydın Tarım Kredi ortağıyım. Ekim ayında gittim yonca tohumu aldım. 3 torba tohum aldım. 8100 lira para verdim. Bana fatura vermediler. Yan tarladaki komşum açık tohum aldı onunki çıktı benim tohum çıkmadı.

Tarım Kredi Müdürünün yanına gittim. Tohumda sorun var dedim. Müdürde firmayı aradı. Firmanın elemanı geldi ondan daha güzel olacak acele etme dedi. Geçen hafta yine gittim, firma gelmedi. İki gün daha sabret dediler. Bana firmanın numaralarını veriyorlar. Ben firmadan tohum almadım. Ben Tarım Kredi'den tohum aldım. Faturamı istedim. Yoncada destek var. fatura yok ben desteği nasıl alacam.

Ben faturayı ısrar edince keşmeyi unutmuşuz dediler. El altından tohum mu satıyorsunuz? Çıkış fişi kesilen bir malın faturası olmaz mı? Bu tohumu belgesiz satma yetkisi nereden geliyor? Faturam olmuş olsaydı Tarım ilçeden zarar ziyan tespit ettirip ben bu zararı karşılatırdım"

ÇİFTÇİDEN DİLAN POLAT TEPKİSİ: KEŞKE EKMESEYDİM!

Bursa’da çiftçilik yapan Sinan Çiftçi, geçen sene 25 liradan sattığı salçalık biberi bu sene 5 liraya bile satamadığını belirterek, tepkisini çektiği bir video ile dile getirdi. “Salçalık biber geçen sene 25 liraydı bu sene 5 liraya alan yok” diyen Çiftçi, “Görüyorsunuz cam gibi çok güzel. İşçilik maliyetini bile karşılamıyor. Geçen seneye göre girdi maliyetleri 3 katına yükseldi. Şimdi diyorlar ki neden ektin? Keşke ekmeseydin. Evet, haklılar keşke ekmeseydim. Domates biber ekmek yerine keşke Dilan Polat gibi bir güzellik merkezi açsaydım. Keşke Engin Polat gibi kara para aklasaydım” dedi.

Bakan Yumaklı, ‘Kenevir ektiniz ne yapacağız?’ derken, Bestil ‘Önümüzü açacaksınız’ karşılığını verdi.

CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN: KENEVİR ÜRETİMİNE YENİDEN BAŞLIYORUZ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2019 yılında yaptığı bir konuşmada kenevir üretiminin yeniden başlamasıyla ilgili çalışmaların başlatıldığını belirterek, "Bize dost görünen düşmanlar ülkemden kenevir üretimini aldı. Biz keneviri ithal ediyoruz. Kenevire dayalı yapılması gereken şeyler varsa ithal ürünlerle yapılıyor. Gıda Tarım Bakanlığı bu konuda çalışmalara başlıyor. Birilerinin bu işi başlatması lazımdı. Şu anda biz de bunun çalışmasını yapıyoruz." demişti. 

KONYA'DA DA KENEVİR ÜRETİMİNE İZİN VERİLMİŞTİ!

Kenevir üretimi ile ilgili Konya'da da gerekli izinler verilmişti. Bu yıl Konya/Çumra ilçesinde 20 dekar alanda uzun bir aradan sonra ilk kez kenevir ekimi gerçekleştirilmişti. 

HAYVANLAR DAHA AĞIR GELMESİ İÇİN GEMİLER YIKANMIYOR!

Görgü tanıkları hayvanların üzerinde ortalama 25-30 kg gübre bulunduğunu belirtirken, gübre miktarı kadar hayvanın canlı ağırlık kilosu da artıyor. ESK, hayvanın üzerindeki gübreyi de canlı ağırlıktan sayarak üreticiden fazladan para alıyor. Besilik ithalatının özel sektör tarafından yapıldığı dönemde böyle bir durumun yaşanmadığı, gemilerin en az iki kere yıkandığını ancak mevcut durumda hayvanların canlı ağırlık kilosunun daha ağır gelmesi için gemilerin bilerek yıkanmadığı kaydediliyor. 

ÜRETİCİ GÜBRENİN KİLOSUNA 192 LİRA ÖDÜYOR!

İthal besilik dananın, canlı ağırlık fiyatı 6 dolar yani 192 liradan üreticiye satıldığı düşünülürse, 30 kg gübrenin karşılığı 5760 lira ediyor. Bu rakam da üreticinin nasıl soyulduğunu gözler önüne sererken, birilerinin de buradan nasıl bir vurgun yaptığını ortaya koyuyor.

Üreticiler, hayvanların üzerindeki yoğun gübreden dolayı tepki gösterirken, Et ve Süt Kurumu'nun buradaki gübre vurgununa sessiz kalması dikkat çekiyor. 

ZY Traktör Yönetim Kurulu Başkanı Önder Yol, StoryBox’a elektrikli traktörün üretim sürecini anlattı. Önder Yol, elektrik traktörün dönemin Cumhurbaşkanı Başdanışmanlarından Davut Kavranoğlu’nun kendisini arayıp bir elektrikli traktör istemesiyle başladığını belirterek, “Bunu yapmaya karar verdik. TAGEM aracıyla bir traktör teslim ettiler. 21 iş gücü içinde elektrikli hale getirdik. Bugün yaptıklarımızla o bisiklet gibi kalacak ama zamanında yapılmış iyi bir projeydi” dedi.