7’de 3 Yeterlilik: Türkiye Nerede Duruyor?

Rapora göre gıda özyeterliliği; et, süt, balık, nişastalı temel gıdalar, baklagiller, meyve ve sebze olmak üzere 7 kategoride ölçülüyor. Dünyada 7’de 7 yapabilen tek ülke Guyana olurken; Çin ve Vietnam 6 grup ile zirveyi zorluyor.

Türkiye ise Mısır, Hindistan ve Meksika gibi ülkelerle birlikte 3/7 bandında yer alıyor. Kahveci, Türkiye’nin bu gruptaki yerini "4/7 seviyesinin hemen altında, güçlü bir pozisyon" olarak tanımlıyor.

Hangi Ürünlerde Tam Yeterliyiz, Hangilerinde Sınıfta Kaldık?

Rapordaki verilere göre Türkiye'nin ürün gruplarındaki karnesi şöyle şekillendi:

Tam Özyeterli (%100): Süt, Meyve, Sebze.

Yüksek Kısmi Yeterli (%80-95): Nişastalı ürünler (Tahıl, patates vb.) ve Baklagiller.

Orta Kısmi Yeterli (%40-80): Et (%60-80) ve Balık (%40-60).

"Sığır Eti Israrı Açığı Büyütüyor"

Analizinde Türkiye'nin et açığına özel bir parantez açan Ergin Kahveci, yıllardır süregelen bir hataya dikkat çekti:

"Et açığının sadece kırmızı et ve sığır eti üzerinden kapatılmasında ısrar edilmesini tartışmalı buluyorum. Bu açığın önümüzdeki dönemde daha da büyüyeceğini hep söyledik. Kısa vadede en doğru çözüm; uzmanlaşmış tavukçuluk işletmelerimizin daha yakından desteklenmesidir."

"Özyeterlilik Sadece Üretmek Değildir"

Gıda özyeterliliğinin sadece tarladaki üretimle sınırlı olmadığını vurgulayan Kahveci, konunun lojistik ve stratejik boyutuna işaret etti. Tarımın bir "ulusal master plan" çerçevesinde ele alınması gerektiğini belirten uzman, şu uyarıda bulundu:

"Özyeterlilik; depolamak, stoklamak, lojistik ve küresel ticaretteki hakimiyetle yakından ilgilidir. Tarım ve gıda, bir akademik disiplin ve yaşamsal güvenlik alanıdır. Tespit ya da şikayet alanı değildir; özgünlüğünüz ihtisasınız kadardır."

İşletmelerin Karnesi Artık Gizli Değil

Uygulama sayesinde vatandaşlar, toplu tüketim ve ürün satış yerlerine ilişkin denetim bilgilerine anlık olarak erişebilecek. Karekod okutma özelliği ile işletmenin en son ne zaman denetlendiği ve genel gıda güvenilirliği durumu saniyeler içinde sorgulanabilecek.

Uygunsuzluğu Gör, "Çek-Gönder" ile İhbar Et

Uygulamanın en dikkat çekici yanı ise "Çek-Gönder" özelliği. Vatandaşlar, markette veya restoranda gördükleri hijyen ihlallerini ya da uygunsuz durumları;

Fotoğraf ekleyerek, konum bilgisi paylaşarak ve uygulama üzerinden hızlıca Bakanlığa iletebilecek. Üstelik yapılan başvurunun hangi aşamada olduğu da yine uygulama üzerinden takip edilebilecek.

Taklit ve Tağşiş Listesine Anlık Erişim

Hangi ürünlerde hile yapıldığı, hangi markaların tağşiş listesinde olduğu bilgisine artık tek platform üzerinden ulaşılabilecek. Kamuoyu duyuruları ve güncel gıda güvenliği haberleri de uygulama içinde yer alacak.

Uygulamayı Hemen İndirebilirsiniz

Gıda denetiminde katılımcı bir dönem başlatan uygulamayı aşağıdaki bağlantılardan indirebilirsiniz:

iOS (App Store): İndirmek için tıklayın

Android (Google Play): İndirmek için tıklayın

Paylaşımında, konuşulan Hal Yasası’nın; et, süt ve süt ürünleri, yumurta, bakliyat, un, bulgur, makarna, pirinç, fıstık, badem, ayçiçek yağı, zeytinyağı ve diğer bitkisel yağları kapsamadığını hatırlatan Demiröz, “Bu ürünler için ortada bir çözüm yok” dedi.

Demiröz, ucuz gıdada çözümün adresi olarak kooperatifle güçlenen üretim, mahalleyi yaşatan ticaret ve aracısız bir sistemi gösterdi.

“Halden anlasaydınız şunları yapardınız” diyerek maddeler halinde önerilerini sıralayan Demiröz, üreticinin ürününü kooperatife satması, kooperatiflerin girdiyi sağlaması ve mahsulü doğrudan şehir hallerine ve sanayiye ulaştırması gerektiğini ifade etti. Kayıt dışı üretici hallerinin kapatılmasını isteyen Demiröz, şehir hallerinin geliştirilmesiyle pazar esnafının ve mahalle bakkalının yeniden güçleneceğini savundu.

Vergi düzenlemesine de dikkat çeken Demiröz, hal içi satışlarda yüzde 1, hal dışı satışlarda yüzde 4 rüsum uygulanması gerektiğini belirtti.

En dikkat çeken çağrılardan biri ise zincir marketlere yönelik oldu. Demiröz, ulusal ve yerel zincir marketlerin haftada bir gün kapalı olması gerektiğini savunarak şu ifadeleri kullandı:

“Bir gün market kapalı, bin dükkan açık. Market kapalı olduğunda alışveriş mahalleye dağılır. Elektrikçi, kırtasiye, nalbur, züccaciye, manav, kasap, pastacı, fırın ve ayakkabıcı güçlenir. Para mahallede kalır, küçük işletme ayakta kalır.”

Demiröz, “Havza bazlı planlanan, kooperatif gücüyle üreten, mahsulü şehir hallerine, sanayiye, pazarlara ve marketlere aracısız ulaştıran bir sistem olmadan gıda ucuzlamaz” dedi.

Hızlı Lezzet, Yüksek Besin Değeri

Menemen, sadece 10 dakika hazırlık ve 15 dakika pişirme süresiyle toplamda 25 dakikada servise hazır hale geliyor. Tarifi popüler kılan bir diğer etken ise doyuruculuğu:

1 Porsiyon Menemen: Yaklaşık 502 kcal enerji içeriyor.

Protein: 22.95 g (%18)

Yağ: 40.38 g (%72)

Tarifin hikayesinde menemenin "en zor zamanların kurtarıcısı" ve "en çok öğrenciler tarafından yapılan" yemek olduğu vurgulanıyor.

Menemenin Temel Malzemeleri

Menemenin temelini oluşturan malzemeler oldukça sade:

2 yemek kaşığı sıvı yağ

3 adet yeşil biber (ince doğranmış)

3 adet orta boy domates (kabukları soyulmuş)

3 adet yumurta

Tuz (İsteğe bağlı baharatlar ve kaşar peyniri eklenebilir)

Pişirme Sırrı: Domateslerin Kapalı Pişirilmesi

Menemenin lezzetini artıran kritik aşamalar ise domateslerin pişirilme tekniği. Biberler kavrulduktan sonra domatesler eklenir ve tavanın kapağı kapatılarak domateslerin kısık ateşte iyice pişmesi beklenir.

Tarifte, domateslerin sulu değil, yapışacak kıvamda pişmesi gerektiği belirtiliyor. Bu aşamadan sonra yumurtalar kırılır ve isteğe bağlı olarak kaşar peyniri eklenerek sıcak servis yapılır.

Menemen Soğanlı mı Soğansız mı?

Tarifin yazarı, menemene soğan veya maydanoz ekleme gibi farklılıklar olduğunu belirterek, yemeğin kişiselleştirilebilir yapısının altını çizdi.

Fiyat artışları bazı ürünlerde özellikle dikkat çekiyor. Eylül ayında en çok zamlanan ürünler arasında yumurta yüzde 19,84 ve taze balık yüzde 19,16 ile ilk sırada yer aldı. Bunu sırasıyla taze sebzeler (patates hariç) yüzde 11,95 ve tavuk eti yüzde 11,82 izledi.

Diğer dikkat çekici fiyat artışları ise şöyle sıralandı:

• Sıvı yağlar (zeytinyağı, ayçiçek yağı) %9,63
• Tereyağı %8,85
• Kuruyemiş ve sert kabuklu yemişler %6,81
• Çay ve bitki çayları %6,14
• Reçel, marmelat ve bal ürünleri %5,58
• Diğer süt ürünleri (yoğurt, hazır sütlü tatlı vb.) %5,23
• Patates %4,41
• Margarin %4,29
• Ekmek %4,03
• Kuzu eti %3,39
• Süt %3,33
• Şeker %3,19
• Su ve maden suyu %3,19

Gıda enflasyonunda yaşanan bu artış, özellikle temel gıda ürünlerini tüketen hane bütçelerinde ciddi baskı oluşturuyor. Yumurta ve balık gibi temel besinlerdeki yüksek fiyat artışı, tüketiciyi zor durumda bırakırken, tarım ve üretim maliyetlerindeki yükselişin yansımaları pazara hızlı şekilde yansıyor.

Zeytinyağında karışım skandalı

Zeytinyağında tohum yağlarının karıştırıldığı ve düşük kaliteli zeytinyağının, “hakiki” diye piyasaya sürüldüğü belirlendi.

Et ürünlerinde şok hile

Kuzu kıyma ve pide iç harcında kanatlı eti, dana sucukta ise sakatat (kalp) bulundu.

Çay ve baharatta boya ve karışım

“Altın Filiz Gold Siyah Çay” markasında gıda boyası, öğütülmüş tatlı biber ve pul biberde ise domates tespit edildi.

Bal ve süt ürünlerinde hile

Süzme çiçek balında taklit ve tağşiş yapıldığı kesinleşirken, tereyağı ve eritme peynirinde yağ oranının mevzuata aykırı şekilde düşürüldüğü ve bazı ürünlerde bitkisel yağ kullanıldığı ortaya çıktı.

Taklit ve tağşiş ne demek?

Bakanlığın açıklamasında, iki farklı hile yöntemi üzerinde duruldu:

• Taklit/tağşiş-1: Bir ürüne aynı değeri taşımayan farklı bir madde eklenmesi. (Örn: farklı yağların karıştırılıp zeytinyağı diye satılması)
• Taklit/tağşiş-2: Ürünün besin değerinin mevzuata aykırı olarak azaltılması. (Örn: tereyağında yağ oranının düşürülmesi)

Tespit edilen ürünler kamuoyuna duyurulurken, vatandaşların alışveriş yaparken dikkatli olmaları gerektiği uyarısı da yapıldı.

Kovandan Kavanoza Doğallık

Yarım asırlık deneyimiyle sektörün önde gelen isimlerinden Etabal Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Bağran Aksoy, ham balın gerçek değerini vurguluyor. Aksoy, butik arıcılarla çalışarak pastörize edilmemiş, vitamin ve mineral değerleri korunmuş doğal bal ürettiklerini belirtiyor:

“Bir tatlı kaşığı gerçek ham bal hem yorgunluğu hafifletir hem de mutluluk hormonu serotonin salgısını destekler.”

Ham bal; B vitamini, potasyum, fosfor, çinko ve probiyotikler açısından zengin yapısıyla bağışıklık sistemini güçlendiriyor, sindirimi destekliyor ve doğal enerji kaynağı olarak öne çıkıyor.

Sahte Bala Karşı Uyarı

Bal sektöründeki büyümeyle birlikte sahte bal riski de artıyor. Aksoy, tüketicileri dikkatli olmaları konusunda uyararak şeffaf ve izlenebilir üretimin önemine işaret ediyor:

“Gerçek ham balı sahtesinden ayıran en büyük fark, katkısızlığı ve üretim sürecindeki şeffaflıktır.”

Günde Bir Kaşık Yeter

Ham balın düzenli tüketiminin hem beden hem de ruh sağlığı için büyük katkı sağladığını vurgulayan Aksoy, şunları söyledi.

“Sabah ve akşam birer tatlı kaşığı ham bal, enerjiyi artırır, tatlı ihtiyacını doğal yoldan karşılar ve stresin olumsuz etkilerini hafifletir. Gerçek ham bal, modern yaşamın yorgunluğuna doğanın en saf cevabıdır.”

Doğallığın ve saflığın değerinin yeniden anlaşıldığı bu dönemde, bir kaşık ham bal, hem tatlı bir keyif hem de sağlıklı bir yaşamın anahtarı olarak öne çıkıyor.

Sınırdan Dönen Ürünler: Listede Fıstık, Kekik ve İncir Var

Son iki haftada alınan kararlara göre:

• 8 Ağustos 2025: Bulgaristan, Türkiye’den gelen fıstık çekirdeğini aflatoksin tespit edilmesi nedeniyle geri çevirdi.
• 6 Ağustos 2025: İtalya, kabuklu Antep fıstıklarında yüksek aflatoksin B1 ve toplam aflatoksin nedeniyle sınır reddi uyguladı.
• 5 Ağustos 2025: Bulgaristan, kurutulmuş kekikte pirrolizidin alkaloidi tespit etti.
• 30 Temmuz 2025: Portekiz, yine kurutulmuş kekikte yüksek seviyede pirrolizidin alkaloidi bulunduğunu bildirdi.
• 28 Temmuz 2025: Bulgaristan, kuru incirlerde ve Antep fıstıklarında aflatoksin nedeniyle ürünleri iade etti.

Aflatoksin: Sessiz Tehdit

Aflatoksinler, özellikle sıcak ve nemli iklimlerde gelişen mantarlar tarafından üretilen güçlü toksinlerdir. En tehlikeli formu olan aflatoksin B1, karaciğer kanseri dahil ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. AB’de bu maddeye yönelik yasal limitler oldukça sıkı ve kontroller düzenli olarak yapılıyor.

Türkiye’de Risk ve İtibar Kaybı

Türkiye, Antep fıstığı üretiminde dünya liderlerinden biri. Ancak uygunsuz depolama, nem ve böceklenme, aflatoksin riskini artırıyor. Uzmanlar, ihracatta yaşanan bu tür geri çevirmelerin hem ekonomik kayıp hem de uluslararası güven kaybı anlamına geldiğini vurguluyor.

Çözüm İçin Ne Yapılmalı?

Uzmanlara göre bu sorun ancak hasattan depolamaya kadar tüm süreçte sıkı önlemler ile önlenebilir:

• Uygun nem ve sıcaklık kontrolü
• Böcek ve küf oluşumunun önlenmesi
• İhracat öncesi düzenli laboratuvar testleri (ELISA, HPLC vb.)
• Çiftçi ve ihracatçıların aflatoksin yönetimi konusunda eğitilmesi

Kamuoyunun Cevabını Beklediği Sorular

• Sınırdan dönen bu ürünler Türkiye’ye geri geldikten sonra ne oluyor?
• İmha ediliyorsa, neden kamuoyuna şeffaf bilgi verilmiyor?
• Bu ürünler ihraç edilmeseydi, iç piyasaya sunulur muydu?
• Türkiye’de pazara sürülen ürünlerde denetimler ne kadar sıkı yapılıyor?

Gıda güvenliği uzmanları, bu soruların net ve şeffaf şekilde yanıtlanmasının, hem halk sağlığı hem de ihracat güvenilirliği açısından kritik olduğunu söylüyor.

Gıda ambalajlarında QR kod zorunluluğu ne getiriyor?

Gıda ambalajlarında yer alacak karekodlar (QR kodlar), tüketicilere ürün hakkında detaylı bilgi sunarken, firmalara da ürün takibi, müşteri etkileşimi ve dijital pazarlama gibi birçok alanda avantaj sağlayacak. Bu uygulamayla birlikte ürün güvenliği ve şeffaflık artırılırken, akıllı ambalajlama teknolojileri de yaygınlaşacak.

QR kodların gıda sektörüne faydaları neler?

Gelişmiş tüketici etkileşimi: QR kodlar sayesinde tüketici, ürün içeriğinden üretim yerine kadar pek çok veriye anında ulaşabilecek.

Ürün kimlik doğrulaması ve izlenebilirlik: Sahte ürünlerin önüne geçilecek, tedarik zinciri şeffaflaşacak.

Gerçek zamanlı pazarlama ve analiz: Tüketici davranışı veriyle izlenecek, pazarlama stratejileri anlık olarak güncellenebilecek.

Maliyet avantajı: Baskı ve ambalaj yenilemeleri dijital çözümlerle daha ekonomik hale gelecek.

Çevre dostu uygulama: Dijitalleşen ambalajlama, kağıt israfını azaltarak çevresel sürdürülebilirliği destekleyecek.

Akıllı paketleme ile entegre sistem: QR kodlar, akıllı paketleme teknolojilerinin temelini oluşturuyor.

Akıllı paketleme nedir, neden önemli?

Akıllı paketleme; ürünle ilgili bilgileri dijital olarak sunan, izlenebilirliği artıran ve lojistik süreçlere entegre edilebilen bir ambalajlama türüdür. QR kodlar bu teknolojinin ilk adımı olarak öne çıkıyor. Geleceğin gıda ambalajları, tüketiciyle etkileşim kuran ve veriye dayalı süreçlere imkan tanıyan yapılar olacak.

Tedarik zinciri ve üreticiler için büyük fırsat

Karekod uygulaması sadece tüketiciyi değil, tedarik zincirindeki tüm paydaşları ilgilendiriyor. Gıda üreticileri ve dağıtımcılar için bu uygulama sayesinde:

Tedarik zinciri görünürlüğü artacak

Envanter ve sevkiyat yönetimi kolaylaşacak

Veri doğruluğu ve süreç verimliliği sağlanacak

Hırsızlık ve kayıp riskleri azaltılacak

Maliyetler düşürülecek ve mevzuata uyum artacak

TÜGİS Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Nevzat Artık, “Aflatoksinler küf mantarlarının ürettiği toksinlerdir ve gıdada küf görünmeden de bulunabilir. Bu nedenle özellikle sıcak ve nemli ortamlarda saklanan ürünlerde dikkatli olunmalı” dedi. Artık, bu toksinlerin karaciğer hasarına, bağışıklık sistemi bozulmalarına ve uzun vadede kansere yol açabileceğini vurguladı.

TÜGİS Yönetim Kurulu Başkanı Kaan Sidar ise “Gıda güvenliği hem toplum sağlığı hem ekonomi için stratejik önemdedir. Aflatoksin riskine karşı tüm üreticilerin, tedarik zinciri boyunca gerekli hijyen ve saklama koşullarını sağlaması gerekiyor” dedi.

Tüketicilere de sorumluluk düştüğünü belirten TÜGİS, ambalajı bozulmuş ya da tarihi geçmiş ürünlerden uzak durulması ve özellikle tahıl ve kuruyemişlerin serin, kuru ortamlarda saklanması gerektiğini vurguladı.

Tereyağında süt yağı ne kadar olmalı?

Bu Tebliğ, Bugünkü Resmi Gazete’de (4 Nisan 2025 Tarih ve 32860 Sayılı) yayınlandı.

Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerle ilgili asgarî teknik ve hijyen kriterleri, bitki koruma ürünü ve veteriner ilaç kalıntıları, katkı maddeleri, bulaşanları, numune alma, ambalajlama, etiketleme, nakliye, depolama esasları ve analiz metotlarını belirleyen gıda kodeksini hazırlar ve yayımlar.

Bu Tebliğin, Yasal Dayanağı, 19/2/2020 tarihli ve 31044 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğidir.

Bundan önceki, 12/4/2005 tarihli ve 25784 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Tereyağı, Diğer Süt Yağı Esaslı Sürülebilir Ürünler ve Sadeyağ Tebliği (Tebliğ No: 2005/19) yürürlükten kaldırıldı.

Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, 1/9/2025 tarihine kadar bu Tebliğ hükümlerine uymak zorundadır.

Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri hakkında, 1/9/2025 tarihine kadar 17 nci madde ile yürürlükten kaldırılan Türk Gıda Kodeksi Tereyağı, Diğer Süt Yağı Esaslı Sürülebilir Ürünler ve Sadeyağ Tebliği (Tebliğ No: 2005/19) hükümleri uygulanır.

Bu Tebliğde geçen;

a) Çeşnili tereyağı: Tereyağına baharat, bal, meyve ve sebzenin biri veya birkaçının ilave edilerek çeşnilendirilmesi sonucu elde edilen, tat ve koku dışındaki diğer özellikleri tereyağı için belirtilen özelliklere uygun olan tereyağını,

b) Sadeyağ: Süt ve/veya süt ürünlerinden elde edilen, su ve yağsız kuru madde unsurlarının tamamına yakın bölümü uzaklaştırılmış, ağırlıkça en az %99 oranında süt yağı içeriğine sahip süt ürününü,

c) Süt yağı: İnek, koyun, keçi ve manda sütlerinden elde edilen yağı,

ç) Tereyağı: Süt ve/veya kremanın yayıklanması sonucu elde edilen yağda su emülsiyonu tipinde yağca yoğun süt ürününü,

d) Tuz: 16/8/2013 tarihli ve 28737 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği (Tebliğ No: 2013/48)’nde tanımlanan tuzları,

e) Yayık tereyağı: Üretiminde hammadde olarak yoğurt kullanılmasıyla elde edilen, diğer özellikleri tereyağı için belirtilen özelliklere uygun olan tereyağını, ifade eder.

Süt yağı en az kaç olmalı?

Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerin özellikleri şunlardır:

a) Bu Tebliğ kapsamında üretilen ürünlerde kullanılan süt, 27/12/2011 tarihli ve 28155 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliğine uygun olmak zorundadır.

b) Yayık tereyağı üretiminde kullanılan yoğurt, 30/11/2022 tarihli ve 32029 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Fermente Süt Ürünleri Tebliği (Tebliğ No: 2022/44)’nde belirtilen özelliklere uygun olmak zorundadır.

c) Bu Tebliğ kapsamında üretilen ürünlerde kullanılan krema, 27/9/2003 tarihli ve 25242 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Krema ve Kaymak Tebliği (Tebliğ No: 2003/34)’nde belirtilen özelliklere uygun olmak zorundadır.

ç) Bu Tebliğ kapsamındaki ürünler, kendine has tat, koku, görünüm ve yapıda olmak zorundadır.

d) Bu Tebliğ kapsamındaki ürünler, peroksidaz testine negatif reaksiyon vermek zorundadır.

e) Tereyağında ağırlıkça en fazla %2 oranında tuz kullanılabilir. Tuzdan gelen kuru madde miktarı, süt yağsız kuru madde miktarından ayrı değerlendirilir.

f) Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerin üretiminde teknoloji gereği; tipik tat ve aromanın sağlanması amacıyla starter kültür kullanılabilir.

g) Tuz ilave edilmeyen tereyağı ağırlıkça en az %82 süt yağı, en fazla %2 yağsız süt kuru maddesi ve en fazla %16 su içerir.

ğ) Tuz ilave edilen ve/veya çeşnili tereyağı ağırlıkça en az %80 süt yağı, en fazla %2 yağsız süt kuru maddesi ve en fazla %16 su içerir.

h) Çeşnili tereyağında taklit ve tağşişe sebebiyet verecek çeşni maddesi kullanılamaz.

Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerin etiketi hakkında, 26/1/2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinde yer alan hükümlere ilave olarak aşağıdaki hükümlere de uyulur:

a) Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerin etiketinde gıda adının, temel görüş alanında da yer alması zorunludur.

b) Tuz ilave edilmemiş tereyağında "tuz ilave edilmemiştir" ifadesinin etikette belirtilmesi zorunludur. Tuz ilave edilmiş tereyağının içerdiği tuz oranı, etiketin içindekiler bölümünde ağırlıkça yüzde "%..." olarak belirtilir. Ayrıca “tuzlu” ya da “tuz ilave edilmiştir” ifadesinin etiketin temel görüş alanında belirtilmesi zorunludur.

c) Çeşnili tereyağında kullanılan çeşni maddesi ve miktarının gıda adı ile birlikte temel görüş alanında yer alması zorunludur.

ç) Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerin üretiminde tek bir hayvan türüne ait sütün veya kremanın kullanılması durumunda hayvan türünün adının etikette belirtilmesi zorunludur.

d) Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerin üretiminde farklı hayvan türlerine ait sütlerin veya kremaların karıştırılarak kullanılması durumunda, sütün elde edildiği türlerin adlarının gıdanın adının yanında “inek, koyun, keçi ve manda sütlerinden/kremalarından üretilmiştir” gibi ifadelerle belirtilmesi zorunludur. Ancak bu ürünlerin etiketinde inek, koyun, keçi ve manda gibi türlere ait görsellere yer verilemez.

e) Bu Tebliğ kapsamı dışında kalan ürünlerin etiketinde, reklam, tanıtım ve sunumunda bu Tebliğde yer alan ürün algısı oluşturacak tüketiciyi yanıltıcı ifade ve görseller kullanılamaz.

Daha fazla bilgiye, bugünkü Resmi Gazete ’de ulaşmak mümkündür.

Patronlar Dünyası'dan Necla Dalan'ın haberine göre, 2008’de Peyman’ın yüzde 30’u Esas Holding’e satılarak 11 milyon dolar yatırım yapıldı. Bu ortaklıkla birlikte 2008’de 84 milyon TL olan satışlar, 2015 yılına gelindiğinde 300 milyon TL’ye ulaştı.

2017 yılında, Peyman bir kez daha el değiştirdi. Bu kez şirket, özel sermaye fonu Bridgepoint tarafından satın alındı. Ancak, 2022 yılında bir başka dönüşüm yaşandı. Bridgepoint, Peyman’ı İş Holding’e sattı. Ancak, aradan geçen sadece iki yılın ardından Peyman, büyük bir krizle karşılaştı ve 2025 yılına, konkordato talebiyle girdi.

KONKORDATO SÜRECİ VE HUKUKİ GELİŞMELER

Son dönemde, İş Holding, İş Gıda ve Peyman, iş dünyasında dikkatleri üzerine çekti. Şirket, İstanbul’da konkordato başvurusunda bulundu fakat Eskişehir’deki merkezine dair dava yetkisiz olduğu gerekçesiyle kabul edilmedi. Peyman’ın son durumu, şirketin tarihi ve büyüme sürecine paralel olarak, dikkatlice izlenen bir gelişme oldu.

FİRMALAR DOMUZ ETİNİ KİMLERDEN TEMİN EDİYOR?

Saadet Partisi İzmir Milletvekili Mustafa Bilici, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından cevaplandırılmak üzere TBMM Başkanlığına verdiği soru önergesinde, ürünlerinde domuz eti kullandığı tespit edilen firmaların, domuz etini kimlerden, hangi surette temin edildiğine yönelik bir araştırma yapılıp yapılmadığını sordu.

Bilici, “Bakanlık, domuz ve tek tırnaklı hayvan etinin kimlerden hangi surette temin edildiğini araştırmakta mıdır?” dedi.

BAKAN YUMAKLI: İZLENEBİLİRLİK DENETİMLERİ YAPILIYOR!

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Bilici’nin soru önergesine verdiği cevapta uygunsuz ürün tespit edilen işletmelerin ilgili ürünleri nereden temin ettiklerine yönelik izlenebilirlik denetimlerinin yapıldığını belirterek, domuz etini kullanan firmaların bu eti kimlerden, hangi suretle temin ettiklerine dair bilgi vermedi.

MUSTAFA BİLİCİ'NİN BAKAN YUMAKLI'DAN CEVAPLANDIRILMASINI İSTEDİĞİ SORULAR!

1. 2024 yılında Bakanlığınızın yapmış olduğu denetimlerde illere göre kaç restoranda domuz eti kullanıldığı tespit edilmiştir?
2. 2024 yılında Bakanlığınızın yapmış olduğu denetimlerde illere göre kaç restoranda tek tırnaklı hayvan eti kullanıldığı tespit edilmiştir?
3. Yapılan denetimler sonucu domuz ve tek tırnaklı hayvan eti kullandığı tespit edilen işletmelere en son denetim ne zaman yapılmıştır? Tespitin yapıldığı denetim ile temiz çıkan son denetim tarihi arasındaki ortalama süre nedir?
4. Bakanlık, domuz ve tek tırnaklı hayvan etinin kimlerden hangi surette temin edildiğini araştırmakta mıdır?
5. Restoranlara yönelik denetimlerin sıklığını arttıracak bir düzenleme Bakanlığınız gündeminde midir?

GÜBRÜKTEN DÖNEN ÜRÜNLERİN İÇERİDE TÜKETİLMİYOR DEME ŞANSIMIZ YOK!

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın gümrükten geri dönen ürünlerin kesinlikle iç piyasada satılmadığına yönelik açıklamalarına da cevap veren Kahveci, “Maalesef Türkiye’deki yönetim politikalarında ve piyasadaki güven sıkıntısından dolayı da iç piyasada tüketilmiyor deme şansımız zayıf. Ancak bunu diyebilmemiz için Tarım Bakanlığının yuvarlak ve genel açıklamalar yapmak yerine sınır reddi bildirimi yapılan 273 tane bildirimin tek tek açıklanması ve toplumun rahatlatılması gerekiyor” dedi.

SINIR REDDİNDE TÜRKİYE AÇIK ARA LİDER ÜLKE!

Gümrükten geri dönen ürünlerin mevzuata göre yerinde veya Türkiye’ye iade edildiği sınır kapısında imhasının mümkün olduğu gibi orada yapılacak kontrollerden sonra 3’üncü bir ülkeye de gitmesinin mümkün olduğunu belirten Kahveci, şunları kaydetti:

“443 tane genel bildirim var bunun 273 tanesi sınır reddi bildirimi. Bu inanılmaz bir rakam. Daha da enteresan olanı tüm sınır reddi bildirimlerinin oranı 3’de 1. Türkiye’den kaynaklananlar bunun tam iki katı. Daha da enteresan olanı var o da yaş meyve sebzede sınır reddinde Türkiye açık ara lider ülke.

KANSEROJEN ETKİSİ DAHA GÜÇLÜ OLAN AFLOTOKSİN VE OKRATOKSİN A'NIN REDDİ PESTİSİTTEN DAHA FAZLA!

En çok yeşilbiberden dolayı ret alıyoruz.

Ancak pestisiti, aflotoksin ve okratoksin A’dan ayırmamız gerekiyor. Aflotoksin ile Okratoksin A’nın reddi pestisit reddinden neredeyse iki katı fazla. Aflotoksin ve Okratoksin A, kanserojen etkisi daha güçlü olan maddeler. Yani pestisitten daha tehlikeli.

SIKI BİR KONTROL SÜRECİNDEN GEÇEN ÜRÜNLER GÜMRÜKTEN GERİ DÖNÜYORSA YA İÇERİDE DURUM NE? 

Bunlar daha çok kuru gıdalar üzerinde olur. Antep fıstığı, kuru incir ve kuru kayısı ilk üçte yer alıyor.

İhracat süreci kontrol süreçlerinin en sıkı olduğu bir metodolojide olması gerekiyor. Yani ihracata konu ürün tarlada, tüccarda, ihracatçıda ve çıkıştan önce denetlenmesi gerekiyor. Buna rağmen biz Avrupa Birliği ülkeleri üzerindeki sınır reddinde lider durumdayız. O halde içeride ne durumdayız? Asıl soru bu."

BAKANLIĞIN FİRMALARI AÇIKLAMASI BEKLENİYORDU!

Söz konusu firmaların ve satıcıların kamuoyu ile paylaşılması bekleniyordu. Ancak aradan geçen süreye rağmen Tarım ve Orman Bakanlığından konuyla ilgili bir açıklama yapılmaması soru işaretlerine neden oldu.

BAKANLIK FİRMALARI KAMUOYUNA AÇIKLAMAYACAK!

Bakanlık kaynaklarından alınan bilgilere göre, kesilen cezaların firmalara tebligatının yapıldığı kaydedilirken, kotanın üstünde nişasta bazlı şeker satarak hem halkı zehirleyen hem de haksız kazanç elde ederek şeker piyasasında bütün dengeleri bozan bu firmaların kamuoyu ile paylaşılmayacağı öğrenildi.

ŞEKER KANUNUNDA CEZA KESİLEN FİRMALARIN AÇIKLANMAYACAĞINA YÖNELİK YASAKLAYICI BİR HÜKÜM YOK!

Şeker Kanunu’nda kesilen cezaların kamuoyu ile paylaşılmayacağına yönelik yasaklayıcı bir madde bulunmamasına rağmen Tarım Bakanlığının halkı zehirleyen bu firmaları kamuoyu ile paylaşmayarak, korumaya alması dikkat çekti.

PANKOBİRLİK, PANŞEK VE NİSAD'TAN DA GİZLENİYOR!

Diğer yandan ceza kesilen NBŞ firmalarının şeker piyasasından da gizlenmesi “Bakanlık bu firmaları kimden koruyor?” sorusunu gündeme getirirken, kesilen cezaların da sorgulanmasına neden oldu. 

KOTALI VE KOTASIZ FİRMALARA CEZA KESİLDİ

Nişasta bazlı şeker üreten firmaların çatı kuruluşu olan NİSAD’a üye 8 NBŞ firması bulunurken, bunlardan 4’ü kotalı üretim yaparken, 4’ü de kotasız yani yurt içine ürün satamıyor. Ceza kesilen 4 NBŞ firmasının arasında hem kotalı hem de kotasız üretim yapan firmalar olduğu kaydedilirken, diğer 16 firma ise toptancı, imalatçılardan oluşuyor.

ŞEKER DAİRESİ EYLÜL AYI BÜLTENİNDE CEZALARA YER VERMEDİ!

Şeker Dairesi Başkanlığı aylık olarak Şeker Piyasası Bülteni yayınlarken, yayınlanan Eylül ayı bülteninde NBŞ firmalarına kesilen cezalarla ilgili hiçbir bilgi yer almadı. Geçmişte şeker piyasasını düzenleme kurulu olan Şeker Kurulu, kaçak üretimden dolayı kesilen cezaları aylık bülteninde yayınlıyordu.

CARGİLL: BİZE TEBLİĞ EDİLMİŞ BİR CEZA YOK!

ABD’li Cargill firmasının CEO’su Murat Tarakçıoğlu, Tarım Bakanlığı’nın hangi firmaya ceza kestiğine dair bir bilgilerinin olmadığını belirtirken, Cargill’e yapılmış bir tebligat bulunmadığını kaydetti. Tarakçıoğlu, NBŞ firmalarına ceza kesildiğini Tarımdan Haber'den öğrendiklerini ancak hangi firmalara ceza kesildiğini kendisinin de merak ettiğini bildirdi. 

Bir dönem merdiven altı işletmelerde saklı kalmış insan eliyle yapılan bu gıda sahtekarlığı, artık market raflarına, işletmelerin tezgahlarına nihayetinde sofralarımıza kadar uzanmış, pişkinliğin bu kadarına da pes dedirtmiştir. Gıda fiyatlarının neredeyse her geçen ay katlanarak arttığı bir dönemde buna bağlı olarak özellikle dar gelirli kesim satın alabilsin diye de katkılı, hileli ve ucuz gıdaların piyasayı yerle bir etmesi bugün şaşırılacak boyutlara ulaşmıştır.

İnsan sağlığına etkileri oldukça yıkıcı olabilecek başta karışık sıvı yağ, yeniden eritilmiş peynir, at ve eşek etinden sucuk, yeniden eritilmiş çikolata, domuz etinden köfte, kemik unundan yapılan peynirler, boyalı çaylar, boyalı baharatlar gibi onlarca sahte ürün ne yazık ki bugün virüs gibi piyasayı istila etmiş durumdadır. Artık insanlar gıdada taklit ve tağşiş sebebi ile hangi ürünleri yiyip, neleri yemeyeceğini bilememektedirler.

Gıdalarda kullanılan sağlıksız yağlar, yüksek yoğunluklu yapay tatlandırıcılar, glikoz, sahte et ürünleri, kansere yol açabilecek katkı maddeleri ve sağlıksız koşullarda üretilmiş malzemeler, vücudumuzda geri dönüşü olmayan başta kanser olmak üzere, diyabet, kalp, yüksek tansiyon gibi hastalıklara neden olabilmektedirler.

Burada esas olan denetim mekanizmasının doğru çalıştırılmasıdır. İnsanların can ve mal güvenliğini birinci dereceden etkileyecek söz konusu denetimler kamusal bir hizmet niteliğinde olup hiçbir şekilde piyasanın insafına bırakılmamalıdır. Bu konudan hareketle önümüzdeki sürecin, kamuoyunu net bir şekilde aydınlatacak şekilde ele alınması gerekmektedir. Hatta üretim aşamasından başlayarak, raf ve tezgâhlardaki satışına kadar tüm zincirin denetlenmesi öncelikli hale gelmelidir.

TARIM BAKANLIĞI GIDA SAHTEKARLARININ ÜZERİNE KARARLILIKLA GİDİYOR

Son dönemde yaşanan kritik süreçte T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın gıda sahtekârlığı yapanların üzerine kararlılıkla giderek kamuoyuna ifşa etmesi insan sağlığı, gıdada güvenirliliğin sağlanması ve toplumun vicdanı adına takdire şayandır. Bakanlığın, insan hayatıyla oynayan, insanların ömrüne suikast eden gıda cellatlarının toplumdan temizlenmesine yönelik başlattığı ve sonuç almaya başladığı çalışmalarına olan inancımız tamdır.  Artık gıda sektöründe sürdürülebilir, yeterli ve dengeli beslenme için ataletten sıyrılıp adalet sağlanmalıdır.”

Ankara'daki Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü, basın mensuplarının ziyaretine açılırken, ürünlerin analizlerinin yapıldığı laboratuvarlar tanıtıldı, analizlere ilişkin bilgi verildi.

HİLELİ GIDA LABORATUVARDA NASIL ANALİZ EDİLİYOR?

Kaydın ardından numunelerin barkodlu olarak laboratuvarlara sevk edildiğini dile getiren Ankara Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürü Yusuf Varlık, "Laboratuvara gelen numuneler, ilgili laboratuvar birimi sorumlusu tarafından personele havale edildikten sonra personelimiz, örneğin yağda, analizlerin yapılması için başlangıcını yapıyor. Her numunenin ilk aşaması mutlaka çözümleme aşamasıdır. Bu aşamadan sonra cihazlara verilerek ürünün uygun olup olmadığı değerlendirilir." diye konuştu.

HİLELİ ÜRÜNLE İLGİLİ TESPİT 7 GÜNDE FİRMAYA BİLDİRİLİYOR

Varlık, numune uygun olmadığında tekrar çalışma yapıldığına işaret ederek, sonuçtan emin olunduktan sonra, raporlamanın il müdürlüğüne ulaşmasının ardından, 7 gün içinde ilgili firmaya şahit ve itiraz hakkını kullanması için yazı gönderildiğini ifade etti.

Şahit hakkını kullanmak isteyen firmadan alınan numunenin Bakanlığın farklı bir laboratuvarına gönderilerek analiz edildiğini anlatan Varlık, "Orada da yine 'uygun değil' sonucu çıkarsa cezai işlemler yine il müdürlüğü tarafından yapılır." ifadesini kullandı.

ANALİZ SONUÇLARINDAKİ 1000'DE 1 ORAN NE ANLAMA GELİYOR?

Son dönemde yapılan gıda analiz sonuçlarında ortaya çıkan "1000'de 1" ibaresine de değinen Varlık, her cihazın inebileceği maksimum bir limit olduğunu bildirdi.

Varlık, "1000'de 1 hassasiyet dediğimiz, cihazın inebileceği bir ürünün içindeki 1000'de 1 oranında malzeme varsa onu tespit edebileceğimiz anlamına gelir. Bu, 'Ürünün içinde 1000'de 1 oranında var.' demek değildir. Cihazın görebileceği minimum düzeyi tespit etmektedir. Bu diğer cihazlarda da analiz raporlarında belirtilmektedir." dedi.

Kurumun akredite bir laboratuvar olduğunu, yurt içi ve dışı yeterlilik testiyle sonucu bilinen numuneler testine girdiklerine işaret eden Varlık, yüzde 100'lük bir başarıyla hizmetlerinin devam ettiğini bildirdi.

YURT DIŞINA DA HİZMET VERİYOR

Varlık, 23 bin 500 metrekare alana sahip olan laboratuvarda 16 laboratuvar biriminin bulunduğunu anlatarak, şunları kaydetti:

"Bu anlamda Türkiye'deki en donanımlı laboratuvarlardan biridir. Yurt içinde hizmet verdiğimiz gibi yurt dışında da Azerbaycan, Gürcistan, Hindistan, KKTC, Kuzey İrlanda ve Polonya gibi ülkelere de analiz hizmetleri vermekteyiz. Bu anlamda da güvenliğin son derece yüksek olduğu bir laboratuvarda bulunmaktayız. Analizlerimiz, kesinlikle 185 personel tarafından donanımlı ve bugün Avrupa'da hangi cihaz varsa ülkemizde de laboratuvarlarımızda da o cihaz var. Hatta bazı cihazlarda daha üstün teknolojili cihazları kullanmaktayız."

Tüketicilerin güvenilir gıdaya ulaşması amacıyla gıda işletmelerinin denetim durumunu takip etmesini sağlamak üzere Gıda İşletmelerinde Karekod Uygulaması hayata geçirildi. 

Bakanlık tarafından hazırlanan ve her bir işletmeye özel karekod içeren görsel gıda işletmelerince gönüllü olarak https://guvenilirgida.tarimorman.gov.tr/  internet adresinden indirilip tüketicilerin görebileceği yerlerde sergilenecek.

Tüketiciler görsel üzerinde yer alan karekodu mobil cihazlarına indirmiş oldukları Tarım Cebimde uygulaması üzerinden sorgulattıklarında söz konusu işletmeye ait; Kayıt/Onay Numarası, Unvan, Adres ve İşletmede Yapılan En Son Denetim Tarihi bilgilerine ulaşabilecek.

Söz konusu hizmet aracılığı ile tüketicilerin menfaatlerinin en üst düzeyde korunması ve Bakanlığın gerçekleştirdiği resmi kontrollerin görünürlüğünün arttırılması hedefleniyor. 

KAREKOD UYGULAMASI NASIL KULLANILACAK?

Gıda işletmecilerinin hizmete dahil olmak ve tüketicilerin hizmetten yararlanmak için yapması gerekenlere ilişkin işlemler şu şekilde... 

GIDA İŞLETMECİLERİ İÇİN

1. https://guvenilirgida.tarimorman.gov.tr/​  internet adresinde yukarıdaki menüden “İşletme Karekod Oluşturma" linkine tıklanarak sorgu sayfasına ulaşılır. (Varsayılan tarayıcı olarak Chrome kullanılmalıdır.)

2. Gerçek kişi işletmeleri için işyeri sahibinin T.C. Kimlik Numarası ve İşletme Kayıt/Onay Numarası; tüzel kişi işletmeleri için Vergi Numarası ve İşletme Kayıt/Onay Numarası verileri girilerek sorgulama yapılır ve söz konusu işletmenin karekod içeren belgesine ulaşılır.

​3. Belgenin çıktısı alınırken A4 boyutu seçilirse Yazdır ekranında Kağıt boyutu A4, A5 boyutu seçilirse Yazdır ekranında Kağıt boyutu A5 seçilerek çıktı alınır ve işletmenin görünür bir yerinde tüketicilerin erişimine sunulur.

TÜKETİCİLER İÇİN

1. Tarım Cebimde mobil uygulaması cep telefonuna indirilir. ​​

2. Tarım cebimde “Gıda Kontrol" menüsü altındaki “İşletme Denetim Sorgulama" tıklanır.

3. Açılan kamera işletme görseli üzerindeki karekoda yaklaştırarak sorgulama yapılır.​ ​

4. Sorgulama sonucunda söz konusu işletmenin; unvan, adres, kayıt/onay numarası ve işletmeye yapılan en son denetim tarihi verilerine ulaşılır.​​

İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Adana, Kütahya, Kocaeli, Diyarbakır ve Van'da marketlerde haksız fiyat artışı ve etiket denetimi gerçekleştirdi.

Denetimler sırasında, ürünlerin etiket fiyatı ile kasa fiyatı arasındaki farkın olup olmadığı incelendi. Bu incelemede, etiket fiyatının ne zaman değiştiği ve ürünün önceki fiyatı da dikkate alındı. Ayrıca, manav reyonundaki meyve ve sebzelerin menşe ve geliş fiyatı bilgisi Hal Kayıt Sistemi üzerinden kontrol edildi.

Bakan Koca, paylaşımında Tuğba Yavuz'un 'toplama mantar zehirlenmesi' nedeniyle yaşadığı sürece yer verildi. Yavuz, ailesiyle 'köygöçüren' ismindeki mantarı yediklerini anlatarak, önce kavınvalidesinin, sonra kayınpederi ve kendisinin rahatsızlandığını belirtti. Ardından karaciğer nakli için Başakşehir Çam ve Sakura Hastanesine sevk edildiğini aktaran Yavuz, burada karaciğer yetmezliği nedeniyle kayınpederi ve kayınvalidesinin hayatını kaybettiğini söyledi.

Toplama mantar zehirlenmesi nedeniyle karaciğer nakli olmak zorunda kaldığını vurgulayan Yavuz, "Uzun süre serviste yattım. Kendime geldiğimde yürüme fonksiyonumu bile kaybetmiştim. Bir bebek gibi her şeyi yeniden öğrenmeye başlamıştım. Çocuklarımdan çok uzun süre ayrı kaldım." ifadelerini kullandı.

'BAKAN KOCA'DAN UYARI'

Sağlık Bakanı Fahrettin Koca ayrıca, mantar zehirlenmeleri konusunda Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Karaciğer Nakli Programı Sorumlusu Prof. Dr. İlgin Özden'in uyarılarda buluduğu videoyu da paylaştı.

Prof. Dr. Özden, toplama mantarlara karşı uyarıda bulunarak, karaciğer zehirlenmesinde bazen hastaların müphem şikayetlerle hastaneye gittiğini ve bu vakaların zaman zaman bir süre besin zehirlenmesi sanılıp tetkik edilebildiğini belirtti. Özden, "Bu pencere dönemi özellikle önemli. Hasta bu aşamada hastaneye başvurduğunda bazı tetkikler yapılırsa, hastanın erken bir tedaviyle ağır karaciğer yetersizliğine girmesini önlemek mümkün. Eğer bu önlenemezse, hastaya acil karaciğer nakli yapılması gerekebiliyor." ifadelerini kullandı.