"Tipik Bir Neo-Liberal Kafa Yapısı!"

Gelişmeleri değerlendiren Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, meselenin sadece bir anlaşmadan ibaret olmadığını, AB’nin kurumsal bir strateji olarak "tarımı feda ettiğini" vurguladı. Kahveci, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in yönetim anlayışını işaret ederek şu çarpıcı tespiti yaptı:

"AB’nin bu tutumu sadece Avustralya ile sınırlı değil. Mercosur, ABD, Çin, Hindistan ve hatta Rusya ile yürütülen tüm süreçlerde aynı senaryo devrede. Otomobil, teknoloji, ilaç ve sermaye esaslı unsurlar, tarımsal konularla trampa ediliyor. Bu, tipik bir neo-liberal kafa yapısıdır!"

Tarımsal Kayıplar, Sanayi Avantajına Dönüşüyor

Kahveci’ye göre AB yönetimi, sanayi devlerinin kar marjlarını artırmak ve küresel pazarda teknolojik üstünlük kurmak için tarımı bir "pazarlık pulu" olarak masaya sürüyor. Tarımsal kayıpların, sermaye odaklı sektörlerden avantaj elde etmek amacıyla bilinçli bir tercih olduğunu belirten Kahveci; "Tarım üzerinden adı geçen bu ticari alanlardan avantaj elde etmeye çalışıyorlar. Üreticinin emeği, sermaye odaklı unsurlarla takas ediliyor" ifadelerini kullandı.

"Geleceğin Gıda Güvenliği Rehin Veriliyor"

Anlaşmanın her iki tarafın çiftçisini de memnun etmemesinin tesadüf olmadığını belirten Kahveci, bu tür "trampa" mantığının uzun vadede gıda güvenliğini tehdit edeceğini savundu. Tarımsal üretimin stratejik değerinin, sanayi ürünlerinin gölgesinde bırakılmasının bedelinin ağır olacağı uyarısında bulundu.

Arktik deniz buzu rekor düşük seviyelerde seyrederken, Antarktika deniz buzu yayılımı da kayıtlardaki en düşük üçüncü seviyede kaldı. Buzulların erimesinde yavaşlama belirtisi yok. Sera gazı konsantrasyonları (CO₂, metan, azot oksit) ise en az 800 bin yıldır görülen en yüksek düzeyde.

İnsan maliyeti ağırlaşıyor: Küresel iş gücünün yaklaşık üçte biri, yani 1,2 milyar işçi (özellikle tarım ve inşaat sektörlerinde) her yıl aşırı sıcaklık riskiyle karşı karşıya kalıyor. Bu durum verimliliği düşürüyor, sağlık sorunlarını artırıyor ve geçim kaynaklarını tehdit ediyor.

BM Genel Sekreteri António Guterres, “Küresel iklim durumu acil bir durumdur. Tüm temel göstergeler kırmızı alarm veriyor. Bu bir tesadüf değil, harekete geçme çağrısıdır” dedi.

WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo da iklimin giderek dengesizleştiğini ve önümüzdeki yıllarda 1,5°C hedefini aşmanın riskinin arttığını vurguladı.

Rapor, fosil yakıt bağımlılığının hem iklimi hem küresel güvenliği istikrarsızlaştırdığına dikkat çekerek, gecikmenin “ölümcül sonuçlar” doğurabileceğini uyarıyor.

Tarım ve gıda güvenliği açısından kritik: Artan sıcaklık ve aşırı olaylar, özellikle sıcaklığa duyarlı tarım bölgelerinde verimi daha da baskılayacak. Hızlı ve etkili iklim eylemi, hem gezegen hem de geçim kaynaklarımız için artık ertelenemez hale geldi.

AB’nin Mevzuat Boşluğu Mercosur’un Önünü Açtı

Kahveci’nin analizine göre; AB’nin karmaşık mevzuat yapısı ve Adalet Divanı’nın henüz bir karar almamış olması, Avrupa Komisyonu’na bu geniş yetkiyi tanıdı. Ancak asıl tehlike, bu kararın Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı olan AB pazarı üzerindeki etkilerinde gizli.

Türkiye Hangi Alanlarda Darbe Alacak?

Türkiye'nin AB ile olan yoğun ticari ilişkileri, Mercosur ülkelerinin (özellikle Brezilya ve Arjantin) pazara gümrüksüz girişiyle büyük bir tehdit altına giriyor. Kahveci, etkilenmesi beklenen kritik sektörleri şöyle sıraladı:

Canlı Besi ve Et Ürünleri: Brezilya ve Arjantin’in devasa hayvan varlığı, AB pazarında Türk ürünlerinin önünü kesebilir.

Yem ve Hammaddeleri: Düşük maliyetli soya ve mısır üreticisi olan bu ülkeler, piyasayı domine etmeye hazırlanıyor.

Yaş Sebze-Meyve ve Unlu Mamuller: AB içi fiyatların baskılanması, Türkiye’nin ihracat şansını zayıflatıyor.

Süt ve Süt Ürünleri: Rekabetçi fiyatlarla baş etmek zorlaşacak.

Maliyet Uçurumu: Ucuz Mazot ve Geniş Araziler vs. Türkiye

Ergin Kahveci, Türkiye’nin uluslararası rekabet açısından yaşadığı dezavantajı şu sözlerle özetledi:

"Mercosur ülkelerinde üretim maliyetleri çok daha düşük; ucuz mazot ve uçsuz buçaksız tarım arazileri var. Bu fark, Türkiye’nin tarımsal üretim maliyetlerini dezavantajlı hale getiriyor ve dış ticaretimizi doğrudan etkiliyor."

"Bize Bir Şey Olmaz" Moduna Eleştiri

Analizinin sonunda Türkiye’deki genel vurdumduymazlığa ve iç piyasadaki maliyet baskısına da değinen Kahveci, bugünkü mazot zammına atıfta bulunarak sitemkâr bir kapanış yaptı: "Neyse, Mercosur çok da umurumuzda olmadı zaten. Bize bir şey olmaz modundan devam. Şimdilik bugünkü mazot zammıyla idare edelim."

Mazot ve Gübreye Doğrudan Sübvansiyon

İspanya hükümeti, dış kaynaklı krizlerin tarımsal üretimi durdurmaması için maliyetleri düşürmeye odaklandı. Açıklanan paketin en dikkat çeken kalemi, doğrudan girdi destekleri oldu:

Tarım Mazotunda (Gasóleo Agrícola) İndirim: 30 Haziran tarihine kadar tarımsal amaçlı kullanılan mazotta litre başına 0,20 Euro (20 cent) ek indirim uygulanacak.

Gübre Yardımı: Artan hammadde fiyatları nedeniyle zorlanan üreticilere 500 milyon Euro bütçeli doğrudan yardım yapılacak.

Finansal Destek ve Kredi Kolaylığı

Maliyet artışlarının yanı sıra çiftçinin likidite sorununu çözmeyi hedefleyen paket, finansal enstrümanları da kapsıyor. Toplamda 300 milyon Euro tutarında ek kredi limiti tanımlanırken; bu desteğin faiz indirimi ve devlet kefaleti (garanti) ile sunulacağı belirtildi.

Savaş Maliyetine Karşı "Gıda Güvenliği" Stratejisi

İspanya’nın bu adımı, küresel krizlerin (İran ve bölgedeki savaş gerilimi gibi) gıda arz güvenliğini tehdit etmesini engellemeye yönelik stratejik bir hamle olarak değerlendiriliyor. Hükümet yetkilileri, üreticinin maliyet yükünü hafifletmenin sadece çiftçiyi değil, aynı zamanda son tüketiciyi de enflasyona karşı koruduğunu vurguluyor.

Analiz: Çözüm "Sübvansiyon" mu?

Tarım yazarı Ergin Kahveci’nin sosyal medya üzerinden dikkat çektiği bu tablo, tarımda sürdürülebilirliğin ancak planlı ve hızlı devlet müdahaleleriyle mümkün olduğunu bir kez daha kanıtladı. İspanya örneği, yüksek girdi fiyatlarının "kaçınılmaz bir kader" değil, doğru destekleme modelleriyle yönetilebilecek bir süreç olduğunu gösteriyor.

Üretim Daralıyor, İthalat Rekora Koşuyor

ABD sığır eti sektöründe yerli üretimdeki sert daralma, ülkeyi dış pazara mahkum ediyor. Ergin Kahveci’nin paylaştığı verilere göre; 2025 yılında ABD’nin toplam sığır eti ithalatı %18 artarak yaklaşık 2 milyon 483 bin ton seviyesine ulaştı. Bu devasa artışın arkasında yatan temel neden ise yerli üretimdeki kesintisiz düşüş.

Avustralya ve Brezilya Atakta

ABD pazarındaki boşluğu en iyi değerlendiren ülkeler Avustralya ve Brezilya oldu. Analizdeki çarpıcı rakamlar şöyle:

Avustralya: İthalatta %27’lik bir artışla ABD’nin en büyük tedarikçisi konumuna yükseldi (%26 pay).

Brezilya: ABD pazarındaki payını %35 gibi rekor bir oranda artırdı.

Kanada ve Yeni Zelanda: Kanada arzını sabit tutarken, Yeni Zelanda’nın pazar payında hafif bir gerileme gözlendi.

Küresel Ligde Kartlar Yeniden Karılıyor

Ergin Kahveci, ABD’nin küresel et piyasasındaki yeni konumunu üç maddede özetledi:

1) Liderlik Kaybedildi: ABD, dünyanın en büyük sığır eti üreticisi olma özelliğini 2025 itibarıyla Brezilya’ya kaptırdı.

2) Dev İthalatçı: Ülke, dünyanın en büyük 2. sığır eti ithalatçısı haline geldi.

3) İhracat Kan Kaybediyor: ABD halen dünyanın 4. büyük ihracatçısı olsa da üretimdeki düşüş bu pozisyonu tehdit ediyor.

"Trump Durdurulamazsa İşler Sarpa Saracak"

Analizin en dikkat çekici kısmı ise siyasi konjonktüre dair yapılan uyarı oldu. Ergin Kahveci, ABD hayvancılık sektörünün 2028 yılına kadar toparlanmasını beklemediğini belirterek şu kritik notu düştü:

"Dünyanın tüm sektörleri gibi dünyanın çiftçileri eğer Trump'ı durduramazsa, işler sarpa sarmaya devam edecek."

2026 Beklentisi: 2,5 Milyon Tonun Üzeri

Kahveci’ye göre 2026 yılı, 2025’in rekorunu da geride bırakacak. Tahminler, ithalatın 2 milyon 575 bin ton seviyelerine çıkarak yeni bir tarihi zirve göreceği yönünde. ABD'deki üretim düşüşünün sürmesi, küresel et fiyatları üzerinde de baskı oluşturmaya devam edecek gibi görünüyor.

Enerjide Rus Petrolüne "Yaptırım Muafiyeti" Hamlesi

ABD yönetimi, fırlayan petrol fiyatlarını dizginlemek amacıyla stratejik bir adım attı. Piyasa arzını artırmak için 100 milyon varillik Rus petrolüne geçici yaptırım muafiyeti getirildi. Kararın, lojistik maliyetlerdeki "bunker (yakıt) köpüğü" etkisini ne ölçüde azaltacağı merak konusu.

TMO 280 Bin Tonluk Mısır İhalesini Tamamladı

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), piyasa regülasyonu kapsamında çıktığı 280 bin tonluk yemlik mısır ihalesini sonuçlandırdı.

Fiyat Bandı: Alımlar CFR bazında 249,75$ - 252$/ton aralığında gerçekleşti.

Tedarik Kaynağı: Stokların 150 bin tonu gümrüklü antrepolardan, 130 bin tonu ise yeni ithalat kargolarından sağlanacak.

Teslimat: 25 Mart - 10 Nisan tarihleri arasında İzmir, Karasu, Bandırma ve Samsun limanlarına yapılacak.

Ayçiçeğinde Üretim Artıyor Ancak İthalat Kaçınılmaz

Türkiye'nin 2026/27 sezonu tarım projeksiyonlarında ayçiçeği üretimine dair umut verici veriler paylaşıldı:

Üretim Artışı: Üretimin %25 artışla 1,55 milyon tona çıkması bekleniyor.

Tüketim Makası: 2,55 milyon tonluk tüketim tahmini nedeniyle oluşan açık, hükümetin açtığı 1 milyon tonluk çekirdek veya 400 bin tonluk ham yağ gümrüksüz ithalat kotasıyla kapatılacak.

İhracat Rotası: İçerideki açığa rağmen, Türkiye'nin sıvı yağ ihracatının %14 artışla 800 bin tona ulaşması öngörülüyor.

Rus limanlarında hava koşulları ihracatı zorladı

Fiyatlardaki yükselişte en önemli faktörlerden biri sert kış koşulları oldu. Olumsuz hava özellikle Rusya’nın önemli ihracat noktalarından Kavkaz limanında operasyonları ciddi şekilde aksattı. Şubat ayının büyük bölümünde limandaki faaliyetler neredeyse durma noktasına gelirken, bazı sevkiyatların Novorossiisk limanına yönlendirildiği belirtildi.

Platts’a konuşan bir Rus buğday tüccarı, derin deniz terminallerinde ciddi gecikmeler yaşandığını belirterek terminal sıralarındaki yoğunluğa dikkat çekti. Piyasa kaynaklarına göre Kavkaz’daki koşulların Mart ortasından sonra normalleşmesi bekleniyor.

Öte yandan Rusya’nın güney bölgelerinde çiftçilerden gelen buğday arzının da düşük seyrettiği ifade ediliyor.

Rusya’nın Mart sevkiyatı 3,5 milyon ton bekleniyor

Tüm bu aksamalara rağmen Rusya’nın buğday ihracatının güçlü seyrini koruması bekleniyor. Rusya’nın önde gelen demiryolu lojistik şirketlerinden Rusagrotrans, şubattan devreden yüklemeler de dahil olmak üzere mart ayında toplam 3,5 milyon ton buğday sevkiyatı yapılabileceğini öngörüyor.

Platts değerlendirmesine göre ise 2 Mart itibarıyla Karadeniz buğday göstergesi 235 dolar/ton seviyesinde bulunuyor.

Bölge, Avustralya’nın koyun eti ihracatının yaklaşık yüzde 10’unu, sığır eti ihracatının ise yüzde 3-4’ünü oluşturuyor. Özellikle raf ömrü kısa olan soğutulmuş et ürünlerinde birkaç günlük gecikmenin bile ciddi ekonomik kayıplara yol açabileceği belirtiliyor.

Krizin büyümesinde en kritik faktörlerden biri de enerji piyasası oldu. Hürmüz Boğazı’nda taşımacılığın aksamasıyla petrol fiyatları hızla yükselirken, bu durum yakıt ve gübre maliyetlerini de yukarı çekti. Uzmanlar, enerji maliyetlerindeki artışın yalnızca et ticaretini değil, tarımsal üretim maliyetlerini de artırabileceğine dikkat çekiyor.

Sektör temsilcilerine göre, çatışmaların uzaması halinde canlı hayvan gemilerinin rotalarının değişmesi, hava kargo taşımacılığının daralması ve yüksek kaliteli et ürünlerinin alternatif pazarlara yönlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu durum küresel et piyasasında fiyat dalgalanmalarına neden olabilir.

Uzmanlar, yaşanan gelişmelerin Türkiye açısından da dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguluyor. Çünkü enerji, gübre ve yem maliyetlerinde yaşanabilecek artışlar, dolaylı olarak hayvancılık sektörünün maliyet yapısını etkileyebiliyor. Küresel ticarette yaşanan aksaklıklar ise hem ithalat hem de fiyat dengeleri üzerinde belirleyici olabiliyor.

Sektörde yapılan değerlendirmelerde, son gelişmelerin tarım ve gıda piyasalarında “arz güvenliği” ve “pazar çeşitliliği” konularının önemini bir kez daha ortaya koyduğu ifade ediliyor. Çatışmanın süresi ve bölgedeki lojistik hatların ne kadar süreyle aksayacağı ise önümüzdeki dönemde piyasaların seyrini belirleyecek en kritik unsur olarak görülüyor.

AB27 Tarımsal Üretim Değeri

• Temel fiyatlarla: 560,596 milyar €
• Üretici fiyatlarıyla: 555,665 milyar €
• 2025’te %5,4 artış ile güçlü toparlanma görüldü.
• 2021-2025 döneminde toplam büyüme: %24

Brüt Katma Değer (Tarımsal Hasıla)

• Toplam ara tüketim: 308,711 milyar € (%55 TÜD’e göre)
• Brüt katma değer: 251,884 milyar €
• AB27’de son bir yılda katma değer artışı: %10,42
• Son beş yılda katma değer artışı: %34,64

Ülkeler Bazında Üretim ve Katma Değer Liderleri

Tarımsal Üretim Değeri (2025):

1. Fransa 90,884 milyar €
2. Almanya 76,794 milyar €
3. İspanya 75,676 milyar €
4. İtalya 73,469 milyar €
5. Polonya 45,340 milyar € (2021-25 dönemi %62,4 büyüme ile lider)

Brüt Katma Değer Artışı (2024-25):

• Estonya %36,58
• Polonya %34,96
• Lüksemburg %30,39
• Slovakya %23,66
• Letonya %20,23

5 yıllık katma değer liderleri (2021-25):

• Polonya %106,45
• Slovenya %71,55
• Belçika %60,54
• Lüksemburg %58,37
• Estonya %56,44

Girdi Maliyetleri ve Ara Tüketim

• AB27’de ara tüketim %1,64 artış gösterdi.
• En yüksek girdi artışları: Romanya %10,23, İspanya %5,7, Slovakya %5,15
• 2021-25 döneminde en yüksek artış: Polonya %38,13, Litvanya %36,6, Yunanistan %30,48

Kahveci’nin Yorumu

"Görüldüğü üzere rakamların büyüklüğü, tarımsal üretim değerinin büyük olması, hatta katma değerin büyük olması bir anlam ifade etmiyor. Önemli olan, tarımsal üretim değeri büyürken, tarımsal ara tüketim değerinin küçülmesi, ara tüketim küçülürken üretim değerinin birlikte büyümesidir.

Tabii ki bütün bunlar enflasyondan ve kur'dan bağımsız olarak gerçekleşmeli. Eğer ara tüketim küçülür, rakamlar büyürse, bu defa rakamları büyüten nedenin üretim hacmi (ürün miktarı) değil, üretimden çiftçinin eline geçen fiyatın miktarının büyümesidir.

Yani fiyat ve gider ekseninde birim ne olursa olsun, çiftçinin eline geçen net tarımsal gelirin büyümesi esastır. Daha kısacası, katma değerin yani tarımsal hasılanın artması tarım sektörünün ülke ekonomisine katkısı iken, Tarımsal üretim değeri artışına, ara tüketim giderlerinin düşüşü eşlik ediyor ve bu değer enflasyondan ve kur artışlarından bağımsız olarak artıyorsa, artış ürün miktarı artışı değil de çiftçilerin eline geçen net değer artışı ise o zaman ülke ekonomisinin çiftçilere ve tarım sektörüne katkısını konuşuyor olabiliriz."

TÜD’e Göre En Büyük Paylar

AB-27’de tarımsal ara tüketimin toplam üretim değerine (TÜD) oranı açısından en yüksek paylara sahip kalemler şöyle:

-Yem ve yem maddeleri: %20,29

-Enerji ve yağlayıcılar (elektrik, gaz, mazot, benzin, diğer yakıtlar ve yağlar): %11,66

-Diğer mal ve hizmetler: %7,51

-Malzeme, makine bakım ve onarım: %6,73

-Tarımsal hizmet alımı ve danışmanlıklar: %4,54

Kahveci’ye göre toplam giderler içinde de aynı sıralama geçerli, ancak oranlar TÜD’e göre iki katından fazla artıyor.

Türkiye’de durum

Kahveci, @TurkTarimPltfrm olarak 2024 yılı için yaptıkları çalışmanın sonuçlarını slayt olarak paylaşırken, bu konudaki veri eksikliğine dikkat çekti. Kahveci, "2021 Sonrası Tarımsal Üretim Değerini bilmediğimiz için bizim hesaplamalarımız oransal olarak TÜD'e göre değil toplam giderlere göredir" dedi.

AB’de çiftçilerin toplam geliri

2025 yılı verilerine göre AB-27 ülkelerinde çiftçiler toplam 147,248 milyar Euro yıllık net gelir elde etti. Çiftçi başına yıllık ortalama net gelir 16.239 Euro, aylık ortalama gelir ise 1.353 Euro. Bu gelirlere 59,479 milyar Euro tutarındaki tarımsal destekler de dahil.

Destekler çıkarıldığında gelir düşüyor

Destekler hariç tutulduğunda tablo daha farklı. Çiftlik başına yıllık net gelir 9.680 Euro, aylık net gelir ise 807 Euro Tarımsal üretim değeri 560,596 milyar Euro olarak hesaplanırken, çiftliklerin net gelir oranı ise yüzde 26,27 oldu.

Kahveci: Bazı ülkelerde çiftlikler zarar edebiliyor

Ergin Kahveci’ye göre ülkelerin çiftçi ve çiftlik sayıları dikkate alındığında Avrupa genelinde birçok çiftliğin gelirinin oldukça düşük olduğu görülüyor.

Kahveci, analizinde şu değerlendirmeyi yaptı: "Ülkelerin çiftçi/çiftlik sayısına göre; toplam net çiftlik gelirlerine tek tek bakıldığında aslında tüm Avrupa'da çiftliklerin çok düşük ya da negatif/zarar gelir elde ettiğini görebiliriz. Avrupa çiftçilerinin, doğrudan ve dolaylı tarımsal destekleri çıkardığımızda, bazı ülkelerde, toplam değer açısından bile net çiftlik zararı içinde olduklarını görüyoruz. Net çiftlik gelirlerini çiftlik sayısına böldüğümüzde ise daha kötü sonuçlarla karşılaşıyoruz"

AB, gıda ve yem düzenlemeleri kapsamında ithalattaki pestisit kalıntı limitlerini sıkılaştırmaya hazırlanıyor.

Avrupa Komisyonu, ithal gıda ve yem ürünlerindeki bazı pestisitler için azami kalıntı seviyelerini (MRL) "ölçüm sınırına" düşürmeyi önerdi. Bu da Avrupa Birliği'nde onaylanmamış maddeler için sıfır tolerans eşiği belirlemek anlamına geliyor. Bu önlem, pestisit kalıntılarını düzenleyen 396/2005 sayılı (EC) Yönetmeliğini değiştirecek olan, 16 Aralık 2025'te yayınlanan Gıda ve Yem Kapsamlı Düzenlemeler taslağının bir parçasıdır.

ABD'nin Brüksel'deki AB Temsilciliği tarafından hazırlanan bir USDA raporuna göre, öneri, yıllık 5,4 milyar dolardan fazla değere sahip soya fasulyesi, mısır, ağaç yemişleri ve diğer emtiaların ABD ihracatını etkileyebilir.

Taslak mevzuat, AB'nin blok içinde yetkilendirilmemiş pestisitler için mevcut ithalat toleranslarını iptal etmesine ve etki değerlendirmesinin ardından kalıntı limitlerini teknik olarak sıfıra indirmesine izin verecektir.

ABD endüstri grupları, bu yaklaşımın Codex Alimentarius Komisyonu tarafından geliştirilenler gibi uluslararası standartlarla uyumlu risk tabanlı bir çerçeveden saptığı konusunda endişelerini dile getirdi.

Öneride ayrıca, AB üretim standartlarının ithal mallara ilişkin gerekliliklerle uyumlu hale getirilmesinin ticaret ve rekabet gücü üzerindeki etkilerini incelemek üzere bir etki değerlendirmesi başlatılıyor. Kapsamlı paket, biyolojik bitki koruma ürünleri, yem katkı maddeleri ve biyositler için onay süreçlerini kolaylaştırmaya yönelik önlemler içerirken, pestisit hükümlerinin ticaret ortakları tarafından incelemeye tabi tutulması bekleniyor. Taslak, 10 Nisan 2026 tarihine kadar kamuoyunun görüşüne açık olup, DTÖ üyeleri 30 Mart 2026 tarihine kadar yorumlarını sunabilirler.

Bu konularda hazırlıklı olmak gerekir. Sık sık gümrüklerden dönen ürünlerimizin sayısı daha fazla artmasın..

Uyarı bizden, önlem ilgili otoriteden…

Pirinç, dünya nüfusunun yarısından fazlasının temel gıda maddesi olmaya devam ederken, fiyatlardaki bu artış küresel arz ve talep dengelerinde önemli bir değişime işaret ediyor. Artan fiyatlar özellikle ithalatçı ülkelerde gıda güvenliği tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.

Hindistan’ın ihracat politikası piyasayı hareketlendirdi

Fiyat artışının en önemli nedenlerinden biri, dünyanın en büyük pirinç ihracatçılarından biri olan Hindistan’ın 2025 yılı sonunda ihracat kısıtlamalarını kaldırması oldu.

Arzın artacağı beklentisine rağmen özellikle Afrika ve Orta Doğu’daki ithalatçı ülkeler hızla alıma yöneldi. Tükenen stokların yenilenmesi için yapılan yoğun alımlar, lojistik darboğazları artırarak fiyatların yükselmesine neden oldu.

Ayrıca Asya’da Ramazan ve Ay Yeni Yılı öncesi mevsimsel talep de piyasayı destekleyen faktörler arasında yer aldı.

Japonya’da yaşanan gelişmeler fiyatları etkiledi

Piyasalarda dikkat çeken bir diğer gelişme ise Japonya’da yaşandı. Hükümet stoklarının piyasaya verilmesindeki gecikmeler ve tarım kooperatiflerinin uyguladığı fiyat politikaları nedeniyle ülkede perakende pirinç fiyatları neredeyse iki katına çıktı.

Bu durum tüketicilerin stok yapmasına yol açarken, küresel tüccarlar arasında arz riskine yönelik endişeleri artırdı.

Rekor üretime rağmen talep güçlü

2025 sezonunda Hindistan’da 152 milyon tonluk rekor pirinç üretimi gerçekleşmesine rağmen küresel talebin yüksek seyretmesi fiyatların düşmesini engelledi.

Yükselen fiyatlar özellikle: Asya’daki ihracatçılar, büyük pirinç ticaret şirketleri ve uluslararası işleme firmaları için daha yüksek ihracat marjları anlamına geliyor.

Ancak aynı süreçte küresel gıda üreticileri artan hammadde maliyetleriyle karşı karşıya kalıyor.

2026’da pirinç fiyatları yüksek kalabilir

Analistler, pirinç fiyatlarının önümüzdeki dönemde şu faktörlere bağlı olacağını belirtiyor: Büyük ithalatçı ülkelerin talep hızı, üretici ülkelerdeki hasat performansı, iklim riskleri ve küresel ticaret politikalarının etkili olacağı düşünülüyor.

Uzmanlara göre bu gelişmeler, 2026 yılı boyunca pirinç fiyatlarının yüksek seviyelerde kalmasına yol açabilir.

Küresel tarım piyasalarında yaşanan bu değişim, pirincin diğer tahıllardan farklı bir fiyat dinamiğine sahip olmaya başladığını da ortaya koyuyor.

Küresel üre arzı sınırlı

Mart sevkiyatları için dünya genelinde üre arzının hala kısıtlı olduğu belirtilirken, İran’da doğalgaz akışının yeniden başlaması ikinci çeyrek için olası bir rahatlama unsuru olarak görülüyor. Ancak bu normalleşmenin jeopolitik gelişmelere ve üretim istikrarına bağlı olacağı vurgulanıyor.

Öte yandan Avrupa’da yükselen doğalgaz fiyatları ve Orta Doğu’daki gerilimler, gübre piyasasında maliyet baskısını artıran önemli unsurlar arasında yer alıyor.

Hindistan ihalesi piyasaya yön veriyor

Rapora göre Hindistan’da gerçekleştirilen üre alım ihalesinde toplam 3,07 milyon tonluk teklif sunuldu. Ancak piyasada rekabetçi hacmin bunun oldukça altında kalabileceği değerlendiriliyor.

İhalede beklenen fiyat seviyesinin ton başına 500 doların üzerinde olması, Körfez bölgesindeki üreticiler için güçlü bir gelir potansiyeline işaret ediyor.

Amerika ve Güney Amerika’da talep hareketli

ABD’de bahar sezonu öncesinde gübre talebi canlılığını korurken, Mart ayı sevkiyatları için ithalatın artması bekleniyor. Ancak olumsuz hava koşulları sevkiyat süreçlerinde gecikmelere yol açabilir.

Brezilya’da karnaval tatili nedeniyle piyasada işlem hacmi sınırlı kalırken, Arjantin’de ise piyasa mevsimsel düşüş döneminde seyrediyor. Arjantin’de üre fiyatları ton başına yaklaşık 550–560 dolar CFR seviyesinde işlem görüyor.

Fosfat piyasasında arz kısıtları etkili

Küresel fosfat piyasasında ise tatil dönemleri nedeniyle işlem hacmi düşse de arz tarafındaki sorunlar fiyatları desteklemeye devam ediyor. Özellikle Çin’in ihracat kısıtlamaları, Baltık Denizi’ndeki lojistik sorunlar ve Fas’taki iklim koşulları piyasayı etkileyen başlıca faktörler arasında gösteriliyor.

Suudi Arabistan merkezli Ma'aden ve Faslı üretici OCP Group başta olmak üzere büyük üreticilerin Avrupa ve Latin Amerika’ya yönelik yüksek hacimli satışlarını sürdürmesi dikkat çekiyor.

Piyasada temel risk: Talebin yoğunlaşması

Sektör uzmanlarına göre kısa vadede fiziki arz yönetilebilir görünse de, küresel talebin kısa bir zaman diliminde yoğunlaşması fiyatlarda yeni artış dalgası yaratabilir.

Bu nedenle 2026’nın ilk yarısında gübre piyasasında fiyat oynaklığının yüksek kalması ve özellikle üre ile fosfat ürünlerinde yukarı yönlü risklerin devam etmesi bekleniyor.

Yetkililerin açıklamasına göre söz konusu etler Hollanda üzerinden Avrupa Birliği pazarına giriş yaptı ve sevkiyatların bir kısmının halihazırda tüketildiği belirtildi.

Hollanda medyasında yer alan bilgilere göre, hormonla işlem görmüş sığırlardan elde edilen altı ayrı sevkiyat tespit edildi. Estradiol hormonu, büyüme hızlandırıcı etkisi nedeniyle AB gıda güvenliği mevzuatı kapsamında yasaklı maddeler arasında bulunuyor.

On binlerce kilo et piyasaya dağıtıldı

Tespit edilen sevkiyatların dördünün toplamda 62 bin 781 kilogram et içerdiği ve iki Avrupa şirketi tarafından ithal edildiği açıklandı. Bu ürünlerin büyük bölümünün Avrupa Birliği pazarında farklı alıcılara dağıtıldığı ifade edildi.

Ayrıca Hollandalı yetkililerin talebi üzerine Brezilya’dan gelen ve her biri yaklaşık 25 bin kilogram dondurulmuş et içeren iki sevkiyatın Avrupa dağıtım ağlarına girmesi son anda engellendi.

Uyarının ardından Avrupa Komisyonu devreye girerken, bildirim Avrupa Birliği’nin gıda güvenliği ağı olan RASFF sistemi üzerinden tüm üye ülkelere iletildi.

Türkiye detayı dikkat çekiyor

Gelişme, Türkiye açısından da dikkat çekici bir boyut taşıyor. Türkiye son yıllarda Brezilya’dan canlı hayvan ve kırmızı et tedarikinde öne çıkan ülkeler arasında yer alıyor.

Bu nedenle Avrupa’da ortaya çıkan hormonlu et vakası, Türkiye’nin ithalat politikaları ve denetim süreçleri konusunda yeni tartışmaları gündeme getirebilir.

Uzmanlar, özellikle büyüme hormonu kullanımı ve üretim standartları konusunda ülkeler arasındaki farkların ithal edilen hayvansal ürünlerde daha sıkı kontrol mekanizmalarını zorunlu kıldığını vurguluyor.

Ticaret anlaşması tartışmaları yeniden alevlendi

Söz konusu olayın, AB ile Güney Amerika ülkeleri arasında planlanan AB–Mercosur ticaret anlaşması öncesinde yaşanması da dikkat çekti. Anlaşmaya karşı çıkan çevreler, Güney Amerika’da hormon ve büyüme hızlandırıcı kullanımına ilişkin düzenlemelerin Avrupa’ya göre daha esnek olduğunu belirterek, gıda güvenliği risklerinin artabileceği uyarısında bulunuyor.

İhracat arttı, dış ticaret fazlası eridi

Kahveci’nin paylaştığı verilere göre Fransa’nın 2025 yılı tarım ve gıda dış ticaretinde ihracat sınırlı artış gösterirken ithalattaki hızlı yükseliş dengeleri bozdu.

2025 yılı itibarıyla: toplam ihracat 83,956 milyar Euro, toplam ithalat 83,775 milyar Euro, dış ticaret fazlası ise 181 milyon Euro.

İthalattaki artış oranının yüzde 8,36’ya ulaşmasının dış ticaret fazlasını ciddi şekilde daralttığını belirten Kahveci, Fransa’nın 2022 yılında yaklaşık 10,2 milyar Euro fazla verdiğini, son üç yılda yaklaşık 10 milyar Euro’luk kayıp yaşandığını vurguladı.

Birincil üretimde fazla yerini açığa bıraktı

Fransa’nın tarım, ormancılık ve balıkçılık dahil birincil üretim kalemlerinde de ciddi gerileme yaşandığını belirten Kahveci, 2022 yılında 4,7 milyar Euro dış ticaret fazlası veren bu grubun 2025 yılında 373 milyon Euro açık verdiğini aktardı.

Et sektöründe tarihi açık

Kahveci’nin değerlendirmesinde en dikkat çekici kalemlerden biri et ve et ürünleri oldu. Fransa’nın bu alanda 3,796 milyar Euro açık vererek tarihi seviyeye ulaştığı ifade edildi.

Sektörel denge açısından; süt ve süt ürünleri 2,031 milyar Euro fazla verirken, canlı hayvan, yumurta ve bal 2,797 milyar Euro fazla kalemlerinin açığı sınırladığı belirtilirken, süt ve süt ürünlerinde son beş yılda yaklaşık 1 milyar Euro’luk gerileme yaşandığına dikkat çekildi.

Şarap ihracatında da düşüş başladı

Fransa’nın en güçlü tarımsal ihracat kalemlerinden biri olan şarap sektöründe de gerileme yaşandığını belirten Kahveci, 2025 yılında şarap ihracatının 11,188 milyar Euro seviyesinde gerçekleştiğini kaydetti.

Bu rakamın 2024 yılına göre yüzde 9 düşüş anlamına geldiğini belirten Kahveci, 2022 yılında 12,3 milyar Euro olan ihracatın üç yılda yaklaşık 2,1 milyar Euro azaldığını vurguladı.

Küresel rekabet baskısı artıyor

Kahveci, Fransa’nın tarım ve gıda dış ticaretindeki zayıflamanın küresel rekabet, üretim maliyetleri ve pazar kayıplarıyla ilişkili olduğunu belirterek, ülkenin geleneksel tarım gücünü korumakta zorlandığını ifade etti. Uzman isim, mevcut verilerin Avrupa tarım politikaları açısından da önemli bir sinyal niteliği taşıdığına dikkat çekti.

Kahveci, uzun süredir gündemde olan AB–Mercosur anlaşmasının özellikle tarımsal ticarette dengeleri değiştireceğine dikkat çekerek, AB çiftçilerinin anlaşmaya karşı yürüttüğü eylemlerin süreci geçici olarak durdurduğunu ancak bu durumun kalıcı bir kazanım olarak görülmemesi gerektiğini ifade etti.

Gümrük Birliği ve arz-talep dengesi risk oluşturuyor

Değerlendirmesinde Türkiye’nin AB ile Gümrük Birliği ilişkisine vurgu yapan Kahveci, asıl sorunun bu noktada başladığını belirtti. Anlaşma kapsamında Brezilya ve Uruguay başta olmak üzere Mercosur ülkelerinden AB’ye yönlenecek ucuz sığır eti, soya, bazı sebze-meyveler ve kahve türevlerinin, küresel arz-talep dengesini değiştireceğini kaydetti.

Bu değişimin Türkiye için sığır eti, canlı besi hayvanı, soya ve yem hammaddelerinde dezavantaj oluşturacağını ifade eden Kahveci, daralan dünya sığır eti arzı ve artan talep karşısında AB’nin yeni ithalat kotaları açmasının, Türkiye’nin uzun yıllar net ithalatçı olduğu ürünlerde fiyat artışlarını tetikleyeceğini vurguladı.

Yem maliyetleri ve gıda fiyatları zincirleme artabilir

Soya talebinin düşük fiyatlar nedeniyle Brezilya üzerinde yoğunlaşmasının, Türkiye açısından yalnızca hammadde fiyatlarını değil, yem maliyetleri üzerinden et ve süt fiyatlarını da yukarı çekeceğini belirten Kahveci, bu etkinin zincirleme olacağına dikkat çekti. Tavuk eti gibi ihracat payı görece düşük ürünlerde dahi benzer baskıların görülebileceğini ifade etti.

Türkiye yeniden ihracat kapısı olabilir

Kahveci’nin dikkat çektiği bir diğer risk ise AB ülkelerinin, Gümrük Birliği’nden kaynaklanan sıfır vergi avantajı nedeniyle Türkiye’yi bir “re-export” kapısı olarak kullanma ihtimali oldu. Bu durumun özellikle yaş sebze ve meyve ticaretinde Türkiye’yi dezavantajlı bir konuma sürükleyebileceği uyarısında bulundu.

Buna karşın sürecin doğru yönetilmesi halinde sınırlı da olsa fırsat alanları oluşabileceğini belirten Kahveci, küresel talep daralmalarında sığır etinde soğuk depolama, canlı hayvanda ise besi sonu arz genişlemelerinin dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguladı. Bu noktada Polonya ve Fransa’nın yakından takip edilmesi gereken ülkeler olduğunu ifade etti.

Alternatif ticaret hatları önerisi

Kahveci, riskleri azaltmak için Avustralya ile hızlı ticari anlaşmalarla sığır eti ve canlı hayvan tedarikinin çeşitlendirilmesini, soya için ise Brezilya ve Arjantin ile daha avantajlı anlaşmaların yanı sıra ABD’nin ciddi bir alternatif olarak değerlendirilmesini önerdi. Yaş sebze ve meyvede ise Mercosur ülkelerinin yüksek kimyasal kalıntı risklerinin, sıkı izleme politikalarıyla Türkiye lehine çevrilebileceğini belirtti.

“Askı süreci iyi değerlendirilmeli”

AB çiftçilerinin mücadelesiyle oluşan askı döneminin Türkiye için bir fırsat penceresi açtığını ifade eden Kahveci, buna rağmen sektörde bu konuya dair kapsamlı analizlerin yok denecek kadar az olmasını eleştirdi. Özellikle tarım politikaları alanında görevli kamu kurumlarının sessizliğinin dikkat çekici olduğunu vurguladı.

Avrupa genelinde, İtalya, İspanya, Yunanistan ve Türkiye'den gelen arzın azalması piyasa dengesini etkilerken, Kuzey Avrupa piyasaları yeterli arz ancak kısıtlı talep bildiriyor.

İtalya'da, ilkbahar hava koşulları, soğuklar nedeniyle en az %30 oranında düşen verim, kısmen daha büyük meyve boyutlarıyla telafi ediliyor; Apulia bölgesinde ise don ve yağmur hasarı nedeniyle sezonun daha erken sona ermesiyle karşı karşıya.

Doğu Sicilya'daki birçok nar bahçesinin son yıllarda yetiştirme zorlukları nedeniyle sökülmesidir. Birçok durumda, bahçe yönetimi konusunda yetersiz uzmanlık, meyve kalitesini tehlikeye atmış ve verimi düşürerek üretimi kârsız hale getirmiştir.

Hollanda'da, sınırlı Türk nar arzı Peru'dan gelen narlara yer açarken, Noel civarında nar fiyatlarında belirgin bir mevsimsel artış görünmüyor. Fransa, işleme talebine büyük ölçüde bağımlı olarak, yaklaşık 600 tonluk küçük iç piyasa hacimleriyle faaliyet göstermeye devam ederken, Almanya Türkiye, İspanya ve İtalya'dan bol miktarda arz aldığını ve tüketimin düşük olduğunu bildiriyor.

Bu hafta, Türk narları Hollanda pazarında 3,5 kg'ı 9,50 € ile 9,75 € arasında değişen fiyatlarla satışa sunuldu. Türkiye'nin bu yılki hasadı daha az. İthalatçı, "Geçen sezon Türk narları Peru'dan gelen ilk ürünlerle rekabet halindeydi, ancak bu etki önümüzdeki sezonda önemli ölçüde azalacak" diye açıklıyor.

Hızla büyüyen bir pazar ise meyve sıkma makineleri için küçük boyutlu narlardır. Bunlar Hollanda'da henüz yaygın değilken, Güney Avrupa'da nar sıkma makineleri perakende satış noktalarında çoktan yerini almış durumda."

Türkiye, son yılların en kısa sezonlarından birini yaşıyor; üretim geçen sezona göre %35 daha düşük, toplam hacimler ise 2023'e kıyasla %50'ye varan oranda azalmış durumda. Bu durum, Ocak ayından itibaren talebin daha erken başlamasına ve arzın azalmasına yol açıyor. Buna karşılık Hindistan, istikrarlı üretimini sürdürüyor ve güçlü iç talep ve yükselen çiftlik fiyatlarının desteğiyle ihracatını artırıyor.

Bu azalmanın başlıca nedenleri, Mart ve Nisan aylarında tekrarlanan soğuk hava olayları, ardından yaz aylarında yüksek sıcaklıklar ve devam eden su kıtlığı oldu; bu durum ağaçları, çiçeklenmeyi ve meyve gelişimini olumsuz etkiledi. Bu zorluklar sadece Türkiye ile sınırlı değildi. Diğer üretici ülkeler de benzer koşullarla karşılaştı; İtalya'da hasat sırasında aşırı yağışlar verimliliği düşürdü, Yunanistan'da ciddi boyut ve kalite sorunları yaşandı ve İspanya'da da benzer kalite sorunları verim düşüşüne yol açtı.

Bu kısıtlamalara rağmen, 2025 sezonunda Türkiye'de hasat edilen narlar, son sezonlara kıyasla daha iyi bir kabuk yapısı ve renk kalitesine sahip oldu. Sonuç olarak, Türk narına olan talep arttı.

Azalan arz nedeniyle, normalde Mart ortasına kadar devam eden ihracat ve tedarik işlemlerinin bu yıl daha erken sona ermesi bekleniyor. Ocak ayından itibaren, makul fiyat seviyelerinde nar temin etmenin giderek zorlaşması bekleniyor.

Kuzey Amerika'da, İsrail'den gelen erken sevkiyatlar ve Kaliforniya sezonunun sonu, tatil dönemi boyunca istikrarlı talebi desteklerken, maliyetlerdeki artış nedeniyle fiyatlar biraz daha yüksek seyrediyor.

Güney Afrika, yeni sezona erken çeşitlerle başladı ve geçen yıla göre daha büyük bir hasat bekliyor; ihracat ise ağırlıklı olarak işleme amaçlı olmak üzere %23 oranında toparlandı.

Nar talebi yıllık bazda artmaya devam ediyor ve özellikle tatil döneminde oldukça popüler. İthal çekirdekli meyvelerin henüz gelmediği bir dönemde tüketicilerin taze seçenekler arayışında olması nedeniyle, talebin yeni yılın başlarında da güçlü kalması bekleniyor. Nar üretim ve nakliye maliyetlerinin artması nedeniyle fiyatlar bu yıl biraz daha yüksek.

Peru, sezon başlangıcında hacim zirvesini gecikmeli olarak yaşarken ve Avrupa'yı ana pazar olarak belirlerken, Şili ise güvenilir lojistik desteğiyle sınırlı ancak istikrarlı hacimlerle niş pazarlara hizmet vermeye devam ediyor.

Fransa: Sınırlı hacimler, güçlü işleme talebi.

Fransız nar sezonu Eylül ortasından Kasım sonuna kadar sürüyor, ancak iyi depolama kapasitesi ve güçlü meyve kalitesi, arzın yıl sonu tatil dönemine kadar uzamasına olanak tanıyor. Birçok bahçenin henüz genç olması nedeniyle üretim yaklaşık 600 ton ile sınırlı kalıyor, ancak ekimler olgunluğa ulaştıkça önümüzdeki yıllarda hacimlerin önemli ölçüde artması bekleniyor. Şu anda üretimin yaklaşık %30'u taze meyve olarak pazarlanırken, büyük çoğunluğu özellikle talebin güçlü olduğu meyve suyuna işleniyor. Ticari ilgi zaman zaman mevcut hacimleri aşıyor ve bu da sektörün pazar potansiyelini vurguluyor. Şu anda Fransa pazarında İspanya ve Türkiye'den de narlar bulunuyor.

Almanya: Bol arz, düşük talebi karşılıyor

Nar satışları şu anda durgun olarak nitelendiriliyor. Başlıca arzı Türk narları oluştururken, İspanya ve İtalya'dan gelen ürünler de bunu destekliyor. Tüm menşeli narlar nispeten yüksek fiyat seviyelerinde işlem görüyor ve ortalama fiyatlar geçen yılın aynı dönemine göre daha yüksek.

Hindistan: İhracat artarken iç talep güçlü kalmaya devam ediyor.

Hindistan'da nar üretimi, önceki yıllarla genel olarak aynı seviyede seyrediyor; Maharashtra, 115.000 hektardan fazla alanda ulusal üretimin %54,89'unu karşılıyor. Son üç yıldaki üretim artışı, esas olarak Maharashtra, Gujarat, Rajasthan ve Karnataka'da yetiştirilen Bhagwa çeşidi sayesinde gerçekleşti. Maharashtra hem hacim hem de kalite açısından lider eyalet olmaya devam ederken, onu daha büyük çiftlik alanlarının hızlı genişlemeyi desteklediği Gujarat takip ediyor.

Hindistan'ın nar ihracatı son sezonlarda istikrarlı bir büyüme gösterdi. 2022-23 mali yılında ihracat 62.280 tona ulaşarak 53,71 milyon Euro değerinde gerçekleşti. Bir yıl sonra, hacimler %18 artışla 72.011 tona yükseldi ve değeri 63,55 milyon Euro oldu. Nisan-Ocak ayları arasında gerçekleşen ihracat sezonunda ise 2024-25 mali yılında ihracat değeri 55,01 milyon Euro'ya ulaşarak geçen yılın aynı dönemine göre %21 artış gösterdi.

Bu sezon, güçlü iç talep ve ihracat değerindeki %21'lik artışın desteğiyle, çiftlik kapısı fiyatları %10-15 oranında yükseldi. İç tüketim de %10-15 oranında arttı. Maharashtra narları, boyut, renk, meyve suyu içeriği ve tatlılık kombinasyonu nedeniyle %20-30'luk bir primle satılmaya devam ediyor. Gujarat meyveleri genellikle iyi bir meyve suyu içeriğine sahip olmakla birlikte, daha küçük boyutlu ve daha kısa raf ömrüne sahip olma eğilimindedir; Rajasthan meyveleri ise genellikle iyi bir dış görünüme sahip olmakla birlikte daha düşük tatlılık ve meyve suyu seviyelerine sahiptir. Küresel nar fiyatları, sınırlı mevsimsel değişimle birlikte istikrarlı kalmaya devam ediyor.

İhracat tarafında ise Bangladeş, diğer ihracat destinasyonlarıyla karşılaştırılabilir fiyatlarla, bireysel üreticilerden günlük yaklaşık 15-20 tonluk istikrarlı hacimlerde alım yapan önemli bir yakın pazar olmaya devam etmektedir. Bu pazar, kalıntı içermeyen üretim şartlarını karşılamayan meyveler için bir çıkış noktası sağlamaktadır. Aynı zamanda, iklimle ilgili zararlı ve hastalık baskısı, üreticilerin daha fazla bitki koruma önlemi alması gerektiği için, Avrupa için katı kalıntı içermeyen üretimi daha zor hale getirmiştir.

ABD, Avustralya ve Kanada gibi daha uzak pazarlara yapılan deniz taşımacılığı denemeleri ve ticari sevkiyatlar, Bhagwa narları için ek ihracat fırsatları yaratıyor. Bu pazarlar, güçlü hasat sonrası işleme ve yeterli raf ömrü gerektiriyor. Yetiştiriciler için en önemli zorluk, Bangladeş'ten gelen sürekli ve yüksek hacimli talebi, daha yüksek değerli uzun mesafeli destinasyonların kalite, kalıntı ve lojistik gereksinimleriyle dengelemektir.

APEDA'ya göre, küresel nar pazarının 2027 yılına kadar 6,52 milyar Euro’ya ulaşması ve yıllık bileşik büyüme oranının %7,2 olması bekleniyor.

Güney Afrika: İhracat toparlanırken erken çeşitler sezona başlıyor.

Erken olgunlaşan Angel Red çeşidinin hasadı yerel pazar için başladı. Acco çeşidinin Ocak ve Şubat aylarında, Wonderful çeşidinin hasadının ise 6. ve 8. haftalar arasında başlaması bekleniyor.

Yetiştiriciler, ağaçların iyi bir ürün verdiğini ancak nihai sonuçların önümüzdeki haftalarda meyve boyutunun gelişmesine büyük ölçüde bağlı olacağını bildiriyor. 2024/2025 sezonunda elde edilen 18.478 tonluk ürüne kıyasla daha büyük bir ürün bekleniyor.

2025 nar ihracat sezonu, 2024'e kıyasla belirgin bir toparlanma göstererek ihracatın %23 artışla 11.200 tona ulaşmasına yol açtı. İhraç edilen hacmin büyük çoğunluğu işleme amaçlıydı. Sezon boyunca Orta Doğu'ya yapılan sevkiyatlar azalırken, AB'ye yapılan ihracat arttı. Yerel pazar, toplam nar hacminin %28'ini tüketti ve bu meyvenin büyük kısmı da işleme amaçlı kullanıldı.

Şili: Güvenilir lojistikle desteklenen niş hacimler

Şili narları, çok sınırlı hacimlerde ancak tutarlılığı ve hızlı lojistiği önceliklendiren müşterilerden gelen istikrarlı taleple niş bir konumda yer almaya devam ediyor. Üretim Şubat ayında yoğunlaşıyor ve başlıca destinasyonlar arasında Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya yer alıyor. Birçok ihracatçı bu kategoriden çekilmiş olsa da, bazıları güvenilir tedarik ve tutarlı kalitenin işi sürdürülebilir kıldığı belirli pazarlara hizmet vermeye devam ediyor.

Fransa’da hükümet Nodüler dermatit (yumrulu deri hastalığı) bahanesiyle sağlıklı sığırların toplu itlafını yapmaya çalışıyor. AB-Mercosur anlaşması ile Güney Amerika’dan ucuz et, süt ve şeker ithalatı tehdidi karşı geliyorlar. İngiltere’de Labour hükümetinin aile çiftliklerine getirdiği yeni miras vergisinin (aile çiftliği vergisi) iptal edilmesini istiyorlar. AB genelinde ise düşük ürün fiyatları, aşırı çevre regülasyonları, CAP yardımlarındaki dolandırıcılık skandalları ve küresel şirketlerin tarım arazilerini ele geçirme planlarına karşı çıkıyorlar.

Çiftçiler, iİtlafın durdurulması veya aşılama ile sınırlanmasını, Mercosur anlaşmasının tamamen iptalini, adil ürün fiyatı ve ithalata karşı korunmasını, miras vergisi muafiyetinin geri gelmesi ve CAP yardımlarının derhal serbest bırakılmasını istiyorlar.

Bugün (18 Aralık) Brüksel’de 10 binden fazla traktör bekleniyor.

***Dünya sarımsak piyasası 2024/25 sezonunda belki de son 20 yılın en karmaşık dönemlerinden birini yaşıyor.

***Çin’in rekor üretimi ve düşük fiyat politikası, Güney Yarımküre’deki yüksek rekolte, Avrupa’daki üretim düşüşü ve artan ithalat kotaları bir araya gelerek fiyatlarda sert baskı oluştururken, kalite beklentisi yüksek pazarlar ile düşük maliyetli menşeler arasında fark açılıyor. Sektör oyuncuları “yeni normal” olarak nitelendirilebilecek bu dengesiz tablo ile karşı karşıya.

***Avrupa neden istikrarsızlığın merkezi???

**Avrupa Birliği, kendi üreticisini korumak için yıllardır mücadele ettiği üçüncü ülke sarımsağının en büyük alıcısı konumuna geldi. 2025’in ilk dokuz ayında AB’nin Çin, Mısır ve Türkiye’den yaptığı sarımsak ithalatı rekor seviyeye ulaştı.

**İspanya en ağır darbeyi aldı. İspanya’da son üç aydır piyasa neredeyse durdu. Sadece sözleşmeli müşteriler sipariş veriyor…. 2024/25 sezonunda üretim %15, mor sarımsakta ise %30 geriledi. Üretim maliyetleri iki yılda %30 artarken, Mısır ve Türkiye menşeli ürünlerin fiyat avantajı İspanyol sarımsağını raflarda tutmayı zorlaştırıyor. AB’nin üçüncü ülkelerden ithalat kotası 2025’te ilk kez tamamen doldu ve kota aşımı için ek gümrük vergisi tartışmaları başladı.

**İtalya ise nispeten daha şanslı. Kuzey İtalya’daki büyük tüccarlar, Çin’in bol arzı sayesinde fiyatların 2024’teki sert yükselişin ardından stabilize olduğunu belirtiyor. İtalya tüketiminin yarısını ithalatla karşılıyor ve İspanya hâlâ ana tedarikçi konumunda. Güney İtalya’da ise “Mısır sarımsağı depoları doldurdu, İspanyol malı elde kaldı” şikâyeti yaygın. Markalı ve PGI (Coğrafi İşaret) sarımsaklar hâlâ yüksek fiyatla satılıyor ancak standart ürün segmenti düşük fiyatlı menşelerin hakimiyetinde.

**Fransa, kaliteli ürün sunuyor. Ancak küçük kalibrelerde ciddi kıtlık yaşıyor. Perakendecilerin küçük boy sarımsağa yönelik kampanyaları, üreticilerin büyük boya yönelmesiyle birleşince 2025 pazarlaması risk altına girdi. Fransız Sarımsak Milli Birliği (ANIAIL), “Perakendecileri büyük boy Fransız sarımsağını değerlendirmeye çağırıyoruz” açıklaması yaptı.

**Hollanda ve Almanya piyasalarında ise Çin ve Arjantin menşeli ürünlere kayış hızlandı. Hollandalı ithalatçılar, “İspanyol malında kalite dalgalanması çok fazla, müşteriler istikrarlı kaynak arıyor” diyor. Almanya’da yerel üretim artsa da hâlâ ithalata bağımlılık yüksek; Noel öncesi talep artışı sınırlı fiyat yükselişi getiriyor.

***Hâlen Tartışmasız Lider Çin Ama Talep Azalıyor

Dünyanın sarımsak üretiminin %80’ini karşılayan Çin, 2025 sezonuna yine devasa stoklarla girdi. Jinxiang ve Cangshan gibi ana üretim bölgelerinde kalite yüksek, nakliye maliyetleri düşük. Ton başına ihracat fiyatı geçen yılın birkaç yüz yuan altında seyrediyor.

Çinli ihracatçılar, “Siparişler düzenli ancak toplam hacim önceki iki yıla göre düşük” diyor. Afrika pazarlarına ihracat sert düşerken, Avrupa’da %10 civarı büyüme kaydedildi. Ekim ayındaki kısa süreli yağış paniği spekülatif fiyat artışı yaratmış, ancak hava koşullarının düzelmesiyle piyasa yeniden sakinleşmişti.

Çin’in düşük fiyat politikası, özellikle Güney Amerika ve Meksika pazarlarında dramatik etki yaratıyor. Kutu başına 10-11 Euro seviyesindeki Çin malı, yerel üreticilerin 20-28 Euro bandındaki fiyatlarını eritiyor.

***Güney Yarımkürede Bol Ürün, Düşük Fiyat!

**Arjantin, üretimini %20-25 artırarak sezona güçlü girdi. Ancak Çin (10 €/kutu) ve Brezilya (15,50 €/kutu) fiyatlarının belirlediği piyasada referans fiyat 21 € civarında kaldı. Fazla ürün Meksika gibi doygun pazarlara yönlendiriliyor.

**Şili de yüksek rekolteye sahip ancak satışlar kısıtlı. Çin malının 10 €/kutu seviyesine karşı Şili sarımsağı ortalama 20 €’dan işlem görüyor.

**Peru, ihracatının %85’ini Meksika’ya yapıyor. Çin malının kutu başına 10 € seviyesine inmesi, Peru sarımsağını 26 €’ya kadar geriletti.

**Brezilya, anti-damping vergilerinin kalkmasıyla Çin malına kapılarını tamamen açtı. İthal mal kutu başına 15,40-15,50 €’ya giriyor, yerli üretim maliyeti ise 20 € civarında. Devir stokları ve zayıf talep piyasayı durgunlaştırıyor.

***Diğer Önemli Ülkeler Mısır, Güney Afrika, Kuzey Amerika!

**Mısır, Avrupa’nın yeni gözdesi haline geldi. Ekim alanları ciddi ölçüde genişledi, İspanya’nın Mısır’dan ithalatı yıllık %500 arttı. Ancak tohum kalitesi ve sıcak hava nedeniyle ihraç edilebilir kalitede ürün oranı belirsiz.

**Güney Afrika, hem ithal hem yerli ürün bolluğu yaşıyor. Ortalama fiyat 2,5 €/kg seviyesinde. Çin malına karşı uygulanan anti-damping vergisinden kaçınmak için kaçakçılık iddiaları gündemde.

**Kuzey Amerika, Kaliforniya ve Çin’den gelen iyi mahsulle dengeli arz sağlıyor. Ancak gümrük vergileri (%10-50) marjları daraltıyor. Arjantin’in yeni mahsulü Aralık’ta piyasaya girecek.

**** 2025 Yılının Özeti!!!!

Sarımsak piyasasında kim kazanır?

Piyasayı genellikle aşırı arz, kalite segmentasyonu belirleyecek.

Çin’in düşük fiyat politikası devam ettiği sürece, yüksek maliyetli Avrupa ve Güney Amerika üreticileri pazar payı kaybetmeye devam edecek.

Kalite odaklı markalı ürünler (PGI, organik, yerel) hâlâ prim yapıyor ancak standart ürün segmentinde düşük maliyetli menşeler hâkimiyetini artırıyor.

Avrupa Birliği’nin 2026 Yılında uygulamaya koyacağı yeni pestisit kalıntı limitleri ve ithalat kotaları, Mısır ve Türkiye gibi ülkeleri yakından ilgilendiriyor.

Üreticiler ise virüssüz genetik materyal, damla sulama yatırımları ve doğrudan perakende anlaşmaları gibi çözümleri masaya yatırıyor.

Sarımsak, bir kez daha küresel tarımın en sert rekabet arenası olduğunu kanıtlıyor. Herkes kaliteli ürünü ucuz almaya bakıyor. Kısa vadede kar etse de uzun vadede herkes kaybedebilir.